zeromski_doktor_piotr.pdf

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl/). Partnerem projektu

jest Prokom Software SA. Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza

pochodzącego ze zbiorów BN. Ten utwór nie jest chroniony prawem autorskim i znajduje się w domenie

publicznej, co oznacza, że możesz go swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać.

Źródło: http://wiki.wolnepodreczniki.pl/Lektury:%C5%BBeromski/Doktor_Piotr.

STEFAN ŻEROMSKI

DOKTOR PIOTR

W pokoju pana Dominika Cedzyny ciemno i cicho, choć stary jegomość nie śpi.

Oparłszy się plecami o poduszki, wpół leżąc na łóżku, zatopiony jest w

dziwacznych myślach, do niebywałego ogromu podniesionych przez ciszę nocną.

A noc jest cicha śmiertelnie. Światło księżycowe, przestrzeliwszy grubą warstwę

szronu, co zabielił szyby niby wapno, stoi na powierzchniach starych gratów, dwu

ścian, części sufitu i podłogi, bez ruchu, jakby z zimna skostniało, takie samo

zapewne, jakie oświetlać musi tej nocy kłody gnijące na dnie wód przywalonych

lodem. W szparze szerokiego zapiecka odzywa się czasami świerszcz, w kącie

pokoju kołace głucho stary zegar szafkowy, ostatni zabytek świetności minionej.

Śpiew świerszcza i tępy szczęk wahadła sprawiają panu Dominikowi niejaką,

trudną do określenia ulgę. Gdyby nie te dwa litościwe szmery, rozszarpałyby mu

chyba serce tłok i burza uczuć i odebrała rozum nawałnica ponurych myśli. Gdy z

mrocznych kątów izby wychylać się poczną zmory bojaźni, gdy w sercu żarzyć się

poczyna żal bezsilny i łzy okrutnego bólu palą powieki — świerszcz szepce

głośniej, zupełnie jak gdyby wyraźnymi słowami, sylaba za sylabą, mówił:

„Wzywaj go w dzień utrapienia, a wyrwie cię i czcić Go będziesz”.

To dziwne zdanie, ta rada czy modlitwa utajona w szmerze robaczka nocy, jest

jedynym i ostatnim punktem podparcia dla wytrąconych ze zwyczajnej kolei myśli

samotnika.

Kilkakrotnie zapalał świecę, sądząc, że go światło uspokoi. Daremnie. Skoro

zatlił zapałkę, rzucał mu się w oczy list syna i przypominał, jakie i gdzie ta męka

ma źródło. Teraz ogarnęła go chęć zajrzenia raz jeszcze nieszczęściu w same

ślepie, dźwignęła z niemocy ducha biedna odwaga smutnych aż do śmierci:

zapuścić sondę w głąb rany, do cna ją wymacać, przekonać się naocznie

i nieomylnie, że jest niewyleczalną — no, i niech tam wszystko jasne pioruny

spalą!

Nałożył okulary, odsunął list za płomień i powoli, półgłosem czytać zaczął:

Mój drogi ojcze!

Ze wszystkich moich złotych marzeń diabeł sobie

fidybus skręcił i zapalił cygaro. Chełpiłem się niegdyś z

moich zdolności do matematyki, oczy mi na wierzch

wyłaziły z pychy, gdy koleżkowie kpinkowali, że ja już w

łonie matki, w randze sześciomiesięcznego embriona,

oczekując chwili wydostania się na ten padół rachunku

różniczkowego, rozwiązywałem z nudów algebraiczne

zadanie o gońcach. Teraz przeklinam i te niby zdolności,

i te głupie rachunki. Gdybym był pasał krowy na

wygonie albo i same wieprzki…

Ale co to pomoże w bawełnę obwijać! Awantura ma

taki deseń: Mniej więcej przed trzema tygodniami prosi

mnie do siebie profesor i daje do czytania list niejakiego

Jonatana Mundsleya, chemika, byłego profesora w

jednym z uniwersytetów angielskich. Ten pan

porzuciwszy katedrę urządził sobie laboratorium

prywatne i prosi naszego starego o wskazanie mu

najzdolniejszego spomiędzy asystentów naszej

politechniki, choć bowiem takiemu facetowi powierzyć

kierownictwo owej budy. Obiecuje płacić dwieście

ranków miesięcznie, dać mieszkanie, wszelkie majdały,

jakich chemiczna dusza zapragnie, opał i inne

przyjemności — no, i prawie zupełną swobodę w pracy.

Gdym list przesylabizował, profesor odebrał go z rąk

moich, złożył starannie, schował do szuflady, skrzywił

się swoim zwyczajem i podawszy mi flegmatycznie

kończynę usiadł przy biurku i wetknął nos w papiery.

Patrzałem z podziwieniem na jego łysy czerep, gdy ten

stary niedojda mruknął:

— Tam już napisałem… Należy wziąć ciepłe spodnie

i wełniane skarpetki. Wiadoma rzecz… mgły… Miasto

Hull nad morzem. Jeżeli brak panu pieniędzy, mogę

pożyczyć trzysta franków bez procentu na trzy miesiące.

Tak… Tylko na trzy miesiące.

Zrobiło mi się haniebnie głupio. Azaliż ja — myślałem

— wziąwszy na się postać najzdolniejszego między

chemiki, pojadę w wełnianych skarpetkach nad morze aż

do miasta Hull? Czemu nie kogo innego spotyka takie

zaszczytne wyróżnienie, taki los szczęśliwy? Bo to los!

W pracowni Mundsleya, bez troski o jutrzejszy obiad i

dzisiejsze przyszczypki u butów, i można pracować nie

tylko nad zdobyciem nowych wiadomości, ale i

zaspakajać hipotezy wydłubane z swego własnego

mózgu.

Ta chemia ma swoje psie figle… Skoro człowiek raz w

to błoto wlezie, jeżeli jeszcze powącha spraw nie

zbadanych a wiecznie nęcących, porywa go taka przecież

szewska pasja odnajdywania nowych „prądzeń”, że

gotów i o wełnianych skarpetkach mniej dokładnie

pamiętać. A zresztą, mój Tatku, zobaczyć Anglię, jej

prawdziwie wielki przemysł, te cuda cywilizacji, te

kolosalne skoki ludzkiego geniuszu! Zabrałem się i

wyszedłem. Posiedziałem na Stapferwegu, a stamtąd,

gnany niepokojem, ruszyłem na miasto. Zamiast wszakże

zwołać publikę do Kropfa, gdzie tradycja surowo

nakazuje oblewać wyjątkowe zdarzenia, puściłem się nad

jezioro. Nie pamiętam, kiedy znalazłem się na drodze

prowadzącej do Westmünster. Ciemna mgła kąpała się we

wzburzonych falach: rude, obdarte, poszczerbione zbocza

i upłazy gór wynurzały się z niej kiedy niekiedy niby

fantastyczne wyspy; żałośnie krakały mewy szybując nad

samą wodą.

A więc jadę — myślałem — do ziemi Angielczyków

ziemnowodnych, jadę nad morze, nad dalekie i nieznane

morze… Nadaremnie tak długo łudziłem się nadzieją, że

pojadę w inne strony, że po ośmiu latach inny zobaczę

krajobraz. Nadaremnie w ciągu ostatnich trzech lat

wysłałem tyle strzeliście rekomendowanych afektów do

Łodzi, Zgierza i tym podobnych Pabianic, upraszając o

posadę, z płacą czterdzieści, trzydzieści, niech tam

zresztą wszyscy diabli! — dwadzieścia pięć rubli

miesięcznie. Na próżno wynosiłem pod niebiosa moje

talenty chemiczne, cytowałem moje patenty,

obiecywałem wynaleźć nowe środki drukowania

perkalików. Skompromitowałem się tylko w oczach

własnych i świętej nauki. Tam żydkowie i niemczykowie

wszystko już wynaleźli, zatkali wszystkie miejsca i

popychają wielki przemysł. Rozwiały się marzenia o

tym, że cię, mój Staruszku, mit Pompe und Parade

zabiorę do siebie, że posprawiamy sobie nowe

przyodziewki (samych butów kozłowych z cholewami po

dwie pary na chłopa), że naznosimy tytoniu, cukru,

herbaty, kiełbas — licho wie zresztą czego, że się

będziemy wieczorami jak ostatnie szewcy zgrywać w

domino i świętej pamięci Kozików wspominać…

Kozików! … Czy też ojciec pamięta ten wydmuch

piaszczysty za naszym ogrodem, obrośnięty krzywymi

sosnami i niską, szorstką trawą? Sam nie wiem, czemu

tak lubię myśleć o tej dziurze.

Pamiętam raz… Po długich i tęgich mrozach, po

ciężkiej zimie, nastał pierwszy dzień ciepły, prawie

upalny. Był to jeden z pierwszych dni marca. Około

południa obnażył się niespodziewanie ze śniegu szczyt

owego wzgórza, wylazł ze skorupy i zaczerniał nad

białym widnokręgiem jak garb potworny. Stałem wtedy

w oknie i wydawałem lekcję korepetytorowi — pamięta

go Tatko? Kudłatemu Kawicy. Coś mnie kolnęło. Nie

wiem, jakim sposobem wykręciłem się z lekcji,

wypadłem na dwór, zwołałem psy folwarczne i „co koń

skoczy” przez zagony, przez pastwisko, bez czapki! …

Do dziś dnia mam w sercu tę chwilę, te uczucia, jakby to

było wczoraj. Po igłach, gałęziach, po korze odziemków

sosnowych spływały ogromne, brudne krople, ciężko

kapały na zaspy i dziurawiły je na wskroś; każdy

skostniały badyl, każdy pniak, i kamień, każde drzewo,

każdy przedmiot wciągał w siebie, połykał wszystkimi

porami promienie słońca i stawał się w mgnieniu oka

ogniskiem ciepła. Dokoła drzew, krzaków, suchych łodyg

chwastu, dookoła kamieni i kołków drążyły się w oczach

ogromne jamy i ukazywał w nich jasny, wiotki piasek.

Każde jego ziarenko, nasycone ciepłem, zdawało się

żarzyć i płonąć, szerzyło na zamarzniętych towarzyszów

radosny ogień. Ziarnka piasku parzyły śnieg ze spodu,

drzewa i krzaki chlustały nań ciepłymi kroplami,

przykopy i zagony zdawały się dźwigać zdławione

grzbiety. Z dalekich pól szedł gęsty opar niby dym ciepły,

magał się i przewalał nad równinami, a trząsł i

połyskiwał nad wzgórzem.

Stado wróbli wygrzewało się na gałęziach suchej

wierzby i ćwierkało jak na trwogę. Rozpuszczone, jak u

indyków, ich skrzydła strzepywały z gałązek lód i

osędzieliznę, dzioby kuły niecierpliwie w próchno

obwieszone soplami. Zdawało mi się wtedy, że całe to

stadko śpiewa jedną pieśń dziwną i nigdy nie słyszaną,

przejmującą do szpiku kości. I popłynęły nareszcie

pierwsze wody wiosenne, bujne, nagłe, gwałtowne, jak

łzy niespodziewanego szczęścia. Sączyły się bruzdami,

żłobiły sobie głębokie łożyska w posiniałych kolejach

wyrżniętych przez sanice, lały się po wierzchu śniegowej

skorupy, z cicha, radośnie szemrząc. W naszym

strumieniu woda wezbrała, powstawały wiry huczące,

odsłaniały się brzegi i spływała po nich, jak ropa, żółta,

rzadka, rozmoczona glina. Pnie brzóz nadwodnych

zanurzyły się w rzekę i ssały korzeniami tę wodę żywą…

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: