kalendarium-stanu-wojennego-na-gornym-slasku-w-zaglebiu-ziemi-czestochowskiej-i-podbeskidziu.pdf

Kalendarium ważniejszych wydarzeń stanu wojennego w województwach

katowickim, częstochowskim i bielskim

13 XII 1981 – internowanie większości czołowych działaczy Regionu Śląsko-Dąbrowskiego

NSZZ „Solidarność”, w tym przewodniczącego Zarządu Regionu Leszka Waliszewskiego

oraz delegatów powracających z obrad Komisji Krajowej „Solidarności” w Gdańsku,

aktywnych członków związku różnego szczebla, jego etatowych pracowników, redaktorów

prasy związkowej, członków NZS, działaczy społecznych, ludzi nauki i kultury. Zajmowanie

siedzib „Solidarności” połączone często z ich demolowaniem i dewastacją znajdujących się

tam sprzętów. 1 stycznia 1982 r. w siedmiu ośrodkach odosobnienia przebywa już 1041 osób

z województwa katowickiego, w tym 10 członków KK NSZZ „S” i 35 członków Zarządu

Regionu Śląsko-Dąbrowskiego. Ogółem w czasie stanu wojennego internowano 1911 osób z

tego terenu. W odpowiedzi na wprowadzenie stanu wojennego i represje rozpoczynają się

pierwsze akcje strajkowe na terenie Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego, tworzą się

także pierwsze struktury podziemne w regionie. Do 28 grudnia 1981 r. w województwie

podjętych zostaje około 50 strajków lub prób ich zorganizowania. Podejmują je m.in. załogi

ponad dwudziestu kopalń węgla kamiennego (w tym m.in. KWK „Wujek”, „Staszic”,

„Wieczorek”, „Jastrzębie”, „Manifest Lipcowy”, „Piast”, „Ziemowit”), hut (m.in. kombinat

Huta „Katowice”, huta „Baildon”) oraz innych zakładów pracy. Znaczna część protestów

„wygaszana” jest przez władze przy użyciu brutalnej siły (pałki, armatki wodne, środki

chemiczne, wsparcie ciężkiego sprzętu pancernego) z zastosowaniem broni palnej włącznie.

W województwie częstochowskim do końca grudnia 1981 r. władze internują 128 osób. Do

momentu likwidacji ośrodków odosobnienia w grudniu następnego roku, przez „internaty”

przewinie się 196 osób z Częstochowskiego.

W grudniu 1981 r. liczba osób internowanych w województwie bielskim wynosi 129 osób.

Ostatecznie wzrośnie do 235.

13 XII 1981 – tworzenie pierwszych podziemnych struktur „Solidarności” w województwie

bielskim. Grupa działaczy związkowych na czele z przewodniczącym Zarządu Regionu

Podbeskidzie NSZZ „Solidarność” Patrycjuszem Kosmowskim, którym udaje się uniknąć

internowania tworzy tzw. drugi garnitur Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność” Podbeskidzie.

Po kilku dniach zostaje on jednak rozbity przez SB na skutek aresztowań. Kosmowskiego,

pozostającego w głębokiej konspiracji, władze poszukują listem gończym.

14 XII 1981 – obława SB na Jasnej Górze skierowana przeciwko sześciu działaczom

częstochowskiej „Solidarności”, którzy dzień wcześniej schronili się na terenie klasztoru w

obawie przed internowaniem. Wśród nich znajduje się m.in. wiceprzewodniczący Zarządu

Regionu Częstochowa NSZZ „Solidarność” Krzysztof Biało. Działacze, a wraz z nimi wiele

przebywających w bazylice osób związanych z częstochowskimi środowiskami

opozycyjnymi, zostają aresztowani.

Strajki protestacyjne w jedenastu zakładach pracy województwa częstochowskiego. Poza

jednym, zorganizowanym w Zakładzie Remontowo-Sprzętowym Energetyki „Energoprem” w

Lublińcu (kontynuowany do 15 grudnia), wszystkie kończą się jeszcze tego samego dnia.

14-17 XII 1981 – strajki i protesty załóg 14 zakładów pracy województwa bielskiego.

15 XII 1981 – pacyfikacja przez siły milicyjno-wojskowe protestów górników kopalń

Rybnickiego Okręgu Węglowego. Wśród nich znajduje się m.in. KWK „Manifest Lipcowy”

w Jastrzębiu Zdroju, w której 3 września 1980 r. zawarte zostało słynne Porozumienie

Jastrzębskie. Wprowadzeni do akcji na tej kopalni funkcjonariusze plutonu specjalnego

ZOMO strzelają do górników ostrą amunicją. Rany postrzałowe odnoszą czterej uczestnicy

protestu.

16 XII 1981 – pacyfikacja strajku górników kopalni „Wujek” w Katowicach. Również tutaj

pluton specjalny ZOMO używa broni palnej. Od kul ginie na miejscu sześciu górników,

trzech kolejnych umiera w szpitalach w wyniku postrzałów. 21 innych uczestników strajku

odnosi rany postrzałowe. U kolejnych czternastu osób stwierdzono zatrucie gazem lub

chemiczne uszkodzenie wzroku. Wiele innych doznaje różnorodnych urazów ciała. Ogółem

na skutek akcji „odblokowania” „Wujka” hospitalizacji poddano 43 osoby.

23 XII 1981 – zakończenie trwającego od 13 grudnia strajku w Hucie „Katowice” w

Dąbrowie Górniczej.

24 XII 1981 – zakończenie prowadzonego od 15 grudnia podziemnego protestu w KWK

„Ziemowit” w Lędzinach

28 XII 1981 – zakończenie strajku w kopalni „Piast” w Bieruniu. Protest prowadzony od 14

grudnia jest najdłuższą akcją strajkową ze wszystkich, jakie miały miejsce w kraju w grudniu

1981 r. Strajk prowadzony jest w ekstremalnych warunkach, 650 metrów pod ziemią. Górnicy

decydują się na jego przerwanie z uwagi na to, że dalsze przedłużanie protestu mogłoby

stanowić zagrożenie dla ich zdrowia i życia. Na powierzchnię wyjeżdża około tysiąc osób.

1 I 1982 - bp częstochowski Stefan Bareła powołuje do życia Duszpasterstwo Osób

Pozbawionych Wolności i Ich Rodzin – Ośrodek w Częstochowie

19 I 1981 – w Bielsku-Białej zostaje aresztowany przewodniczący Zarządu Regionu

Podbeskidzie NSZZ „Solidarność” Patrycjusz Kosmowski. Oskarżony z art. 46 ust. 1 dekretu

o stanie wojennym (kontynuowanie działalności związkowej) zostaje 26 marca 1982 r.

skazany na sześć lat pozbawienia wolności, 3 lata pozbawienia praw publicznych i 6 tys. zł

grzywny. Jest to jeden z najwyższych wyroków, jakie zapadły w procesach politycznych w

stanie wojennym na Podbeskidziu.

I 1982 – w Katowicach powstaje zawiązana przez Grzegorza Długiego, Mirosławę Błaszczak,

Andrzeja Borka i Grzegorza Wacławika Regionalna Komisja Wykonawcza. Struktura

utrzymuje kontakty z grupami konspiracyjnymi w Hucie „Katowice”, w Sosnowcu,

Katowicach, Bytomiu, Jastrzębiu, Tychach. Struktura przestała funkcjonować w końcu 1982

r. w wyniku aresztowań jej działaczy.

Powstaje Międzyzakładowa Komisja Koordynacyjna NSZZ „Solidarność” Regionu Śląsko-

Dąbrowskiego założona przez Danutę Skorenko, Romana Lewka, Ryszarda Rożnieckiego i

Józefa Zasunia. MKK utrzymuje kontakty z grupami w Katowicach, Bytomiu, Mysłowicach,

Siemianowicach Śląskich, Trzebini, Sosnowcu, Chrzanowie i Chorzowie. Wydaje

wysokonakładowe, jak na warunki konspiracyjne pismo „Ku wolnej Polsce”. Działalność

MKK przerywa dopiero seria aresztowań na przełomie 1983 i 1984 r.

II 1982 - ukrywająca się od 13 grudnia, Jadwiga Chmielowska, członkini Zarządu Regionu

Śląsko-Dąbrowskiego, powołuje Regionalną Komisję Koordynacyjną NSZZ „Solidarność”

Regionu Śląsko-Dąbrowskiego.

23 II 1982 – powstaje ponadzakładowa Regionalna Komisja Wykonawcza „Trzeci Szereg”

NSZZ „Solidarność” Region Podbeskidzie. Zakłada ją grupa działaczy z FSM oraz innych

struktur zakładowych, głównie z Bielska-Białej. Kierownictwo obejmuje Jerzy Binkowski. W

następnych miesiącach „Trzeci Szereg” staje się jedną z najliczniejszych siatek podziemnej

„Solidarności” w kraju. Swoim zasięgiem obejmuje całe województwo bielskie. Działalność

podbeskidzkiej „konspiry” hamują dopiero na pewien czas masowe aresztowania jej działaczy

we wrześniu 1983 r.

17 III 1982 – w Katowicach przy parafii p.w. św. św. Piotra i Pawła powstaje Biskupi

Komitet Pomocy Uwięzionym i Internowanym. Zadanie Komitetu polega na inspirowaniu i

koordynowaniu kościelnej działalności charytatywnej na rzecz uwięzionych i internowanych

oraz ich rodzin na terenie województwa katowickiego i bielskiego. Komitet miał także

otaczać opieką inne osoby, które z uwagi na ówczesną sytuację społeczną znalazły się w

potrzebie. Z biegiem czasu filie Komitetu powstają również w Rybniku, Chorzowie,

Tarnowskich Górach i Jastrzębiu Zdroju.

III 1982 – w Częstochowie powstaje wydający pismo „CDN” podziemny Komitet Oporu

NSZZ „Solidarność” Częstochowa. Rozbudowany kolportaż biuletynu przyczynia się do

powstania tajnych komisji zakładowych oraz środowiskowych grup oporu.

13,16 IV 1982 – próby nieudanych akcji protestacyjnych w kilku zakładach pracy Bielska-

Białej, m.in. w FSM, Fabryce Maszyn Elektrycznych „Indukta”, Zakładach Sprzętu

Sportowego „Polsport”, Zakładach Wyrobów Filcowych.

1 V 1982 – po mszy św. na Jasnej Górze demonstranci przechodzą pod grób Nieznanego

Żołnierza w al. Sienkiewicza i tam składają wiązanki kwiatów.

1, 3 V 1982 – demonstracje uliczne w Bielsku-Białej. Pierwsza odbywa się po zakończeniu

oficjalnego pochodu. Około 700 młodych ludzi defiluje na jednej z głównych ulic miasta.

Piętnastu demonstrantów zostaje zatrzymanych przez milicję.

3 V 1982 – manifestacja uliczna w Gliwicach zorganizowana na wezwanie Drugiego

Garnituru Delegatury Gliwickiej NSZZ „Solidarność”. Grupy manifestantów przechodzą

chodnikami do kościoła św. św. Piotra i Pawła. Po mszy polowej około godz. 20.00 prawie 2

tys. osób formuje pochód i próbuje przejść w milczeniu pod pomnik Adama Mickiewicza.

Demonstrantów atakuje milicja przy użyciu pałek i armatek wodnych.

V 1982 – na Śląsku powstaje Regionalna Komisja Konsultacyjna. Tworzą ją Jerzy Buzek,

Jerzy Łoik, Marian Maciejczyk, Grzegorz Opala, Jerzy Szafko, Krzysztof Rajpert i Witold

Zalewski. Grupie udaje się nawiązać stały kontakt z TKK.

13 V 1982 – próba podjęcia piętnastominutowego strajku generalnego w części zakładów

pracy województwa katowickiego, m.in. w FSM w Tychach, Hucie Cynku w Miasteczku

Śląskim, przedsiębiorstwie „Transbud” w Tychach. Według informacji partyjnych w próbach

podjęcia strajków w dniu 13 maja uczestniczyło łącznie 114 osób.

Demonstracja studentów i pracowników naukowych (ok. 150 osób) przed gmachem

Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Uczestnicy odśpiewali hymn państwowy i Rotę, po

czym rozeszli się. Po manifestacji internowano kilkunastu jej uczestników.

13 V 1982 – próba podjęcia strajku generalnego w trzech zakładach pracy województwa

częstochowskiego: Hucie im. B. Bieruta, Zakładach Przemysłu Bawełnianego „Ceba” i

Kombinacie Budowy Maszyn „Częstochowa”.

13 V 1982 – próba podjęcia strajków w ośmiu zakładach pracy województwa bielskiego:

FSM, Fabryce Aparatów Elektrycznych „Apena”, Bielskich Zakładach Lin i Pasów

„Bezalin”, Zakładach Chemicznych w Oświęcimiu, Oświęcimskiej Fabryce Maszyn

Górniczych „Omag”, Instytucie Odlewnictwa w Wadowicach, Zakładzie Urządzeń

Hutniczych „ZAM” w Kętach, Odlewni Żeliwa w Węgierskiej Górce.

30 VI 1982 – przedstawiciele Komitetu Oporu NSZZ „Solidarność” Częstochowa wraz z

reprezentantami organizacji podziemnych dziewięciu największych zakładów pracy regionu

tworzą Międzyzakładowy Komitet Koordynacyjny NSZZ „Solidarność” (MKK). Na jego

czele staje redaktor „CDN” Zbigniew Muchowicz.

31 VIII 1982 – w drugą rocznicę podpisania Porozumień Gdańskich odbywają się

manifestacje uliczne w Katowicach, Gliwicach, Tarnowskich Górach, Siemianowicach

Śląskich, Rybniku, Tychach i Jastrzębiu. Siły porządkowe rozpędzają ich uczestników przy

użyciu siły. Według danych KWMO ogółem „w rejonach objętych zakłóceniami porządku”

zatrzymanych zostaje w tym dniu 669 osób.

31 VIII 1982 – Msza św. na Jasnej Górze w intencji ojczyzny i „Solidarności”. Po

zakończeniu nabożeństwa jej uczestnicy przechodzą pod Grób Nieznanego Żołnierza w al.

Sienkiewicza, stamtąd próbują przejść pod siedzibę NSZZ „Solidarność” przy ul. Kościuszki.

Drogę blokuje ZOMO i wozy milicyjne. Pochód kieruje się w stronę katedry. Siły

porządkowe interweniują dopiero wówczas, gdy protestujący zaczynają rozchodzić się do

domów.

31 VIII 1982 – demonstracja uliczna w centrum Bielska-Białej. Wieczorem przed hotelem

„Prezydent” odbywa się wiec z udziałem około 1500 osób. Jego uczestnicy formują pochód i

przechodzą na pl. Smolki. Tam atakuje ich ZOMO. Siły porządkowe interweniują do późnych

godzin wieczornych. Zatrzymanych zostaje 106 osób. Dwie z nich zostają skazane.

1 IX 1982 – po południu grupy młodzieży powracającej z nabożeństwa na Jasnej Górze

inaugurującego nowy rok szkolny, zostają zaatakowane przez milicję. Doprowadza to do

poważnych zamieszek, które trwają do późnych godzin nocnych. Według danych KW MO w

Częstochowie w wyniku zajść z 31 sierpnia i 1 września zatrzymano w mieście 270 osób.

IX 1982 – bp katowicki Herbert Bednorz powołuje do życia Biskupi Komitet Pomocy przy

Parafii Trójcy Przenajświętszej w Bielsku-Białej. Jest to sformalizowanie działalności

pomocowej prowadzonej od pierwszych miesięcy stanu wojennego przez środowiska

związane z parafią p.w. Opatrzności Bożej w Bielsku-Białej.

13 X 1982 – manifestacja w Dąbrowie Górniczej. Po wieczornym nabożeństwie w bazylice

p.w. Matki Boskiej Anielskiej w intencji osób internowanych pod kościołem gromadzą się

demonstranci, około 200 do 300 osób. Próbują przejść od bazyliki pod Komitet Miejski

PZPR. Pochód zostaje kilkakrotnie zaatakowany przez milicję. 57 osób zostaje zatrzymanych.

10 XI 1982 – w drugą rocznicę rejestracji NSZZ „Solidarność” w nielicznych zakładach

pracy województwa katowickiego podjęte zostają nieudane próby akcji strajkowych: w

Przedsiębiorstwie Budowlanym w Czechowicach-Dziedzicach, Zakładach Remontowych

Maszyn Budowlanych ZREMB w Gliwicach. Przed bramą główną Huty „Katowice”, w

rejonie krzyża, demonstruje ponad siedmiuset pracowników zakładu.

Na trzech wydziałach Politechniki Śląskiej w Gliwicach odbywają się marsze wewnętrzne, w

których według szacunków MSW bierze udział około 250 osób, w tym 25 pracowników

naukowych.

11 XI 1982 – kilkutysięczna demonstracja w centrum Częstochowy. Protestujący wykonują

krzyż z kwiatów i zniczy. Jego pionowe ramię łączy klasztor z Grobem Nieznanego Żołnierza

w al. Sienkiewicza.

16 XII 1982 – częstochowski Międzyzakładowy Komitet Koordynacyjny NSZZ

„Solidarność” przekształca się w Tymczasową Komisję Regionalną NSZZ „Solidarność”

Region Częstochowa – do 1985 r. jest to nadrzędny organ wykonawczy podziemnej

„Solidarności” w regionie.

Apel poległych przy Grobie Nieznanego Żołnierza w Częstochowie gromadzi około cztery

tysiące osób.

I 1983 – funkcjonująca w województwie katowickim Regionalna Komisja Konsultacyjna

przekształca się w Regionalną Komisję Wykonawczą. Jej szefem zostaje Jerzy Buzek Region

śląsko-dąbrowski podzielony zostaje na cztery obszary: Zachód, Wschód, Południe i

Centrum.

3 V 1983 – po Mszy św. za Ojczyznę, odprawionej w kościele p.w. Podwyższenia Krzyża

Świętego w Gliwicach odbywa się demonstracja uliczna. Interweniują milicja i SB.

18-19 VI 1983 – wizyta Ojca Świętego na Jasnej Górze i w Częstochowie.

20 VI 1983 – wizyta Ojca Świętego w Katowicach. Uroczysta Msza św. na lotnisku w

Katowicach – Muchowcu. Według szacunkowych danych w nabożeństwie bierze udział około

miliona osób. Msza odprawiona jest przed obrazem Matki Boskiej Piekarskiej,

przywiezionym specjalnie z górnośląskiego sanktuarium. W dniu uroczystości za próby

wznoszenia transparentów o „wrogiej treści politycznej”, eksponowanie znaczków

„Solidarności” oraz „fotografowanie sił porządkowych MO” zatrzymanych zostaje na terenie

Katowic 45 osób.

VI 1983 – z inicjatywy Michała Lutego i Marii Turkowskiej-Luty przy kościele p.w.

Podwyższenia Krzyża św. w Gliwicach została reaktywowana działalność istniejącej przed

stanem wojennym Wszechnicy Górnośląskiej (oficjalnie jako Duszpasterstwo Ludzi Pracy).

Kierownictwo nad śląsko-dąbrowską RKW obejmuje działający w podziemiu Tadeusz

Jedynak. Jest on jednocześnie członkiem TKK.

22 VII 1983 – władze znoszą stan wojenny.

Oprac. Jarosław Neja

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: