konserwatyzm.pdf

KONSERWATYZM

ODWOŁYWANIE SIĘ DO TRADYCJI

 REAKCJONIZM

Karol Manchein

Konserwatyzm to typ myślenia współczesny, stanowiący wytwór określonych okoliczności

społecznych i historycznych, o własnej tradycji, formie i strukturze

 TRADYCJONALIZM

Instynktowna tendencja trzymania się starych wzorców i wegetatywnych sposobów życia

uznanych za powszechne i uniwersalne

 DOKTRYNY ZACHOWAWCZE

Kładą nacisk na tradycję, ale większość ewoluuje, sprzeciwiają się rewolucji i jej ideałom

WSPÓLNE PUNKTY DLA TYCH DOKTRYN

Ciągłość trwania historii, która pozwala stworzyć właściwą społeczność, teoria

organiczna Arystotelesa

Bóg jest animatorem i źródłem porządku społecznego

Człowiek jest tworem tradycji, np. rodziny i środowiska, wspólnoty

Poznanie świata dokonuje się dzięki wierze, tradycji przodków, zaufaniu autorytetom.

Rozum i zmysł mają znaczenie drugoplanowe

Jednostka nie ma istotnego wpływu na państwo i instytucje

Państwo i jego instytucje powstają w długim procesie ewolucji

Zmiany – tak, ale stopniowo i bez wstrząsów

Konserwatysta nie przywraca porządku za wszelką cenę, dopuszczalność pewnych

zmian

Niechęć do teorii eksperymentalnych

Konieczność powrotu do źródeł

Przy zmianach szacunek dla wiary, tradycji i hierarchii

Konserwatyzm niechętny wierze3 w rozum, w jednostkę, stan natury i umowę

społeczną

PRZYKŁADOWE NURTY KONSERWATYZMU:

TEOKRACI

SZKOŁA HISTORYCZNA W PRAWOZNAWSTWIE

KONSERWATYZM W ANGLII BURKE’A

IMPERIALIZM

NACJONALIZM

CHATEAUBRIAND JAKO PIERWSZY UŻYWA SŁOWA KONSERWATYZM

ROMANTYZM POLITYCZNY – STAŁ NA STRAŻY OBRONY FEUDALIZMU

ROMANTYZM POLITYCZNY

August i Fryderyk Schlegelowie, Novalis, Achim von Arnim, Adam Müller

Założenia: legitymizm, obrona starego, bazował na zacofaniu polityczno-feudalnym

Istotą niemieckiego romantyzmu politycznego było:

Chrześcijaństwo

germańska przeszłość

feudalizm jako struktura społeczna

teoria organiczna

państwo stanowe z wiodącą rolą szlachty

państwo i naród jest samodzielnym indywiduum

podkreślano ciągłość historii, obyczajów, religii

podkreślano kult państwa, które organizuje społeczeństwo i jednostki

dzięki państwu istniały więzi społeczne, kulturalne, sztuka

każdy powinien być urzędnikiem

państwo było centrum

Romantycy:

Byli wrodzy wobec kapitalizmu w gospodarce

Kapitalizm rodzi zło zabijając tradycyjną więź wspólnotową

Kult społeczeństwa agrarnego i feudalnej gospodarki

Idea solidaryzmu

Charakterystyczne obyczaje i folklor – objawy ducha społecznego, lud instynktownie

przywiązany do tradycji (bo jest ciemny i irracjonalny – instynktownie wie co dobre)

Doktryna ta wspiera święte Przymierze

1. Romantyzm polityczny w Niemczech : ( str. 204 )

W Niemczech rewolucja francuska wzbudziła ogromne przerażenie i niesmak, zwłaszcza w

kręgach elit rządzących. Stąd zrozumiałe były tendencje reakcyjne – kontrrewolucyjne. Niemieccy

notable zdawali sobie sprawę z powagi sytuacji, zwłaszcza z fermentu, jaki pozostawiła po sobie

rewolucja. Wszczepiła ona w serca wielu ludzi, całej Europy, chęć ogromnych zmian, była

synonimem postępu – zrozumiała jest więc reakcja europejskich konserwatystów.

· cechy niemieckiego romantyzmu politycznego :

- legitymizm był główną odpowiedzią niemieckich reakcjonistów na rewolucyjną rzeczywistość

(legitymizm był realizowany metodami policyjnymi)

- wprowadzono ogólną cenzurę (właściwie to ją bardziej uwidoczniono)

- romantyzm polityczny żerował na zacofaniu ekonomicznym i politycznym w Niemczech

- wykorzystywał konserwatywne nastawienie niemieckiego społeczeństwa (kultywowano

nacjonalizm – a stąd prosta droga do kultu tradycji feudalnych, absolutyzmu, przywilejów

stanowych, katolicyzmu narodowego, średniowiecznego uniwersalizmu)

- jeden z przedstawicieli tego nurtu – W. Rehberg („Studia nad rew. fran.”), przeciwstawiał się

racjonalizmowi i relatywizmowi umowy społecznej, ponad to głosił, że: równość ludzi nie istnieje,

wolność wyznania, słowa to utopia, która zagraża państwu, a prawa człowieka nie są podstawą

państwa

- najwybitniejszymi przedstawicielami romantyzmu politycznego byli: bracia Schlegelowie,

Novalis, Görres, Armin oraz najbardziej popularny – Adam Müller

- kultywowali oni germańskiej przeszłości oraz chrześcijaństwu

- głoszono hasło, że im bardziej konserwatywny jest naród, im bardziej trzyma się starych instytucji

i obyczajów, tym bardziej jest narodowy

- jedynie państwo stanowe jest prawdziwie narodowe (pochwała stanowej struktury społecznej)

- pochwalano suwerenność każdego państwa, czyli niczym nieskrępowaną możliwość tworzenia

prawa i obyczajów

- w ideologicznym sprzeciwie wobec rewolucji powoływano się na religię katolicką („rewolucja

fran. to kara boża zesłana na klasy wyższe za ich oświecony ateizm”)

- w romantyzmie politycznym rola państwa była pierwszorzędna (kolejne zaprzeczenie

oświeceniowej myśli), stawało ono ponad społeczeństwo, wchłaniało całe życie społeczne i

narodowe (autorytaryzm państwa, przejawiający się m.in. w uniformizmie i przedkładaniu

własnego interesu nad interes jednostki)

- o pierwszoplanowej roli państwa dobitnie wypowiadał się A. Müller (był to zagorzały przeciwnik

liberalizmu polityczni-gospodarczego, a także wszelkiego postępu w swoich poglądach umiejętnie

łączył odrodzenie chrystianizmu z motywami antysemickimi)

- patriotyczne, ale głęboko nacjonalistyczne treści romantyzmu niemieckiego wsparte były ideami

solidaryzmu w organicznie zbudowanym społeczeństwie (miłość do ludu, folklor, kult walki z

Napoleonem, gloryfikacja irracjonalizmu ludowego, wyraźnie pokazywano kontrast między

ludem złym – rewolucyjnym, a dobrym – lojalnym wobec władzy)

- aprobata absolutnej władzy monarszej nie powinna więc dziwić (wszelkie próby zmiany status

quo to „nienaturalne” rozerwanie ciągu historii)

Doktryna niemieckiego romantyzmu politycznego wywarła znaczny wpływ na rozwój nowożytnej

myśli politycznej w Niemczech. „Twórczo” użyźniała konserwatywne ideologie nacjonalizmu,

zwłaszcza rasizmu i faszyzmu.

EDMUND BURKE – OJCIEC KONSERWATYZMU ANGLIA

Związany z partią wigów, zwolennik rewolucji amerykańskiej, reaguje na rewolucję

francuską

COMMON SENS – powszechne poczucie społeczne, zdrowy rozsądek bierze się z tradycji

Burke:

krytykuje postęp i abstrakcję, która zrywa z korzeniami religii

podkreśla, że człowiek jest wytworem wspólnot i środowiska, które są zróżnicowane

pierwsze wspólnoty powstały dzięki relacji człowieka i Boga

historia jest historią wspólnot

dużą rolę odgrywa spontaniczne prawo odwołujące się do tradycji i mądrości

NARÓD - organiczna całość, spójność pokoleń teraźniejszych, przeszłych i

przyszłych, trzeba się odwoływać do przeszłości; jest wytworem historii i tradycji;

odwiecznie związany z państwem, a jednostka jest pełnowartościowa dzięki

funkcjonowaniu w określonym społeczeństwie

Zmiany są dopuszczalne, czasami konieczne, ale muszą być związane z tradycją i jej

podporządkowane

Rewolucja francuska podkopała zasady historyczne, co doprowadziło do upadku i

zniszczyła wspólnotę

Burke chciał stanowości, religii i monarchii

Najważniejszy był ustrój mieszany – przedstawicielstwo i autorytet

Burke był zwolennikiem własności prywatnej i liberalizmu gospodarczego

2. Ewolucyjny konserwatyzm. Burke : ( str. 202 )

a) Edmund Burke : (1729-1797), postać bardzo konserwatywna, był angielskim filozofem,

publicystą i mężem stanu, jego działalność wiąże się z okresem przedrewolucyjnym.

· poglądy Burke’a :

- najgłośniejszy krytyk dzieł wielkiej rewolucji francuskiej

- jako arystokratyczny liberał, uważał się za następcę Monteskiusza

- był zażartym przeciwnikiem absolutyzmu (położył niemałe zasługi w dyskredytowanie

despotyzmu oświeconego)

- opowiadał się za ustrojem parlamentarnym i systemem partyjnym

- jego poglądy zmieniły się w momencie wybuchu rewolucji francuskiej

- w swoich dziełach ostro krytykował rewolucję – jest uważany za ojca brytyjskiego

konserwatyzmu

- swój negatywny stosunek do rewolucji, oparł Burke, na swoistej koncepcji narodu i tradycji

narodowej (uznawał naród za organiczną całość, która czerpie swe istnienie z długotrwałej

tradycji, determinującej całe życie teraźniejsze)

- naród, jego zdaniem, to organiczny związek pokoleń przeszłych, teraźniejszych i przyszłych (u

podstaw tej koncepcji tkwił naturalizm, głoszący przywiązanie do tradycji historycznej)

- Burke odrzucał ideę umowy społecznej jako źródła władzy (jest to antyindywidualizm)

- naród jest odwiecznie związany z państwem (do społeczeństwa wchodzi człowiek w momencie

urodzenia)

- rewolucja, jego zdaniem, to „nienaturalne” zerwanie ciągłości procesu dziejowego (prowadzi to

do katastrofy)

- przeciwstawiał się rozumowym wyjaśnieniom rewolucjonistów („rozum jest zawsze abstrakcyjny,

oderwany od konkretnego życia”)

- twierdził, że do zagłady narodu francuskiego przyczynili się wrogowie chrześcijaństwa

Poglądy Burke’a dobrze służyły polityce legitymizmu, a także wszelkiej restauracji minionej

(przed rewolucyjnej) rzeczywistości. Jego tezy odegrały w późniejszym okresie tą samą rolę, co

koncepcje francuskich teokratów.

Walter Scott

SZKOŁA HISTORYCZNA W PRAWOZNAWSTWIE NIEMCY

G von Hugo, Puchta,

Polemika z rewolucją Napoleona była podstawą.

HISTORYCYZM

Prawo powstaje podczas długiego rozwoju, w sposób samoczynny, niezależnie od

aktualnych potrzeb i decyzji człowieka

Prawo jest rezultatem uznania pewnych reguł

Głównym twórcą prawa jest zwyczaj

Nauczycielką życia jest historia

Przeszłość jest podstawą

Najlepszym sposobem poznania jest sięgnąć do dalekiej przeszłości

Naród jest organiczną spójną psychicznie całością, która powstała dzięki duchowi

Przejawy ducha – język, prawo

- - - - - -

SZKOŁA PROFESORSKA

· NARÓD

MŁODZIEŃCZY – prawo jest częścią ogólnej świadomości narodu

DOJRZEWAJĄCY – prawo bardziej skomplikowane

Normy jako element polityczny prawa; normy funkcjonujące w świadomości prawników,

normy objaśniające element polityczny

Prawo zwyczajowe (dawniejsze, ważniejsze, bezpośrednio wyraża świadomość narodu)

Prawo prawnicze (rezultat nauki prawa – odkrywa i objaśnia zwyczaj)

Karl von Savigny – „możemy kodyfikować prawo, ale w sposób deklaratywny” – czyli

spisać prawo już istniejące

· ŹRÓDŁA PRAWA wg Puchta

1. zwyczaj – najważniejszy; ma bezpośrednie odbicie w świadomości

2. ustawa – ogłoszona w sposób legalny, wola prawodawcy

3. nauka – wykładnia prawa – wg ducha narodu

Ustawa i nauka posiłkują zwyczaj

WALKA Z POSTĘPEM – lepsze doświadczenie, niż gwałtowna rewolucja

FATALIZM – jednostka bez narodu nie istnieje

PAŃSTWO – skarbnica ducha narodu, przechowuje prawo; monarchia absolutna,

mieszczaństwo+feudalizm, ewolucyjne zmiany w oparciu o tradycję

3. Szkoła historyczna w prawoznawstwie : ( str. 208 )

a) ogólna charakterystyka :

- idea romantyzmu została przeniesiona na grunt prawoznawstwa przez niemiecką szkołę

historyczną

- szkoła ta w pierwszej połowie XIX wieku uzyskała dominującą pozycję w niemieckiej nauce

prawa

- była to szkoła „profesorska”, a najwybitniejszymi przedstawicielami byli: Gustav von Hugo,

Friedrich Karl von Savigny, Friedrich Eichhorn, Georg Friedrich Puchta

- zyskali oni szeroką popularność, dzięki temu, że nie ograniczali się wyłącznie do refleksji nad

teorią prawoznawstwa, lecz poruszali problemy głęboko dotyczące polityki prawa

b) historyzm :

- przedstawiciele tej szkoły, realizując idee romantyzmu, zajmowali w swoisty sposób stanowisko

wobec narastającego w Niemczech układu kapitalistycznego (przyjęli reakcyjną postawę)

- na ukształtowanie tej szkoły niemały wpływ miały też problemy z kodyfikacją prawa w

Niemczech („mnogość źródeł prawa”)

poglądy Gustava von Hugo :

- autor artykułu pt. „Ustawy nie są jedynym źródłem prawa”

- uważał, że prawo tworzy przede wszystkim historia (powstaje ono w długim czasie, w

sposób samoczynny, niezależny od aktualnych potrzeb i decyzji człowieka)

- głosił, że prawo powstaje jak reguły gier towarzyskich – bez udziału ustawodawcy,

bez decyzji grających, jako rezultat uznania wielowiekowych reguł postępowania – jego

twórcą jest zwyczaj

- prawo ma ucieleśniać „ducha narodu”

poglądy Karla Friedricha von Savigny :

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: