Bezpieczeństwo pracy
i ergonomia
KRAKÓW 2008
Michał Andrzejewski
Paweł Bała
Marek Dudek
Sławomir Liszka
Podczas procesów technologicznych w zakładach górniczych przy urabianiu wytwarzana jest olbrzymia ilość pyłów kopalnianych. Pyły są jednym z głównych czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, są to drobne cząstki mogące unosić się w powietrzu i które mogą być przenoszone na bardzo duże odległości, oraz osiadać na wszystkim po drodze. W czasie oddychania, pył a szczególnie jego najdrobniejsza frakcja respirabilna przedostaje się wraz z powietrzem do pęcherzyków płucnych. Szkodliwe działanie pyłów na organizm człowieka może być przyczyną wielu chorób, w tym pylicy płuc i nowotworów. Dlatego ważne jest rygorystyczne przestrzeganie przepisów dotyczących najwyższych dopuszczalny stężeń i nie przekraczanie ich. Pomiary są wykonywane poprzez pobieranie próbek powietrza za pomocą przyrządów indywidualnych wyposażonych w głowicę pomiarową przymocowanych do pracownika, w strefie jego oddychania lub za pomocą przyrządów stacjonarnych (pobór próbki w określonym stałym punkcie środowiska pracy). Celem pomiaru, które musi trwać co najmniej 75% zmiany roboczej, jest określenie stężenia pyłów szkodliwych dla zdrowia w miejscu przebywania pracowników na stanowiskach pracy oraz dokonanie oceny narażenia zawodowego na szkodliwe działanie pyłów i dobór sprzętu ochrony układu oddechowego. Poszczególne zagrożenia są kontrolowane a dopuszczalne ilości stężeń oraz sposoby zwalczania zagrożeń związanych z pyłami szkodliwymi dla zdrowia regulują odpowiednie przepisy, a najważniejsze to:
2. Rozporządzenie Ministra Gospodarki, z 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w podziemnych zakładach górniczych
W celu skontrolowania parametrów opisanych powyżej, używa się odpowiednich przyrządów pomiarowych, na których odczytuje się wskazania i podejmuje decyzje dla zapewnienia odpowiednich warunków pracy. W razie przekroczenia dopuszczalnych parametrów przewidzianych przepisami, dokonuje się zmian w technologii lub stosuje odpowiednie środki ochrony przed czynnikami szkodliwymi dla zdrowia. W przypadku pyłów można zastosować zraszanie wodą podczas urabiania oraz zraszanie na przesypach w ten sposób pozbawia się go lotności, usuwanie pyłu poprzez zmywanie oraz stosowanie masek przeciwpyłowych odpowiedniej klasy.
W dniu 3 stycznia 2009 roku zostały przeprowadzone pomiary pyłów szkodliwych dla zdrowia. Stanowisko wyposażone było w pyłomierz grawimetryczny Barbara 3A wraz z mikrocyklonem, wagę laboratoryjną, stoper i komorę z pyłem. Wykonano trzy pomiary pyłów szkodliwych, w następujący sposób: zważono filtr membranowy i zbiornik na pyły całkowite, założono je do mikrocyklonu, uruchomiono pyłomierz Barbara 3A na 10 minut, następnie powtórzono ważenie.
Stanowisko do pomiarów pyłów szkodliwych dla zdrowia
Jest przyrządem przenośnym, służącym do grawimetrycznego pomiaru stężenia zapylenia powietrza. Jest wyposażony w separator ziaren – mikrocyklon. Można wykonywać dwustopniowy pomiar stężenia zapylenia powietrza, tj. stężenia frakcji respirabilnej i całkowitego zapylenia.
Dane techniczne pyłomierza:
- przepływ powietrza przez pyłomierz 5 dm3/min.
- czas pracy 6 godz.
- zasilanie 4 szt. akumulatorów
- separator ziaren mikrocyklon
- budowa ognioszczelna
Waga laboratoryjna
z dokładnością 0,0001g
mm
Wzory
Wzór na obliczenie ilości pyłu osadzonego na filtrach w czasie pomiaru zapylenia
Wzór na obliczenie ilości powietrza przepływającego przez pyłomierz w czasie pomiaru zapylenia
Dvi = qs · ti
Dvi = 5 · 10 = 50 [l] = 0,05 [m3]
gdzie:
Dmi - przyrost masy na filtrze [g]
Dvi - ilość powietrza przepływającego przez pyłomierz w czasie pomiaru [m3]
qs – ilość powietrza przepływającego przez pyłomierz = 5 [l/min]
ti - czas pomiaru [min]
Zawartość wolnej krystalicznej krzemionki (WKK) dla tej próbki pyłu wynosi 2%-10%.
Najwyższe dopuszczalne stężenia (NDS) pyłu w powietrzu przy WKK 2%-10% wynoszą:
- pył całkowity – 4 mg/m3
- pył respirabilny – 2 mg/m3
Pomiary
Masa filtra membranowego (MF) i zbiornika (MZb) przed pomiarem:
MF = 11,618 g MZb = 10,4075 g
Pomiar I
Masa filtra membranowego (MF) i zbiornika (MZb)
MF = 11,6188 g MZb = 10,4174 g
Przyrost masy filtra membranowego (MF) i zbiornika (MZb)
DMf = 11,6188 - 11,6180 = 0,0008 g = 0,8 mg
DMZb = 10,4174 - 10,4075 = 0,0099 g = 9,9 mg
Ilość pyłu respirabilnego zebranego w czasie pomiaru na filtrze membramowym
[mg/m3]
Ilość pyłu całkowitego zebranego w czasie pomiaru w zbiorniku
Pomiar I I
MF = 11,6206 g MZb = 10,4297 g
DMf = 11,6206 - 11,6188 = 0,0018 g = 1,8 mg
DMZb = 10,4297 - 10,4174 = 0,0123 g = 12,3 mg
Pomiar I I I
MF = 11,6234 g MZb = 10,4440 g
DMf = 11,6234 - 11,6206 = 0,0028 g = 2,8 mg
DMZb = 10,4440 - 10,4297 = 0,0143 g = 14,3 mg
Średnia arytmetyczna z trzech pomiarów dla pyłu respirabilnego
ZRśr = 16 + 36 + 56 = 36 [mg/m3]
NDS dla pyłu respirabilnego = 2 mg/m3
36 / 2 = 18 razy przekroczone NDS
Średnia arytmetyczna z trzech pomiarów dla pyłu całkowitego
ZCśr = 214 + 282 + 342 = 279 [mg/m3]
NDS dla pyłu całkowitego = 4 mg/m3
279 / 4 = 70 razy przekroczone NDS
Wnioski
Jak wynika z obliczeń, najwyższe dopuszczalne stężenia dla pyłu respirabilnego zostały przekroczone 18 razy, a dla pyłu całkowitego 70 razy.
W przypadkach gdy wartość stężenia pyłu na stanowisku pracy:
1) przekroczy najwyższe dopuszczalne stężenie, a nie przekroczy czterokrotności tego stężenia, stosuje się sprzęt filtrujący klasy 1,
2) zawarta jest miedzy wartością 4xNDS i 10xNDS, stosuje się sprzęt filtrujący klasy 2,
...
aneciakurczaczek