tnw93.pdf

numer 18(93) | 13.05.2009 | ośrodek studiów wschodnich im. marka karpia

tydzień wschodzie

Biuletyn analityczny | rosja kaukaz azja centralna

analizy

osw.waw.pl

MFW wspiera Ukrainę i Julię Tymoszenko / 2

Polecamy nasze publikacje

na stronie internetowej OSW

osw.waw.pl

Ukraiński rząd będzie mógł przeznaczyć połowę drugiej transzy kredytu MFW

na obsługę długu zagranicznego, co ułatwi wykonanie w najbliższych miesiącach

bardzo trudnego budżetu

Aneks: Wyniki gospodarcze w I kwartale 2009 roku

Problemy z Południowym Korytarzem / 3

Szczyt energetyczny w Pradze zakończył się udzieleniem politycznego wsparcia

dla Południowego Korytarza eksportowego, jednak nie przyspieszył

jego faktycznej realizacji

z prasy

Reakcje na szczyt inauguracyjny Partnerstwa Wschodniego / 6

Inauguracja na szczycie w Pradze 7 maja inicjatywy Partnerstwa Wschodniego

wywołała dość przychylne – lecz nie entuzjastyczne – reakcje w większości

państw objętych projektem

Nowa Wielka Gra

– przesilenie?

wydarzenia

Prezydent Miedwiediew przeciwko

„fałszowaniu historii” II wojny światowej / 9

Kwestia gruzińska w relacjach rosyjsko-amerykańskich / 9

Gazprom pozbywa się Firtasza / 10

Sąd Konstytucyjny Ukrainy:

wybory prezydenckie mają odbyć się w styczniu / 10

Prezydent Mołdawii przewodniczącym parlamentu / 11

Miejsce Iranu

w rosyjskiej polityce zagranicznej

a relacje rosyjsko-amerykańskie

Gruzja: rozmowy prezydenta z opozycją / 11

Dyplomatyczna gra wokół Górskiego Karabachu / 12

TYDZIEŃ WSCHODZIE

Biuletyn analityczny osw

rosja, kaukaz, azja centralna

numer 18(93), 13.05.2009

spis treści

analizy

aneks

MFW wspiera Ukrainę i Julię Tymoszenko

Wyniki gospodarcze

w I kwartale 2009 roku

(dane oficjalne Państwowego Komitetu

Statystyki Ukrainy – PKSU)

Rada Dyrektorów MFW podjęła 8 maja decyzję o wydzieleniu Ukrainie

drugiej transzy kredytu stand by o wartości 2,8 mld USD i zapowiedziała

wypłacenie po 15 czerwca kolejnej transzy wartości około 3 mld USD.

Fundusz złagodził warunki dotyczące współpracy z ukraińskim rządem

i rozszerzył możliwości wykorzystania wydzielonych środków. Ułatwiając

Ukrainie spłatę zagranicznych zobowiązań, Międzynarodowy Fundusz

Walutowy udzielił Julii Tymoszenko istotnego wsparcia w finansowaniu

wydatków budżetu państwa. Zwiększa to pole manewru ukraińskiego

rządu w warunkach głębokiego kryzysu gospodarczego, co może nieco

umocnić słabnącą ostatnio pozycję premier Tymoszenko jako preten-

denta w zbliżających się wyborach prezydenckich.

PKB – brak danych (PKSU pod naci-

skiem rządu nie publikuje danych doty-

czących PKB od stycznia 2009; dane

za I kwartał zapowiedziano na koniec

maja); według szacunków ekspertów

spadek PKB w I kwartale wynosił

15–20%

Produkcja przemysłowa – spadek

o 31,9%; najwyższe spadki odnotowa-

no w przemyśle maszynowym – 54,6%,

metalurgii – 43,3% i przemyśle lekkim

– 37,5%

MFW zainteresowany wznowieniem współpracy z Ukrainą

Po wstrzymaniu na początku roku wypłaty II transzy kredytu stand by

w celu zdyscyplinowania ukraińskiego rządu, który zignorował szereg warun-

ków zapisanych w memorandum, po wznowieniu negocjacji w kwietniu misja

Funduszu zdecydowanie złagodziła warunki stawiane Ukrainie. Zgodziła się

m.in. na podwyższenie deficytu budżetu do 4% PKB. Realnie MFW akceptuje

jeszcze wyższy deficyt, ponieważ z bilansu budżetu wyłączono środki prze-

znaczone na dokapitalizowanie banków (około 5,5 mld USD, ponad 4% PKB).

Złagodzono też inne wymagania, godząc się na stopniowe odchodzenie od ceł

ochronnych w imporcie czy stopniowe przechodzenie do płynnego kursu wa-

lutowego. Najtrudniejsze warunki dotyczące m.in. stopniowego urynkowienia

cen gazu czy podjęcia reformy emerytalnej przesunięto na koniec roku. MFW

zadowolił się przywróceniem niezależności banku centralnego i formalnym

zbilansowaniem kosztorysów Naftohazu i Funduszu Emerytalnego (dofinan-

sowanie z budżetu) oraz deklaracjami ukraińskiego rządu w innych kwestiach

np. dokapitalizowanie sektora bankowego. Na wniosek Ukrainy druga transza

została zwiększona o 1 mld USD (do 2,8 mld USD). MFW kierował się przy

tym nie tylko potrzebą wsparcia Ukrainy, ale i interesami jej zagranicznych

wierzycieli. Zgodnie z nieoficjalnymi informacjami, połowa wydzielonych środ-

ków ma być przeznaczona na obsługę zadłużenia zagranicznego.

Rolnictwo – wzrost o 1,7%

Budownictwo – spadek o 56,7%

Transport – spadek o 32,9%

Handel detaliczny – spadek o 11,5%

(dane w porównaniu z analogicznym

okresem 2008 roku)

Handel zagraniczny

(dane za styczeń – luty 2009):

eksport towarów – spadek o 38,6%

import towarów – spadek o 47,5%

ujemne saldo – 2,76 mld USD

Inflacja w I kwartale wynosiła 5,9%

(w analogicznym okresie poprzedniego

roku – 9,7%)

Znaczenie kredytu dla ukraińskiego rządu

Średnie wynagrodzenie – wzrost

o 7,4% (nominalnie); spadek o 13%

(z uwzględnieniem inflacji)

Wznowienie współpracy z MFW oznacza dla rządu pomoc w wykonaniu budże-

tu. Wbrew oficjalnym deklaracjom premier Tymoszenko, skala kryzysu, który

ogarnął Ukrainę (dane za I kwartał w Aneksie) stanowi poważne zagrożenie dla

finansów publicznych, w tym dla tzw. sztywnych wydatków budżetowych.

Należy zaznaczyć, że dochody budżetu państwa były nominalnie o 1/3 niższe

niż w ostatnim przedkryzysowym miesiącu (sierpień 2008), a w wyrażeniu

realnym (z uwzględnieniem inflacji) – o blisko połowę. Oczekiwanie na popra-

wę koniunktury gospodarczej w najbliższym czasie obciążone jest zbyt dużym

ryzykiem, co pozwala na hipotezę, że już w najbliższych miesiącach rząd

analizy

TYDZIEŃ WSCHODZIE

Biuletyn analityczny osw

rosja, kaukaz, azja centralna

numer 18(93), 13.05.2009

spis treści

nie byłby w stanie wykonać budżetu. Wydzielenie środków MFW, zwłaszcza

z możliwością ich wykorzystania na spłatę zagranicznych zobowiązań Ukra-

iny „uwolni” na inne cele budżetowe 18 mld hrywien (2,25 mld USD), które

w budżecie przeznaczono na obsługę długów zagranicznych. Równocześnie

wznowienie współpracy z MFW otwiera możliwości uzyskania innych kredy-

tów, w tym już wynegocjowanych z Bankiem Światowym i EBOR-em, z któ-

rych część ma być przeznaczona na sfinansowanie deficytu budżetowego.

Polityczne znaczenie współpracy z MFW

Zalecenia MFW zawarte w memorandum będą miały ograniczone znaczenie

dla przełamania kryzysu ekonomicznego na Ukrainie, ale uzyskane środki po-

zwolą rządowi na złagodzenie skutków tego kryzysu. Dotyczy to między in-

nymi stabilnych wypłat wynagrodzeń w sferze budżetowej, emerytur i świad-

czeń socjalnych. Dotychczas istniało realne zagrożenie, że w najbliższych

miesiącach zabraknie środków na te cele. Na taki rozwój wydarzeń oczekiwali

polityczni konkurenci Julii Tymoszenko; oznaczałoby to zaprzepaszczenie jej

szans w wyborach prezydenckich, ponieważ osobiście gwarantowała ona wy-

konanie wszystkich socjalnych programów. Podpisując memorandum z MFW,

Tymoszenko nie tylko zyskała pole manewru w realizacji budżetu, lecz także

uniknęła na razie konieczności podjęcia niepopularnych reform dotyczących

wydłużenia wieku emerytalnego czy przechodzenia na rynkowe ceny gazu.

W warunkach względnej stabilności finansów publicznych ma większe szanse

na odbudowę społecznego poparcia przed wyborami prezydenckimi.

Anna Górska

Problemy z Południowym Korytarzem

Szczyt energetyczny w Pradze (8 maja) „Południowy Korytarz – nowy

Jedwabny Szlak” i podpisana w jego trakcie deklaracja stanowią wy-

raz oficjalnego politycznego poparcia dla idei południowego korytarza

eksportu gazu i ropy z regionu kaspijskiego, Bliskiego Wschodu i Afry-

ki Północnej do Europy – przede wszystkim ze strony UE, ale także

Turcji, Azerbejdżanu, Gruzji i Egiptu. Jeśli jednak w najbliższej przyszło-

ści nie nastąpią sugerowane w dokumencie konkretne działania – m.in.

zapowiedziane na koniec czerwca podpisanie międzyrządowego poro-

zumienia z Turcją o rurociągu Nabucco – to praska deklaracja będzie

miała znaczenie przede wszystkim symboliczne, wpisując się w szereg

dotychczasowych działań UE nie przyspieszających realizacji projek-

tu. Istotnym utrudnieniem w rozwiązywaniu istniejących problemów

(m.in. związanych z tranzytem czy gwarancją dostaw surowca) jest

zmieniająca się koncepcja Południowego Korytarza oraz nie do końca

sprecyzowana rola UE w projekcie.

Praska deklaracja a dotychczasowe działania UE

Szczyt w Pradze poświęcony Południowemu Korytarzowi eksportowemu był

kolejnym – m.in. po Drugim Strategicznym Przeglądzie Sektora Energetycz-

nego z listopada 2008 i postanowieniach Rady Europejskiej z marca 2009

roku – etapem formalizowania się unijnej polityki dywersyfikacji dostaw gazu.

analizy

TYDZIEŃ WSCHODZIE

Biuletyn analityczny osw

rosja, kaukaz, azja centralna

numer 18(93), 13.05.2009

spis treści

Od styczniowego rosyjsko-ukraińskiego kryzysu gazowego wyraźne stało się

zintensyfikowanie starań Brukseli na rzecz przyspieszenia realizacji unijnych

projektów. Mimo to większość dotychczasowych działań UE nie wyszła poza

gesty o charakterze przede wszystkim politycznym. Za jedyny wyjątek można

uznać fakt udzielenia Południowemu Korytarzowi po długich wewnątrzunij-

nych debatach 300 mln euro dofinansowania (200 mln dla projektu Nabucco,

100 mln dla łącznika Turcja–Grecja–Włochy (ITGI) w ramach pakietu 5 mld euro,

przeznaczonego na zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego).

Deklaracja podpisana w Pradze przez przedstawicieli UE (szefa prezydencji

czeskiej i przewodniczącego KE), prezydentów Turcji, Gruzji, Azerbejdżanu

i ministra ropy Egiptu, w obecności delegacji z Kazachstanu, Turkmenistanu

i Uzbekistanu ma, podobnie jak wcześniejsze działania unijne, w dużej mie-

rze znaczenie symboliczne. To pierwszy dokument oficjalnie potwierdzający

wspólne poparcie dla realizacji Południowego Korytarza eksportu węglowodo-

rów zarówno ze strony UE, krajów tranzytowych, jak i części państw produ-

centów. Szczególnie istotna, w kontekście trwającego kryzysu gospodarczego

i intensywnego lobbowania przez Rosję konkurencyjnych projektów, wydaje

się być deklaracja woli silniejszego zaangażowania się Unii w realizację pro-

jektu (zapowiedź nie tylko politycznego, ale też technologicznego i finanso-

wego wsparcia). Dokument postuluje również podjęcie konkretnych działań –

w tym m.in. zakończenie negocjacji dotyczących zasad tranzytu gazu z Turcją

i podpisanie do końca czerwca międzyrządowego porozumienia dotyczącego

projektu Nabucco; stworzenie do końca br. studium wykonalności projek-

tu Caspian Development Corporation (konsorcjum firm europejskich mające

ułatwić pozyskanie kaspijskiego gazu, m.in. poprzez zagwarantowanie odpo-

wiedniej wielkości jego zbytu) czy też podpisanie memorandum dotyczącego

współpracy energetycznej pomiędzy UE a Irakiem. Jednocześnie jednak sama

deklaracja w żaden sposób nie przesądza o podjęciu sugerowanych w niej

działań, a tym samym trudno obecnie ocenić, czy i w jakim stopniu przyczyni

się do rozwiązania konkretnych problemów hamujących realizację Południo-

wego Korytarza.

Nierozwiązane problemy

Tymczasem sztandarowe projekty mające wchodzić w skład Południowego

Korytarza – przede wszystkim projekt gazociągu Nabucco – od kilku lat na-

potykają te same trudności. W dalszym ciągu, pomimo zaawansowanych ne-

gocjacji i zapowiadanych porozumień, nierozwiązane pozostają kwestie tran-

zytu i zagwarantowania wystarczających dostaw gazu. W związku z rosnącą

konkurencją o kaspijski, w tym ostatnio także azerski gaz (którego kupnem

oprócz Unii jest zainteresowana m.in. Rosja i Iran) oraz stanowiskiem czę-

ści dyplomacji tureckiej (łączącej osiągnięcie kompromisu w kwestii tranzytu

z przyspieszeniem rozmów akcesyjnych z UE) niewykluczone są dalsze utrud-

nienia w pracach nad projektem.

Niebagatelnym problemem jest też niedookreślona i w dalszym ciągu zmie-

niająca się koncepcja Południowego Korytarza. Początkowo korytarz miał

służyć dywersyfikacji dostaw gazu do UE (por. Drugi Strategiczny Przegląd

Sektora Energetycznego UE), obecnie według zapisów praskiej deklara-

analizy

TYDZIEŃ WSCHODZIE

Biuletyn analityczny osw

rosja, kaukaz, azja centralna

numer 18(93), 13.05.2009

spis treści

cji koncepcja obejmuje także projekty eksportu ropy. Nie istnieje lista pro-

jektów wchodzących w skład Korytarza, a jego szeroki zasięg geograficzny

(ma umożliwić dostawy surowców przede wszystkim z regionu kaspijskie-

go, ale też z Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej do UE), choć zwiększa

szanse na pozyskanie surowca, to jednocześnie utrudnia spójne i systema-

tyczne realizowanie projektów. Nie ustalono priorytetów ani terminów realiza-

cji poszczególnych planowanych połączeń infrastrukturalnych. Powoduje to,

że w krótkiej perspektywie czasowej realizowane symultanicznie projekty

wchodzące w skład Południowego Korytarza mogą ze sobą nawzajem kon-

kurować o ten sam surowiec (m.in. Nabucco i ITGI zabiegające o ograniczo-

ne ilości azerskiego gazu) czy, w dobie kryzysu finansowego, o fundusze.

Nieoczywista jest wreszcie formuła instytucjonalnego zaangażowania Unii

w powstawanie Południowego Korytarza, a coraz aktywniejsze wspieranie

przez Brukselę poszczególnych projektów – głównie politycznie (poprzez uzna-

nie ich strategicznego dla całej Unii znaczenia, jak np. Nabucco w ramach

unijnego programu TEN czy projektów transkaspijskich w ramach praskiej

deklaracji), ale też w pewnej mierze finansowe (m.in. poprzez udzielenie dofi-

nansowania Nabucco i ITGI) – rodzi wewnątrzunijne debaty i kontrowersje.

Podsumowanie

1. Podpisana w Pradze deklaracja wskazuje na szereg konkretnych działań,

które mogłyby przyspieszyć realizację Południowego Korytarza, jednak nie

daje gwarancji wprowadzenia ich w życie.

2. Zapisy dokumentu potwierdzają brak dopracowanej koncepcji Południo-

wego Korytarza, co razem z brakiem konkretnej formuły zaangażowania weń

UE oraz różnicami stanowisk pomiędzy państwami członkowskimi co do prio-

rytetów dywersyfikacyjnych Unii stanowi istotny czynnik hamujący realizację

poszczególnych projektów.

3. Może to utrudniać efektywne działania Unii na rzecz silniejszego zaangażo-

wania państw Azji Centralnej w projekt w istniejących obecnie sprzyjających

okolicznościach zewnętrznych, związanych przede wszystkim z utrzymują-

cymi się napięciami w rosyjsko-turkmeńskich relacjach gazowych i większą

otwartością Turkmenistanu na współpracę gazową z Zachodem.

Agata Łoskot-Strachota

analizy

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: