I. Charakterystyka rynków i instrumentów finansowych
25
giełd konkuruje nawet w tym samym mieście (NYSĘ i AMEX w Nowym Jorku, CME i CBOT w Chicago), podczas gdy większość giełd europejskich powstała jako instytucje publiczne, założone z pomocą państwa i ściśle przez nie kontrolowane. Toteż w Europie kontynentalnej najczęściej mamy do czynienia z jedną giełdą centralną w poszczególnych krajach. Giełdy w Wielkiej Brytanii działały początkowo jak amerykańskie, tam jednak oddolnie wystąpił proces konsolidacji w jedną giełdę - London Stock Exchan-ge. W 1986 roku, w ramach reorganizacji (Big Bang) giełda londyńska zrezygnowała z bezpośredniej metody sprzedaży akcji, przechodząc, podobnie jak inne giełdy europejskie, na system komputerowy. Na giełdach amerykańskich i dalekowschodnich obowiązuje ciągle fizyczny kontakt brokerów przy zawieraniu transakcji na parkiecie, podczas gdy w Europie transakcje zawierane są elektronicznie. Większość giełd opiera się na systemach kierowanych zleceniami, w odróżnieniu od rynków pozagiełdowych - rynków kierowanych ceną, z aktywną rolą pełnioną przez market-makerów (animatorów rynku). W zależności od stopnia płynności rynku zlecenia notowane są w systemie ciągłym iub jednolitego kursu dnia. Giełdy dzielą się też ze względu na czas realizowanych transakcji na natychmiastowe (spot) i terminowe (futitre).
Historycznie giełdy miały na ogół formę spółki akcyjnej nienastawionej na zysk (non-profit organizatlons), a imienne akcje dostępne były jedynie dla organów założycielskich i członków giełdy. Istniały też giełdy funkcjonujące jako stowarzyszenia. Obecnie czołowe giełdy europejskie przeszły proces demutualizacji - zmian własnościowych, prowadzących do oddzielenia własności i członkostwa oraz publicznego obrotu swoimi akcjami. Wymagało to zmiany statutu na działalność dla zysku, zorganizowania oferty publicznej i wprowadzenia swoich własnych akcji na giełdę. W ostatnich kilku latach przyspieszeniu uległ też proces koncentracji kapitału giełdowego poprzez fuzje czy porozumienia strategiczne.
Główne zalety bycia spółką publiczną, notowaną na giełdzie, to:
- możliwość pozyskiwania dodatkowego kapitału;-zwiększenie wiarygodności firmy i promocja przedsiębiorstwa;
- weryfikacja strategii poprzez możliwość śledzenia nastrojów inwestorów.
Z drugiej strony, obecność na giełdzie jest bardzo kosztowna. Przygotowanie prospektu, oplata dla prowadzących emisję firm czy opłaty za notowania są znaczne, jak też obowiązki informacyjne, zarówno publikowanie okresowych sprawozdań finansowych, jak i wszystkich istotnych bieżących informacji, które mogą również ułatwiać działania konkurencji. Można także utracić kontrolę nad kapitałem. Jednak na rozwiniętych rynkach finansowych w dłuższym okresie korzyści okazują się większe niż obciążenia,
tekno-inez