Rola języka migowego w kształtowaniu tożsamości Głuchych w Polsce.pdf
(
60 KB
)
Pobierz
Microsoft Word - 6. czajkowska-kisil, klimczewska.doc
Maçgorzata Czajkowska-Kisil, Agnieszka Klimczewska
Rola jħzyka migowego w ksztaþtowaniu
toŇsamoĻci Gþuchych w Polsce
Istnienie józyka migowego jest bardzo wañnym przyczynkiem do dyskusji
pomiódzy ërodowiskiem gçuchych i sçyszécych. Jest teñ bardzo silnym argument-
tem deprecjacji spoçecznoëci Gçuchych przez spoçecznoëí sçyszécych nie tylko
w Polsce.
Przyczyné takiego stanu rzeczy jest zgoça rÜñne podejëcie do problemu
gçuchoty przez dwie spoçecznoëci: wiókszoëciowé sçyszécych i mniejszoë-
ciowé gçuchych. Podejëcie wiókszoëci sçyszécej charakteryzuje sió traktowa-
niem gçuchoty jako uçomnoëci, jako choroby, ktÜré trzeba wyleczyí.
Co wynika z takiego podejëcia?
Gçuchego trzeba nauczyí funkcjonowania zgodnie z ogÜlnie przyjótymi
zasadami komunikacji miódzyludzkiej, czyli trzeba nauczyí go mowy fonicznej.
Konsekwencjé takiego rozumowania jest stwierdzenie: jeëli gçuchy zacznie
mÜwií, juñ nie bódzie gçuchy.
Poniewañ rzeczywistoëí uczy, ñe gçuchota rzadko kiedy jest wyleczalna,
nawet w dobie implantÜw ëlimakowych, pojawia sió pytanie: czy rzeczywiëcie
sçusznym jest zmuszanie gçuchego, aby za wszelka cenó funkcjonowaç, jak
sçyszécy?
Spoçecznoëí Gçuchych traktuje gçuchotó jako formó identyfikacji: jestem
gçuchy tak, jak inni Gçusi; jestem inny, ale nie chory, widzó, chodzó, mogó
funkcjonowaí rÜwnie dobrze jak sçyszécy, muszó sió tylko nauczyí, jak,
nie sçyszéc, funkcjonowaí w otaczajécym mnie ëwiecie.
Gçuchota nie przeszkadza gçuchym czuí sió peçnowartoëciowymi
czçonkami spoçecznoëci lokalnej czy narodowej. Mogé daí jej wiele na swojé
miaró. W ñadnym wypadku nie muszé byí zaleñni od kogokolwiek. Trzeba ich
M. Czajkowska-Kisil, A. Klimczewska, Rola józyka migowego
w ksztaçtowaniu toñsamoëci Gçuchych w Polsce
tylko wyposañyí w narzódzie do zdobywania informacji i nauczyí sió nim posçu-
giwaí.
Dla osoby gçuchej józyk migowy jest tak naturalné formé komunikacji, jak
dla osoby sçyszécej józyk foniczny, pod warunkiem, ñe otoczenie dostrzega
potrzeby komunikacyjne takiej osoby i zechce podjéí trud komunikowania sió
z gçuchym dzieckiem w józyku jemu dostópnym.
Podstawowym argumentem sçyszécych przeciwko józykowi migowemu
jest fakt jego nienaturalnoëci. Traktujé go jako zbiÜr skonwencjonalizowanych
gestÜw, ktÜry nie posiada ñadnych reguç gramatycznych. Odmawiajé mu prawa
do okreëlenia józyk, mÜwiéc o nim: mowa migowa. Takie podejëcie wynika
w duñej mierze z braku wiedzy na temat spoçecznoëci Gçuchych i jej józyka
i opierania sió na pseudonaukowych teoriach wygodnych z punktu widzenia
wiókszoëci.
Badania prowadzone nad wieloma józykami migowymi na ëwiecie
wykazaçy, ñe naturalne józyki migowe posiadajé wçasny sçownik i zespÜç norm
gramatycznych, tak samo jak wszystkie józyki naturalne na ëwiecie.
Józyk migowy powstaç spontanicznie we wspÜlnocie gçuchych,
nie wymyëliç go ñaden sçyszécy. Dzióki istnieniu spoçecznoëci Gçuchych jest
przekazywany z pokolenia na pokolenie. Tak, jak wszystkie józyki naturalne,
podlega zmianom i ewolucji. Nie jest podobny do józyka narodowego wiókszoëci
sçyszécych, poniewañ powstawaç w odmiennych warunkach, ale z racji bliskiego
wspÜçistnienia przenika elementami józyka fonicznego.
Osoba gçucha nie rÜñni sió od innych tak dçugo, añ nie zacznie sió
komunikowaí, to józyk migowy zdradza jej odmiennoëí.
Dla narodowej spoçecznoëci Gçuchych jej józyk jest elementem
identyfikujécym przynaleñnoëí do tej wspÜlnoty. Oznacza zgodó na bycie po
prostu gçuchym. I tutaj objawia sió rÜñnica pomiódzy sçyszécé wiókszoëcié
a gçuché mniejszoëcié. Józyk migowy, ktÜry dla Gçuchych jest wartoëcié, dla
sçyszécych jest stygmatem kalectwa.
MÜj józyk to ja stwierdza krÜtko i dobitnie dr Barbara Kannapell,
niesçyszéca socjolog z Uniwersytetu Gallaudeta. Odkéd staça sió ëwiadoma
wçasnej odróbnoëci józykowej, zaczóça postrzegaí józyk migowy jako kluczowy
dla toñsamoëci spoçecznej Gçuchych. Odrzucií józyk migowy oznacza odrzucií
Gçuchych gdyñ jest szczegÜlnym wytworem Gçuchych jako spoçecznoëci to
73
M. Czajkowska-Kisil, A. Klimczewska, Rola józyka migowego
w ksztaçtowaniu toñsamoëci Gçuchych w Polsce
jedyna rzecz, ktÜra naleñy wyçécznie do nas. Pod wpçywem tych rozwañaõ
zaçoñyça w 1972 roku Deaf Pride organizacjó, ktÜrej zadaniem jest
podnoszenie ëwiadomoëci wçasnej odróbnoëci wërÜd ludzi Gçuchych. Od kiedy
zrozumiaçam, ñe ASL jest moim józykiem (my native language), rozwinóço sió
we mnie silne poczucie toñsamoëci jako osoby Gçuchej oraz o wiele bardziej
pozytywny wizerunek samej siebie.
1
Toñsamoëí jest jednym z wañnych pojóí filozoficznych, psychologicz-
nych i socjologicznych. Na gruncie filozofii rozwaña sió pojócie toñsamoëci
osobowej oraz toñsamoëci zbiorowej, ktÜre sé ze sobé powiézane, poniewañ
kañdy czçowiek naleñy do jakiejë zbiorowoëci.
2
Toñsamoëí spoçeczna, ktÜrej czóëí stanowi toñsamoëí kulturowa, jest
nadawana i musi byí potwierdzana spoçecznie (jesteëmy tym, za kogo nas
uwañajé). Z drugiej strony toñsamoëí jako koncepcja siebie jest konstruowana
przez jednostkó, a wióc kañdy musi sam dokonaí identyfikacji z wybranym
wzorem kultury, tradycji i józyka. Uczestnictwo w danej kulturze jest dobrowolne.
W szczegÜlnej sytuacji znajdujé sió mniejszoëci kulturowe, zwçaszcza
diasporowe, jak Gçusi. Toñsamoëí mniejszoëci w duñym stopniu ksztaçtuje sió
pod wpçywem kontaktÜw z kulturé wiókszoëciowé. Duño zaleñy od tego, jaki
stosunek prezentuje dominujéca wiókszoëí wobec czçonkÜw kulturowej
mniejszoëci. Relatywnie niñsza pozycja kultury mniejszoëciowej ma swoje
odzwierciedlenie w niñszym wartoëciowaniu józyka, () obyczajÜw, w niñszej
ocenie samego siebie.
