Integracja sensoryczna-stowarzyszenie na rzecz Dzieci z Zaburzeniami Genetycznymi - Autyzm.pdf
(
482 KB
)
Pobierz
Integracja sensoryczna w pracy z dziećmi głębiej upośledzonymi umysłowo
Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci z Zaburzeniami Genetycznymi
Integracja sensoryczna w pracy z dziećmi głębiej upośledzonymi umysłowo
http://www.publikacje.edu.pl
Model sensorycznej integracji został rozwinięty przez amerykańską terapeutkę zajęciową i psychologa Jean Ayers.
Wywodzi ona swój model z modeli nerofizjologicznych mózgu i form zachowania. W oparciu o te badania stara się
wyjaśnić zaburzenia poznawcze, emocjonalne i sensomotoryczne u dzieci. Integracja sensoryczna - jak podaje Zbigniew
Przyrowski - to organizacja wejściowych danych zmysłowych dokonywanych przez mózg w celu produkowania
odpowiedzi adaptacyjnej na wymagania otoczenia. Jest to proces dzięki któremu mózg otrzymując informacje ze
wszystkich zmysłów segreguje je, rozpoznaje, interpretuje, integrując je ze sobą i wcześniejszymi doświadczeniami
odpowiada adekwatną do sytuacji reakcją.
Integracja sensoryczna dokonuje się na kilku poziomach:
Na poziomie I ulegają powiązaniu bodźce dotykowe, co pozwala dziecku na ssanie, jedzenie, odczuwanie przyjemne
dotyku i umożliwia wytworzenie więzi z matka. Inegracja błędnikowych i proprioceptywnych bodźców umożliwia
dziecku koordynację ruchów gałek ocznych, utrzymanie postawy, napięcia mięśniowego, równowagi i poczucia
pewności w stosunku do sił grawitacji.
Na poziomie II podlegają łączeniu w bodźce systemu błędnikowego, proprioceptynego i dotykowego /zmysły
podstawowe/, to z kolei warunkuje koordynację i napięcie uwagi, planowanie ruchu, świadomości i percepcji własnego
ciała, oraz koordynacji czynności obu stron ciała.
Poziom III integracji sensorycznej obejmuje także bodźce wzrokowe i słuchowe. Poprzez powiązanie bodźców
przedsionkowych, słuchowych, proprioceptywnych uzmysławiających ciało, dochodzi do zdolności rozumienia mowy
i jej uczenia się. Współgranie bodźców optycznych z bodźcami zmysłów podstawowych ww. umożliwia dokładną
detaliczną /drobiazgową/ percepcję wzrokową, a co za tym idzie koordynację oko-ręka. Dzięki temu dziecko może
włożyć kurtkę, nalać sobie mleka, budować z klocków dom, malować.
Na poziomie IV rozwoju są integrowane bodźce ze wszystkich kanałów zmysłowych powstają produkty końcowe
procesów przetwarzania, które odbywały się na poprzednich trzech poziomach. Poczucie własnej wartości,
samokontrola, poczucie zaufania do siebie samego rozwijają się w oparciu o tę świadomość, że ciało egzystuje, jako
godny zaufania twór sensomotoryczny i wywodzi się ono z dobrej integracji systemu nerwowego.
Gdy dochodzi do zakłóceń procesów integracyjnych pojawiają się różne dysfunkcje w procesach percepcyjnych i
ruchowych oraz w zachowaniu. Z.Przyrowski dzieli rodzaje zaburzeń SI u dzieci ze względu na przyczyny ich
powstawania na pierwotne i wtórne. Do pierwszej grupy zalicza te, gdzie występuje nieprawidłowe funkcjonowanie
struktur anatomicznych /móżdżku, zwojów podstawy mózgu i dróg piramidowych/, które przyczyniają się do tworzenia
nieprawidłowych odpowiedzi ruchowych. Drugą grupę dysfunkcji w zakresie integracji sensorycznej u dzieci stanowią
te, których przyczyną jest mała liczba doświadczeń motorycznych lub nieprawidłowy rozwój ruchowy.
Integracja sensoryczna służy percepcji ciała i świata, reakcjom adaptacyjnym /reagowanie właściwe do wymogów
otoczenia/, procesom uczenia się, rozwojowi niektórych funkcji nerwowych. Dysfunkcja interakcji sensorycznej jest
przyczyną wielu, choć nie wszystkich, trudności w szeroko rozumianym uczeniu się. Terapia integracji sensorycznej są
to działania, na które składa się stymulacja sensoryczna prowadząca do odpowiednich reakcji adaptacyjnych, zgodnych
z neurologicznymi potrzebami dziecka. Terapia ta polega zwykle na aktywności ruchowej całego ciała w dużej mierze
spontanicznej-wybieranej przez samo dziecko i dostarczającej wrażeń przedsionkowych, proprioceptywnych i
dotykowych. Terapia ruchowej zabawy tak organizowana by system nerwowy zaangażowany w odbieranie wrażeń
zmysłowych powstających podczas ruchu stopniowo uczył się właściwie reagować na żądania płynące z otoczenia.
Poprawa następuje w zakresie motoryki funkcji językowych, społeczno-emocjonalnych a przede wszystkim lepszą
efektywnością uczenia się. Podczas terapii SI dziecko nie uczy się konkretnych umiejętności lecz poprawiając
strona 1 / 5
Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci z Zaburzeniami Genetycznymi
Integracja sensoryczna w pracy z dziećmi głębiej upośledzonymi umysłowo
integrację sensoryczną wzmacnia procesy nerwowe leżące u podłoża tych umiejętności a one pojawiają się w sposób
naturalny jako konsekwencja poprawy funkcjonowania mózgu.
Dzieci z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębszym, z niepełnosprawnością sprzężoną mają duże problemy z
odbiorem bodźców zmysłowych z powodu uszkodzonego CUN. Występują zaburzenia w obrębie zmysłu dotyku,
czucia głębokiego /proprioceptywnego/ i systemu przedsionkowego. Najważniejszy system sensoryczny, odgrywający
zasadniczą rolę w ludzkim zachowaniu zarówno fizycznym jak i psychicznym to system dotykowy. Dysfunkcje SI, w
której nieprawidłowa jest percepcja bodźców dotykowych określa się obronnością dotykową. Obronność dotykowa są
to zaburzenia modulowania wejściowych informacji dotykowych. Mózg ludzki odmiennie interpretuje bodźce swoje od
tych z zewnątrz - własny dotyk nie powoduje reakcji obronnych, lepiej tolerowany jest dotyk osób bliskich. Podstawą
terapii jest dobra i bliska relacja emocjonalna w kontaktach z dzieckiem zanim będziemy "dostarczać" mu dotyk.
Zachęcamy do samodzielnego dostarczania sobie bodźców, z czasem my za zgodą dziecka możemy podawać doznania
dotykowe. Proporcjonalne rozmieszczenie dotyku na okolice skóry - kolejność - zaczynamy od pleców, nogi, stopy,
ręce, dłonie, głowa, twarz. Zaczynamy od bodźców mocniejszych podawanych z naciskiem, stopniowo przechodząc do
coraz łagodniejszych. Podczas terapii cały czas obserwujemy dziecko - kontaktujemy się z rodzicami - jeżeli dziecko
zachowuje się po zabiegach źle - musimy zmienić nasilenie bodźców. Ayers mówi żeby poprzedzić stymulację
dotykową jakąś stymulacją przedsionkową ponieważ te systemy wpływają na siebie modulująco i ułatwiają sobie
intensywność wrażenia.
Przyczyny obronności dotykowej:
Niedotlenienie okołoporodowe
Poród przez cesarskie cięcie
Brak odpowiedniej stymulacji dotykowej we wczesnym okresie życia
Genetyczne predyspozycje
Objawy obronności dotykowej:
Preferowanie długich rękawów
Unikanie zetknięcia palców z czymkolwiek
Odczuwanie dyskomfortu przy noszeniu ciasnych ubrań
Dzieci nie lubią podmuchu wiatru /zwłaszcza po wyjściu z wody/
Nie lubią mycia głowy, czesania włosów
Nie lubią szczotkowania zębów, pokarmów pewnej określonej konsystencji, wolą zwykłe papki, odmawiają potraw o
mocnym smaku - są to objawy nadwrażliwości okolicy jamy ustnej
Nie lubią tłumu ani ludzi zbyt blisko siebie
Unikają kontaktu dotykowego
Nie lubią bawić się w piasku, malować farbami, lepić z plasteliny i masy solnej
Burzą się przed braniem do rak zabawek o ostrych kształtach i fakturach
Maja trudności w koncentracji uwagi
Wolą inicjować pocałunki i uściski, nie lubią niespodziewanych dotknięć, bądź przytulania
Same dostarczają sobie bodźców dotykowych obijając się o sprzęt
Nie potrafią różnicować miejsca, w które są dotykane
Wrażenia z mięśni, ścięgien, które umożliwiają orientację w aktualnym położeniu poszczególnych części ciała oraz
informują o wykonywanych ruchach określa się propriocepcją. Dobrze zintegrowana informacja z mięśni i ścięgien
jest niezbędnym elementem dla kształtowania sięu dziecka dynamicznego obrazu siebie i zaplanowania ruchów
stosownych do sytuacji. Układ propriocepcji odpowiada za odczuwanie ciała w przestrzeni /informację o poruszaniu się
ciała/. Poruszanie poszczególnymi częściami ciała bez kontroli wzroku /utrzymanie równowagi podczas wchodzenia i
schodzenia ze schodów, wytwarzanie odruchów prostowania i równowagi, które służą prawidłowej motoryce,
swobodne wykonywanie ruchów precyzyjnych, tworzenie somatognozji i lateralizacji, percepcję położenia narządów
artykulacyjnych podczas mówienia. Zaburzenia rozwoju posturalnego przejawiające się w słabej równowadze, braku
płynności precyzji ruchów i stosowania stałych zafiksowanych wzorców ruchowych. Obawa przed nowymi
strona 2 / 5
Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci z Zaburzeniami Genetycznymi
Integracja sensoryczna w pracy z dziećmi głębiej upośledzonymi umysłowo
nieznanymi ruchami wiąże się to z niepewnością posturalną.
Słaba znajomość swojego ciała jako całości i poszczególnych jego elementów, niedostateczna świadomość ich
możliwości ruchowych, obniżona precepcja wrażeń odbieranych przez system dotykowy jest charakterystyczna dla
dzieci z dyspraksją. Zaburzenia w planowaniu motorycznym rozpoznaje się nie po tym co dziecko robi, lecz po tym że
nie potrafi wykonać wielu czynności właściwych dla jego wieku życia.
Objawami zaburzeń w zakresie propriocepcji są:
Niekontrolowane, chaotyczne ruchy dzieci
Dążenie do mocnego uścisku, gryzienie, szczypanie przez dziecko siebie i innych
Niszczenie przedmiotów z powodu braku kontroli nad własnym dotykiem
W organizacji CUN kluczową rolę odgrywa również system przedsionkowy, składający się z 2 typów receptorów
dostarczających informacji o pozycji głowy, ruchach głowy i pośrednio i ruchach całego ciała. Nawet niewielkie
zmiany pozycji głowy powodują aktywację systemu przedsionkowego, a to z kolei wpływa na pracę mózgu. System
przedsionkowy wspólnie z systemem propriocepcji ma wpływ na subiektywną świadomość pozycji i ruchów ciała w
przestrzeni, napięcie posturalne i równowagę. Deficyty w funkcjonowaniu układu przedsionkowego objawiają się:
Zaburzeniami równowagi /szeroko rozstawione nogi, często potykają się, późno uczą się jeżdżenia na rowerze, boją
się huśtawki/
Wzmożone napięcie mięśni w kończynach
Używanie każdej strony ciała osobno
Zaburzoną zdolnością i wykonywaniem w przestrzeni ruchów w kierunku góra-dół, prawa-lewa, przód-tył, dla których
oś stanowi własne ciało
nadwrażliwość emocjonalną, dotykową, słuchową
problemami z artykulacją
obniżonym poziomem grafomotorycznym
odwrotnym widzeniem np. liter, gubieniem linii i słów podczas czytania
Niepewność grawitacyjna - dzieci charakteryzują się lękiem do doświadczania i poznawania otoczenia, nie wykonują
gwałtownych ruchów w przestrzeni, czują strach, obawę, stres gdy znajdują się w pozycji, do której nie są
przyzwyczajone lub wtedy gdy ktoś chce kontrolować ich ruchy w przestrzeni.
Dzieci z niepełnosprawnością złożoną prezentują zaburzenia na wszystkich poziomach rozwoju sensorycznego.
Wrażenia odbierane są ze zbyt dużą lub zbyt małą intensywnością. W związku z tym dzieci te często same dostarczają
sobie takiej stymulacji, która kompensuje ich zaburzenia sensoryczne.
Występują stereotypie takie jak:
Obracanie siew kółko,
machanie rękami,
Uderzanie rękami o własne ciało,
Zgrzytanie zębami
Wkładanie przedmiotów do buzi
Lizanie przedmiotów.
Dzieci powtarzają te czynności aż do momentu zaspokojenia. Niektóre z dzieci mają problem z poruszaniem się, mają
problem z dostarczeniem sobie jakiejkolwiek stymulacji. Poznają więc otoczenie badając je dostępnymi dla siebie
czynnościami. Czasami jest to wąchanie, lizanie, wydawanie nieartykułowanych dźwięków, czasem krzyk.
W przypadku nadwrażliwości sensorycznej dzieci starają się unikać tych bodźców sensorycznych, które są dla nich
nieprzyjemne. Dzieci te nie lubią być dotykane, często unikają kontaktu wzrokowego, przejawiają nadwrażliwość na
różne dźwięki /zatykają sobie uszy, uderzają siew uszy, nie tolerują różnych aktywności związanych z ruchem, mają
problemy z jedzeniem i połykaniem/.
strona 3 / 5
Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci z Zaburzeniami Genetycznymi
Integracja sensoryczna w pracy z dziećmi głębiej upośledzonymi umysłowo
Terapia
Terapia w metodzie Integracji sensorycznej wygląda jak zabawa. Dziecko uczestniczy w zajęciach i ma wrażenie że
kreuje zajęcia wspólnie z terapeutą. Ćwiczenia muszą być dostosowane do poziomu rozwojowego dziecka jednak nie
mogą być ani za łatwe ani za trudne - należy balansować na granicy możliwości dziecka Wśród używanego sprzętu są
różnego typu huśtawki, hamaki, platformy równoważne, duże piłki i wałki, deskorolki, talerze obrotowe itp. Wiele
dzieci wpuszczonych do sali z takim wyposażeniem spontanicznie wybiera taki przyrząd i taką aktywność, która
najlepiej służy układowi nerwowemu - jest to zasada wewnętrznego instynktu. Inne - zwłaszcza te z rozmaitymi
typami nadwrażliwości zmysłowej - potrzebują stymulacji ze strony terapeuty. W czasie terapii dziecko ma nie tyle
nauczyć się konkretnych umiejętności, ile raczej usprawnić bazowe systemy sensoryczne i procesy nerwowe, leżące u
podłoża tych umiejętności. Zaburzenia różnicowania dotykowego, podobnie jak i podwrażliwość dotykowa towarzyszy
często słabemu poczuciu własnego schematu ciała i trudnościom z planowaniem ruchowym. Jest wiele zabaw
mogących poprawić różnicowanie zmysłowej informacji dotykowej.
Należą do nich:
łowienie w grochu, kaszy czy piasku, wyszukiwanie drobnych przedmiotów w wypełnionych nimi pojemnikach
ścieranie gąbką, pędzlem, dłonią pianki naniesionej na różne części ciała
wyszukiwanie i odklejanie nalepek i plastrów przyklejonych na ciele
chodzenie po podłożu o zmiennej fakturze
kąpiele w tzw. Suchym basenie wypełnionym piłeczkami, a także wyciąganie przez dziecko takich piłeczek
włożonych pod koszulę
malowanie palcami z użyciem różnorodnych substancji - farb, kremów, mogą być mieszane z piaskiem
mycie a następnie wycieranie poszczególnych części ciała materiałami o różnej fakturze
W przypadku rozpoznania cech obronności dotykowej podstawą terapii jest dobra i bliska relacja emocjonalna w
kontaktach z dzieckiem zanim będziemy "dostarczać" mu dotyk. Zachęcamy do samodzielnego dostarczania sobie
bodźców, należy pozwolić dziecku na samodzielne zdobywanie doświadczeń dotykowych i na wybór ich ilości i
rodzaju - szeroka gama zabawek - zaś podczas kąpieli-gąbek, myjek, płynów i pianek. Z czasem my za zgodą dziecka
możemy podawać doznania dotykowe. Proporcjonalne rozmieszczenie dotyku na okolice skóry - kolejność -
zaczynamy od pleców, nogi, stopy, ręce, dłonie, głowa, twarz. Zaczynamy od bodźców mocniejszych podawanych z
naciskiem, stopniowo przechodząc do coraz łagodniejszych. Podczas terapii cały czas obserwujemy dziecko -
kontaktujemy się z rodzicami - jeżeli dziecko zachowuje się po zabiegach źle - musimy zmienić nasilenie bodźców.
Stosujemy gąbki, futerka, szczotki o różnej twardości, piórka, woreczek lub pudełko z otworami zawierające rozmaite
przedmioty do rozpoznawania dotykiem.
W przypadku stymulacji układu przedsionkowego możemy wykonywać z dzieckiem takie ćwiczenia jak:
podskoki: obónóż, na jednej nodze, przeskakiwanie z nogi na nogę, skakanie wokół własnej osi, można
wykorzystywać popularną zabawę - grę w gumę
ruchy wahadłowe głowy
obroty wokół własnej osi odpychając się nogami
przyjmowanie i utrzymywanie pozycji typu bocian jaskólka
chodzenie stopami wzdłuż rozłożonej na podłodze liny
wchodzenie, schodzenie i zeskakiwanie ze stopni.
Bibliogrfia:
Przyrowski Z. 1998 Dysfunkcje integracji sensorycznej i deficyty fragmentaryczne w zespole mózgowego porażenia
dziecięcego.
Przyrowski Z. 2001 Podstawy diagnozy i terapii integracji sensorycznej
Mass Violet F. 1998 Uczenie się przez zmysły: wprowadzenie do teorii integracji sensorycznej dla rodziców i
specjalistów /tł. Ewa Grzybowska, Zbigniew Przyrowski, Marta Ślifirska/
strona 4 / 5
Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci z Zaburzeniami Genetycznymi
Integracja sensoryczna w pracy z dziećmi głębiej upośledzonymi umysłowo
Elżbieta Bukowska
strona 5 / 5
Plik z chomika:
beatalena
Inne pliki z tego folderu:
zdjecia ćwiczeń SI - Autyzm.rar
(5999 KB)
Ćwiczenia si - Autyzm.pdf
(125 KB)
Inegracja sensoryczna- prezentacja - Autyzm.ppt
(1163 KB)
Integracja sensoryczna-stowarzyszenie na rzecz Dzieci z Zaburzeniami Genetycznymi - Autyzm.pdf
(482 KB)
Integracja Sensoryczna-warsztaty dla rodzicow - Autyzm.pdf
(257 KB)
Inne foldery tego chomika:
angielski
audiobooki
Autyzm
bajki dla dzieci
bajki mp3
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin