goniec wolnosci nr 2 2007.pdf

Pismo Oddziału Lubelskiego Stowarzyszenia KoLiber, Lublin , nr 2 (13) / 2007, maj 2007

Recenzje:

www.lublin.koliber.org lublin@koliber.org

W numerze

Od redakcji

W NUMERZE:

Drodzy Czytelnicy,

Przed Wami kolejny numer „Gońca

Wolności” – biuletynu lubelskiego

oddziału Stowarzyszenia „KoLiber”.

W bieżącym numerze po raz pierwszy

pojawiły się teksty członków i

sympatyków Stowarzyszenia spoza

Lublina. Jest to pierwszy krok ku

przekształceniu „Gońca” w pismo

ogólnopolskie.

W majowym numerze tematem

wiodącym jest PRL, jego wpływ a elity i

na zwykłych obywateli.

Poza tym felietony dotyczące

homeschoolingu i prywatyzacji szkół,

szczypta polityki bieżącej – analiza

odejścia Marka Jurka z PiSu oraz wywiad

z Rafałem Ziemkiewiczem.

W numerze również recenzje

książek: „Michnikowszczyzna” R.A.

Ziemkiewicza i „Gazeta Wyborcza.

Początki i okolice” S. Remuszki.

Ostatnie strony zajmują opisy

działalności Stowarzyszenia Koliber m.in.

kalendarium, relacja z pikniku w

Celestynowie oraz oświadczenia władz

Stowarzyszenia .

Literackie pokłosie PRLu

Michał Wolski .............................................................3

15 lat III Rzeczpospolitej

Stanisław Michalkiewicz ......…………………………4

ZCHN – bis?

Joanna Smukała .. ……………………………………11

Zapomniana alternatywa dla publicznej edukacji

Stefan Sękowski ............……………………………..12

Państwowa tresura pożytecznych idiotów

Igor Belczewski ..........………………………......…..13

Dzień Kapitalizmu ....................................................15

Jak NIE dyskutować. Poradnik dla początkujących

Przemysław Mrówka ..................................................16

„Brak rozliczeń w skali makro pozwala zwolnić się

od rozliczeń ze sobą” - Z Rafałem Ziemkiewiczem

rozmawia Paweł Pomianek. ...... .................................17

Zapraszamy serdecznie do lektury!

Michnik zdekodowany! Recenzja

Michnikowszczyzny”

Paweł Pomianek ….....................................................19

Następny numer – już w czerwcu!

Wszelkie uwagi proszę kierować na

adres redaktora naczelnego

umieszczony poniżej w stopce

redakcyjnej.

Przemilczany dokument epki. Recenzja „Gazeta

Wyborcza. Początki i okolice” (kalejdoskop)”

Michał Wolski ............................................................20

Redakcja Gońca Wolności

Stowarzyszenie Koliber – informacje, oświadczenia,

kalendarium

…...………….........................................................21-26

Nasz adres w internecie: http://www.lublin.koliber.org

Redaktor naczelny : Redakcja:

Michał Wolski Paweł Pomianek

e-mail: michal.wolski@koliber.org Stefan Sękowski

Okładka, grafika i skład: Michał Wolski na podstawie

szablonu autorstwa Karoliny Przesmyckiej

Zdjęcia na okładce: pl.wikipedia.pl, pozostałe zdjęcia i skany – materiały własne autorów.

2 GONIEC WOLNOŚCI styczeń 2007

Str. 2 Maj 2007 GONIEC WOLNOŚĆI www.lublin.koliber.org

Goniec Wolności nr 2/2007 – Temat numeru „Powiew PRL”

Literackie pokłosie PRLu

Michał Wolski

skiego, Jerzego Putramenta i Konstan-

tego Ildefonsa Gałczyńskiego) ukazał

ich drogę do stania się tubą reżimu

komunistycznego. Druga książka to

„Hańba domowa” Jacka Trznadla, zbiór

wywiadów z kilkoma twórcami, którzy,

kierując się różnymi celami, ugięli się

pod pręgierzem (m.in. Jerzy Andrze-

jewski, Wiktor Woroszylski, Jacek Bo-

cheński) i pozostali wierni sobie (np.:

Zbigniew Herbert). Trzecia pozycja

opisująca postawę pisarzy, szykany

oraz represje, które stosowała wobec

nich „władza ludowa” to książka Joan-

ny Siedleckiej „Obawa” opisująca

trudny los artystów chcących pozostać

wiernym prawdzie (m.in. Paweł Jasie-

nica, Juliusz Braun). O postawach

swych kolegów literatów pisali również

Stefan Kisielewski (w „Dziennikach”),

czy Marek Hłasko (tragiczny w swej

wymowie opis życia rozdartego i po-

grążonego w nałogu alkoholowym

Władysława Broniewskiego zawarty w

„Pięknych, dwudziestoletnich”), ale trzy

książki, które wymieniłem powyżej

uważam za pozycje zawierające naj-

szerszy horyzont istniejących postaw.

pisarz był potrzebny. Swym poparciem

dla systemu legitymizował nową wła-

dzę, jej metody rządzenia i ideologię.

Gdy jeszcze znany twórca zapisał się

do partii, co było w pewnym momencie

na porządku dziennym, stawał w jed-

nym szeregu z władzą pokazując naro-

dowi drogę postępowania. Artyści

zyskiwali przywileje niedostępne dla

zwykłych ludzi, mieli mieszkania, sa-

mochody, paszporty na wyjazdy zagra-

niczne, a także zapewnione wieloty-

sięczne nakłady swoich dzieł. Pęd ku

akceptacji dotyczył również (z małymi

wyjątkami np.: Zbigniewa Herberta czy

Tadeusza Różewicza) debiutujących

pisarzy i poetów. Jako przykład podam

fragment wiersza „Ten dzień” Wisławy

Szymborskiej o śmierci Stalina:

Motto:

Są w ojczyźnie rachunki krzywd

obca doń ich też nie przekreśli,

ale krwi nie odmówi nikt:

wysączymy jąz piersi i z pieśni.

Cóż, że nieraz smakował gorzko

na tej ziemi więzienny chleb?

Za tę dłoń podniesioną nad Polską -

kula w eb!

Władysław Broniewski

Elita, którą tworzą artyści jest bezape-

lacyjnie ważną częścią każdego społe-

czeństwa. Tym bardziej, jeżeli określo-

na społeczność doznaje uszczerbku

wskutek niewoli i wojny. W wieku XIX,

gdy Rzeczpospolita pozbawiona była

państwowości to właśnie ludzie sztuki,

przede wszystkim pisarze, podtrzymy-

wali na duchu ludność (np.: „Trylogia”

Henryka Sienkiewicza), wyznaczali

kierunki postępowania i problemy

społeczne (np.: „Lalka” Bolesława

Prusa czy „Ziemia obiecana” Włady-

sława S. Reymonta). Jak zachowali się

artyści w Polsce po II wojnie światowej

i przejęciu władzy przez komunistów

postaram się ukazać w niniejszym

artykule.

Jaki rozkaz przekazuje nam

na sztandarach rewolucji proil czwar-

ty?

- Pod sztandarem rewolucji wzmacniać

warty!

Co kierowało ludźmi, którzy przed II

wojną światową byli bliscy prawicy, jak

np.: Gałczyński, czy walczyli w wojnie

polsko-bolszewickiej (jak Broniewski)

by pisali wiernopoddańcze wiersze o

Stalinie czy powieści o sabotażu w

Nowej Hucie? Czy powodował nimi

strach? Niektórzy z nich, podam przy-

kład Aleksandra Wata, spędzili kilka lat

w sowieckich więzieniach lub łagrach.

Po tych przeżyciach wielu twórców

podporządkowało się nowemu syste-

mowi. Z drugiej strony mamy jednak

Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, który

ukazał w „Innym świecie” piekło ra-

dzieckiego systemu Gułag na długo

przed Sołżenicynem. Tak, mógłby ktoś

stwierdzić, Herlingowi-Grudzińskiemu

było łatwo napisać prawdę, bo z armią

Andersa znalazł się na Zachodzie i tam

opublikował swoją książkę. Ale czy

tylko cenzurą można tłumaczyć posta-

wę zdecydowanej większości literatów?

Może, jak twierdzi w książce Trznadla

Zbigniew Herbert chodziło o bycie

zauważonym, dostęp do zaszczytów,

bycie na piedestale? Dla komunistów

Wzmocnić warty u wszystkich bram!

Oto Partia - ludzkości wzrok.

Oto Partia: siła ludów i sumienie.

Nic nie pójdzie z jego życia w zapo-

mnienie.

Domniemana suwerenność po zwycię-

stwie nad Hitlerem w ciągu krótkiego

czasu okazała się utopią. Proces szes-

nastu, referendum, wybory do Sejmu,

rozbicie PSL, aresztowania członków

AK, Win i NZS naocznie ukazały czym

kierować się będzie na co dzień naj-

wspanialsza „władza ludowa” wspiera-

na życzliwą dłonią Józefa Stalina.

Jego Partia rozgarnia mrok.

Cześć pisarzy, wywodzących się z

przedwojennej lewicy stanęło piórem

po stronie władzy ze względów ideolo-

gicznych. Otrzeźwienie przyszło po

Październiku ’56 i krótkotrwałej gomuł-

kowskiej odwilży. Jednak nie wszyscy

przekreślili socjalizm. Nadal istniała

grupa, która chciała naprawiać i mo-

dernizować istniejący ustrój i służyła

władzy publikując artykuły, wiersze i

powieści.

O postawach pisarzy w sposób najbar-

dziej dokładny mówią trzy książki.

Pierwsza to Zniewolony umysł” Cze-

sława Miłosza, gdzie w sposób anali-

tyczny pisarz określił postawę twórców

nazywają ją mianem ketmana, a na

przykładzie czterech pisarzy (Jerzego

Andrzejewskiego, Tadeusza Borow-

„

Czytaj dalej str. 4 →

Maj 2007 GONIEC WOLNOŚCI 3

Goniec Wolności nr 2/2007 – Temat numeru „Powiew PRL”

Literackie pokłosie PRLu

Dokończenie ze trony 3

cienia”, „Paradyzja”, „Limes

interior”, „Cała prawda o plane-

cie Ksi”), w których w sposób

analityczny opisał totalitarne

społeczeństwa, oportunizm,

zakłamanie i jednocześnie wizję

upadku takich systemów. Zajdel

jest duchowym ojcem założonej

na początku lat 80-tych grupy

literackiej TRUST, z której wy-

wodzą się tak znani pisarze jak

Rafał Ziemkiewicz, Jarosław

Grzędowicz czy Jacek Piekara.

Co ciekawe okazuje się, że

najciekawszymi i najbardziej

wartościowymi pisarzami, mają-

cymi czytelnikom do zaoferowa-

nia coś więcej niż bezpłciowy

bełkot a la Masłowska czy Gret-

kowska, są właśnie twórcy ga-

tunku tak pogardzanego przez

oficjalne media czy, czego każdy

chyba doświadczył, również

przez nauczycieli języka polskie-

go – science fiction.

Czy doprawdy jedyną alternaty-

wą było poddanie się władzy lub

emigracja? Przecież znajdujemy

twórców, którzy borykając się z

problemami cenzuralnymi żyli w

PRL i wydawali swoje dzieła. Im

dłużej istniał system i im bar-

dziej pękał w szwach łatwiej

było przemycić ważkie idee i

(nawet) krytykę systemu. Mówię

tu o polskich twórcach science

fiction, przede wszystkim Stani-

sławie Lemie, który po krótkim

flircie z socrealizmem („Astro-

nauci”, „Opowieści o pilocie

Pirksie”) przedstawił w serii

powieści druzgocącą krytykę

totalitaryzmu („np.: „Eden”,

„Powrót z gwiazd”) oraz o Janu-

szu Zajdlu, który na przełomie

lat 70-tych i 80-tych opubliko-

wał serię powieści („Wyjście z

Podsumowując należy stwier-

dzić, że zdecydowana część

polskich pisarzy podporządko-

wała się komunistom, szczegól-

nie w latach 50-tych. Ich wybo-

ry, jak opisałem wcześniej,

wynikały z wielu przyczyn. Trud-

no jest usprawiedliwiać tych

artystów, tym bardziej, że część

twórców nie poddała się

naporowi totalitarnej ideologii

(jak np.: Kisielewski, Hłasko,

Herbert czy Szpotański). Warto

jest pamiętać o różnorodności

tych postaw, bo moim zdaniem

wpływały one na wiarygodność

ludzi pióra. Pamięć jest częścią

tożsamości.

Michał Wolski

15 lat III Rzeczpospolitej

Stanisław Michalkiewicz

Od kiedy rozpoczyna się historia

III Rzeczypospolitej? Nieliczni

upatrują jej początek już 1

stycznia 1989 roku, kiedy to

weszła w życie ustawa o dzia-

łalności gospodarczej. Chociaż

nie towarzyszyły jej fanfary,

miała ona niewątpliwie znacze-

nie przełomowe, bo likwidowała

w Polsce tzw. „realny socjalizm”

uchylając fundamentalną jego

zasadę, wprowadzoną w roku

1947 przez Hilarego Minca,

ówczesnego dyktatora gospo-

darczego

działalności gospodarczej wy-

maga uprzedniej zgody władz

państwowych. Ustawa uchylała

ten warunek, pozostawiając

koncesjonowanie w niewielu

dziedzinach: w obrocie bronią i

amunicją, w obrocie spirytusem

i wódką, w obrocie lekarstwami i

jeszcze kilku innych. Dzięki

temu ulice i place polskich miast

stały się jednym wielkim targo-

wiskiem. Setki tysięcy ludzi

rzuciło się do handlu, słusznie

upatrując w nim najprostszą

metodę pierwotnej akumulacji

kapitału. Wielu się zawiodło, ale

wielu

nie zmieniała. PZPR nadal miała

monopol władzy i wszelkie

zmiany mogły być w każdej

chwili zablokowane, a może

nawet cofnięte. Dlatego też

większość skłonna jest upatry-

wać moment narodzin III Rze-

czypospolitej w dniu 4 czerwca

1989 roku, kiedy to odbyły się

wybory według zasad ustalo-

nych przy „okrągym stole”. Do

tych wyborów stanęli bowiem

kandydaci „strony społecznej”,

których PZPR już nie wyznacza-

ła. To fakt, z drugiej jednak

strony wybory „kontraktowe”

nie były przecież wolne.

Polski.

Hilary Minc, jeden z „wielkiej

trójki” Żydów wyznaczonych

przez Stalina, by nam mentoro-

wali: Jakub Berman, Roman

Zambrowski i Hilary Minc, usta-

lił, że prowadzenie jakiejkolwiek

się

udało.

Trudno jednak zgodzić się, by

od tej daty liczyć początek III

Rzeczypospolitej, bo sytuacja

polityczna jeszcze w niczym się

Dokończenie na str 5

Maj 2007 GONIEC WOLNOŚCI 4

Goniec Wolności nr 2/2007 – Temat numeru „Powiew PRL”

1 5 l a t I I I Rz e cz po s p ol i t e j

Dokończenie ze strony nr 4

których „okrągły stół” stanowił rodzaj

ochronnego parawanu. W spotkaniach

tych brali udział przedstawiciele tzw.

strony rządowej, tzn. bezpieki i partii

oraz przedstawiciele tzw. strony spo-

łecznej, która również była wewnętrz-

nie zróżnicowana.

Żeby przyjrzeć się bliżej tym różnicom,

które nadal odgrywają rolę na polskiej

politycznej scenie, musimy cofnąć się

w czasie do połowy lat 50-tych, kiedy

to po śmierci Józefa Stalina w roku

1953 i likwidacji Wawrzyńca Berii,

zarówno w Związku Sowieckim, jak i w

Polsce pojawiło się pytanie, komu

przypisać odpowiedzialność za zbrod-

nie komunizmu. Wprawdzie „tajny”

referat Chruszczowa uznawał za

zbrodnie jedynie represje wobec ko-

munistów, ale i tych przecież wystar-

czyło, żeby w dygnitarskich szeregach

pojawiło się zaniepokojenie. Na kogo

wskaże nieubłagany palec Historii?

W takich chwilach ogromnie liczy się

refleks, a wiadomo, że nie wszyscy są

nim obdarzeni w jednakowym stopniu.

Wśród komunistów rządzących Polską

lepszym refleksem wyróżnili się Żydzi.

Specjalnym nosem wyczuwając kieru-

nek wiatru historii, jednym susem

przeskoczyli na nieprzejednany grunt

swobód obywatelskich, naturalnie w

ramach jedynie słusznego ustroju

socjalistycznego i podnieśli sztandar

pryncypialnej krytyki „błędów i wypa-

czeń” poprzedniego „etapu”.

Nie ma chyba też potrzeby dodawać,

że kreując się na rzeczników Historii,

wskazali nieubłaganym palcem na

swoich towarzyszy partyjnych pocho-

dzących z polskiej ludności tubylczej,

jako sprawców wszelkich nieprawości.

Ci na ten widok zapłonęli świętym

oburzeniem, nie bez słuszności przy-

pominając, że to jednak oni wydawali

im rozkazy, jako stojący wyżej w par-

tyjnej hierarchii. Na takie dictum tamci

zarzucili tubylcom „antysemityzm”.

W ten sposób wykształciły się w partii

dwie frakcje: „Puawianie” od mieszka-

nia przy ul. Puławskiej w Warszawie,

gdzie ta frakcja odbywała swoje kon-

wentykle, oraz „Natolińczycy” – od

pałacyku w Natolinie, gdzie spotykała

się druga. Potocznie obydwie frakcje

określały się nawzajem inaczej; „Puła-

wianie” nazywali „Natolińczyków”

„Chamami”, a tamci ich – „Żydami”.

Z tego powodu trudno uznać, by wła-

śnie 4 czerwca już narodziła się III

Rzeczpospolita. Była to raczej jakaś

forma przejściowa: „ni pies, ni wydra”,

z generałem Jaruzelskim jako prezy-

dentem na czele. Z tych właśnie po-

wodów niektórzy upatrują moment

narodzin III RP w dniu powołania

Tadeusza Mazowieckiego na premiera

rządu. Z drugiej jednak strony warto

przypomnieć, że pierwszym zagranicz-

nym gościem, z jakim spotkał się pre-

mier Mazowiecki, był szef KGB Kriucz-

kow. Związek Sowiecki istniał jeszcze

w najlepsze, dysponując w Polsce

swoja ekspozyturą w postaci PZPR, no

i utrzymując tu co najmniej 10 dywizji

ogólnowojskowych i pancernych, które

wraz z 35 dywizjami stacjonującymi w

NRD, wchodziły w skład Północnej

Grupy Wojsk Radzieckich dowodzonej

przez stacjonującego w Legnicy gene-

rała Dubynina.

Więc może narodziny III RP liczyć od

dnia, a właściwie nocy, kiedy w roku

1990 rozwiązała się PZPR? Czy może

raczej od wyboru Lecha Wałęsy na

prezydenta w grudniu 1990 roku? Czy

od pierwszych, rzeczywiście wolnych

wyborów w roku 1991? A może należa-

łoby datę narodzin III RP przesunąć aż

do roku 1993, kiedy to terytorium

Polski opuścił ostatni żołnierz już nie

Armii Radzieckiej, tylko sił zbrojnych

Federacji Rosyjskiej? Już na pierwszy

rzut oka widać wyraźnie, że narodziny

III Rzeczypospolitej były raczej proce-

sem, niż jednorazowym aktem. Tak czy

owak III RP jednak się narodziła, a

skoro tak, to powinniśmy poświęcić

nieco uwagi jej rodzicielom.

W ten oto sposób w okresie tzw. pol-

skiego października PZPR tworzyły

dwie grupy: „Chamy” i „Żydy”. Gomuł-

ka próbujący początkowo lawirować

między nimi, musiał w końcu pogodzić

się ze stanowiącymi większość „Cha-

mami”. Część „Żydów” skorzystała z

okazji na wszelki wypadek i czmychnę-

ła z Polski na Zachód, chroniąc się w

ten sposób przed odpowiedzialnością

za współudział w zbrodniach komuni-

stycznego ludobójstwa, a pozostali

coraz bardziej się od partii-

przewodniczki dystansowali.

Ostateczne zerwanie nastąpiło w latach

1967-1968, kiedy z powodu wojny

sześciodniowej na Bliskim Wschodzie,

cały tzw. „obóz” socjalistyczny nabrał

do Żydów nieufności. Ta nieufność do

Żydów siłą rzeczy przenoszona była

również na „Żydów”. Nieufność tę

podsycał dodatkowo najwybitniejszy

przywódca „Chamów”, Mieczysław

Moczar vel Michał Diomko, który wy-

kombinował sobie, by najwyraźniej

więdnącą komunistyczną latorośl za-

szczepić na pniu nacjonalistycznym,

wykazującym zadziwiającą żywotność

na przekór wszelkim przeciwnościom.

W tym celu dał żyć maltretowanym

wcześniej przez siebie AK-owcom,

których wprawdzie powypuszczano z

więzień, ale nie wolno im było nawet

jęknąć. Oni zaś, chociaż uważali go za

zbrodniarza, przecież byli mu za to

wdzięczni i spośród komunistów jego

właśnie wyróżniali.

Ta wycieczka „Chamów” na zakazany

teren patriotyczny doprowadziła do

powstania nieformalnej grupy nacisku

w postaci „partyzantów”, charakteryzu-

jącej się ciągotkami nacjonalistyczny-

mi. Problem polegał na tym, że nacjo-

nalizm wymaga, by nieubłaganym

palcem wskazać mu wroga. Taki wróg

oczywiście był, w postaci Związku

Sowieckiego, ale ze zrozumiałych

względów Moczar na niego wskazać

ani nie mógł, ani nie chciał.

„Chamy” i „Żydy”

O ile moment narodzin najwyraźniej

jest rozciągnięty w czasie, o tyle mo-

ment, że tak powiem, poczęcia III

Rzeczypospolitej pozwala się już bar-

dziej skonkretyzować nie tyle może

podczas obrad „okrągłego stołu”, co

sekretnych spotkań w wyselekcjono-

wanym gronie w Magdalence, dla

Czytaj dalej str. 6

Maj 2007 GONIEC WOLNOŚCI 5

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: