T. Dobrzyńska: Metafora a spójność tekstu
- wypowiedź metaforyczna odsyła do 2 różnych sfer rzeczywistości;
- wyrażenie metaforyczne ma temat główny i pomocniczy;
- wyrażenia metaforyczne dadzą się sprowadzić do formuły X jest Y;
- s. 88: Metafora jest więc konstrukcją predykatywną utożsamiającą, nie dającą się jednak zaakceptować przy uwzględnieniu słownikowych znaczeń słów i dostępnej odbiorcy wiedzy o otaczającej go rzeczywistości;
- powstaje, gdy nadawca użył wyrażenia przenośnego w sposób umotywowany, dostrzegając szereg podobieństw, analogii między przedmiotami swej myśli. Ta motywacja istnieje i po stronie nadawcy i odbiorcy;
- metafora in praesentia: konstrukcje utożsamiające (X jest Y), X – Y, konstrukcje przydawkowe (nazwa państwowa, dzwon spódnicy) – to metafory dwutematyczne;
- metaforyczne wypowiedzi, które przypisują głównemu tematowi cechę, stan lub czynność tematu pomocniczego;
- w tych typach metafor schemat główny jest zwerbalizowany, temat pomocniczy ujawniony w postaci przedmiotu / czynności, stanu, atrybutów;
- metafora in absentia – temat główny nie jest w zdaniu ujawniony, temat pomocniczy skupia się w 1 elemencie zdania otoczonym ramą niemetaforyczną lub obejmuje zdanie / sekwencję zdań użytych w tekście niemetaforycznym;
- metafora jako predykacja jest niezgodna z wiedzą słownikową i pozajęzykową, rozbija spójność tekstu. Spójność ową przywraca swoista interpretacja metafory;
- w metaforach in praesentia – musi być uzupełniona jedynie ta część sensu, która stanowi motywację metafory. W metaforach in absentia zrekonstruować trzeba też główny temat wypowiedzi (i część motywacyjną;
- tekst sąsiadujący z wyrażeniem metaforycznym może ułatwić identyfikację tematów metafory. Ale najbliższy kontekst nie przesądza jednoznacznie o żadnej interpretacji,
- interpretacja jest trudna, gdy wystąpi izolowane zdanie z metaforycznym podmiotem, nie nawiązujące do poprzedniego tekstu;
- metafory in absentia powinny być traktowane jako derywaty metaforyczne od użytych w tekście tematów;
- s. 101: Metafora aktywizuje więc w szczególnym stopniu odbiorcę tekstu do wysuwania hipotez interpretacyjnych, do szukania związków wewnątrztekstowych i wreszcie – do akceptacji tylko tych odczytań tekstu, które gwarantują utrzymanie w pełni koherentnego toku wypowiedzi;
- żeby metafora nie rozbijała spójności tekstu trzeba rekonstruować jej główny temat, ustalić relację tematyczną i predykaty motywacyjne;
- tematy – główny i poboczny – metafory mogą wchodzić ze sobą w różne relacje:
o główny temat – podstawa do tworzenia paralelnych ciągów monotematycznych,
o główny temat – podstawa połączenia serii metafor terminem ogarniającym ich główne tematy,
o uszeregowanie przenośni, zestawiające elementy zdaniowe, różniące się tematami, ale posiadające identyczne określenia metaforyczne;
- s. 107: Metafora – jako wyrażenie niemożliwe do dosłownego przyjęcia przy uwzględnieniu znaczeń słownikowych i panującej wiedzy o świecie – stanowi element rozbijający lokalną spójność wypowiedzi;
- metafora może stać się czynnikiem spajającym dodatkowo teksty.
haltia