3
Aby wykazaí spoçecznotwÜrczé roló józyka migowego dla gçuchych
PolakÜw postanowiçyëmy nawiézaí do definicji funkcji socjalizujécej i kulturo-
twÜrczej józyka zamieszczonej w Kompendium wiedzy o józyku polskim:
Wszystkie teksty powstaçe w przeszçoëci i tworzone nadal w danym
józyku skçadajé sió na ogÜç dziaçaõ józykowych danej spoçecznoëci.
1
J. R. Gannon, Deaf Heritage: A Narrative History of Deaf America, Silver Spring 1981, Md.: National
Association of the Deaf, s. 372.
2
L. Koçakowski, O toñsamoëci zbiorowej, w: Moje sçuszne poglédy na wszystko, KrakÜw 1999,
s. 156168.
3
A. Sadowski, Toñsamoëí mniejszoëci a kultura wiókszoëciowa. Na przykçadzie badaõ wërÜd
biaçoruskiej mniejszoëci w Polsce, w: Pogranicze z Niemcami a inne pogranicza Polski,
red. Z. Kurcz, Wrocçaw 1999, s. 211226.
74
M. Czajkowska-Kisil, A. Klimczewska, Rola józyka migowego
w ksztaçtowaniu toñsamoëci Gçuchych w Polsce
Funkcja socjalizujéca czyli funkcja jednoczenia czçonkÜw okreëlonej
spoçecznoëci józykowej polega na wyodróbnianiu i konsolidowaniu grup
spoçecznych (plemion, narodÜw) wokÜç jednego józyka. Józyk traktowany jest tu
jako wspÜlne narzódzie komunikacji, wspÜlnota doëwiadczeõ, ocen, wartoëci
oraz wspÜlnota widzenia i interpretowania ëwiata.
Funkcja ta odgrywa ogromné roló w czasach, kiedy zagroñona jest
toñsamoëí narodu, jego trwanie (historia Polski, zabory).
Polski józyk migowy istnieje od 200 lat. Powstaç w spoçecznoëci
Gçuchych, ktÜra rozwijaça sió wokÜç pierwszej w Polsce szkoçy dla gçuchych
Instytutu Gçuchoniemych i Ociemniaçych. Utworzenie takiej szkoçy byço
pierwszym pretekstem do zebrania gçuchych razem, w jednym
miejscu; wtedy
zaczóli oni tworzyí podwaliny swojej wspÜlnoty.
Na co dzieõ nie zdajemy sobie sprawy z tego, w jak komfortowej sytuacji
jest dziecko gçuchych rodzicÜw, ktÜre rodzi sió w ëwiecie peçnym akceptacji
i natychmiast jest wçéczane do spoçecznoëci niesçyszécych. W o wiele
trudniejszej sytuacji znajdujé sió dzieci gçuche sçyszécych rodzicÜw i dzieci
sçyszéce gçuchych rodzicÜw (CODA). Nasza toñsamoëí kulturowa tworzy sió
poprzez nakçadanie sió wpçywÜw rÜñnych grup spoçecznych, z ktÜrymi sió iden-
tyfikujemy. Jeëli te wpçywy sé zbieñne to wzmacniajé sió wzajemnie, dzióki
czemu nasza identyfikacja z dané kulturé jest kompletna. Jeëli wpçywy te sé
sprzeczne, wÜwczas tworzy sió dysonans kulturowy, co powoduje, ñe trudno nam
wyksztaçcií spÜjné toñsamoëí
.
Kañdy czçowiek potrzebuje akceptacji i poczucia przynaleñnoëci
do jakiejë wspÜlnoty, to jest podstawa jego pÜïniejszych powodzeõ lub
niepowodzeõ ñyciowych. W wieku dojrzewania mçodzieñ potrzebuje
uczestnictwa peçnego w ñyciu grupy; czy tak zwana integracja zapewnia jej to
uczestnictwo?
W szkoçach dla gçuchych, paradoksalnie, pracuje niewielu nauczycieli,
ktÜrzy dobrze znajé naturalny józyk migowy, dlatego nauczyciel ze znajomoëcié
PJM cieszy sió autorytetem wërÜd dzieci, bo moñna sió z nim dogadaí. Kañdy
nowy uczeõ wchodzécy w spoçecznoëí szkolné uczy sió józyka. Wielu uczniÜw,
ktÜrzy przeszli przez doëwiadczenia szkoçy masowej przyznaje, ñe dopiero
w szkole dla gçuchych poczuli sió na swoim miejscu, sé tacy sami, jak pozostali.
75
M. Czajkowska-Kisil, A. Klimczewska, Rola józyka migowego
w ksztaçtowaniu toñsamoëci Gçuchych w Polsce
Tu sé w peçni zaakceptowani tacy, jacy sé. W szkole uczé sió józyka wiókszoëci
józyka polskiego jako drugiego józyka stajé sió dwujózyczni.
Ida Kurcz twierdzi, ñe o dwujózycznoëci peçnej moñemy mÜwií, kiedy
kompetencja w obu józykach jest rozwinióta w mowie i piëmie. Najlepsze efekty
osiéga sió, kiedy dziecko wynosi z domu L1 (józyk pierwszy) w przypadku
dziecka gçuchego jest to józyk migowy i ma on wysoki prestiñ spoçeczny. Kiedy
nauczyciele w szkole podtrzymujé ten prestiñ, dziecko ceni swÜj L1. Oczywiëcie,
dziecko, szkoça i rodzice sé zainteresowani nabyciem umiejótnoëci w L2 (drugim
józyku). Efekty nauki L2 (w tym wypadku polskiego), podobnie jak pogçóbiona
wiedza o L1, zaleñé od motywacji. Negatywna motywacja moñe opÜïnií proces
przymusowego uczenia sió józyka obcego. Ma ona miejsce, kiedy dziecko
doëwiadcza dyskryminacji swojego józyka
4
.
Spoçecznoëí Gçuchych jest ciégle zagroñona, poniewañ sçyszécy
nie widzé wartoëci w ich wspÜlnocie i józyku, doceniajé tylko wartoëí swojej
spoçecznoëci, do ktÜrej gçusi czósto nie majé dostópu.
W polskich kinach wyçécznie zagraniczne filmy wyëwietlane sé
z napisami, ani jeden film polskiej produkcji nie miaç kinowej emisji z napisami.
Funkcja kulturotwÜrcza (zwana teñ akumulatywné) polega na groma-
dzeniu i przechowywaniu wiedzy, ëwiata wartoëci, doëwiadczeõ pokoleõ
i przekazywaniu tego kolejnym pokoleniom. Funkcjó tó peçnié wszystkie
wypowiedzi zapisane w danym józyku czy teñ przechowywane w pamióci
uñytkownikÜw józyka np. opowieëci ludowe, przysçowia. OgÜç wypowiedzi
powstaçych w danym józyku jest wióc skarbnicé wiedzy o ñyciu i historii,
obyczajach i kulturze danego narodu. Jest ëwiadectwem istnienia i trwania
spoçecznoëci józykowej.
Pojócie józykowego obrazu ëwiata (Weltanschauung) zostaço
wprowadzone przez Wilhelma von Humboldta i jest najbardziej wyrazistym
sposobem kreowania przez józyk toñsamoëci o charakterze kulturowym. Dzióki
analizie rÜñnych warstw leksykalnych moñna opisaí ksztaçt takiego józykowego
obrazu ëwiata zwiézanego z okreëlonym józykiem.
Józyk jest przez wielu traktowany jako najwañniejsze dobro kultury, samo
jej serce.
4
F. Genesee, Learning trough two languages, w: Studies of immersion and bilingual education,
New York1987.
76
Plik z chomika:
DeafHeart
Inne pliki z tego folderu:
Język migowy a migany w komunikacji osób niesłyszących(1).pdf
(613 KB)
Język migowy we współczesnym szkolnictwie na świecie i w Polsce.pdf
(825 KB)
linearność i symultaniczność w PJM.doc
(23 KB)
Stan badań nad PJM.pdf
(6993 KB)
konferencja_Tożsamość_społeczno-kulturowa_głuchych.ZIP
(40129 KB)
Inne foldery tego chomika:
cartoony
deaf art
Festiwal Kultury Głuchych
filmy dokumentalne
filmy pozornie bez związku
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin