Wykład 9 (05.05.09)

Uta Frith (2008) – autyzm jako zaburzenie mentalizacji

1. brak intuicyjnego i automatycznego przypisywania innym stanów umysłowych
2. preferowanie stylu przetwarzania informacji, która koncentruje się na szczegółach (słabe CC)
3. brak kontroli wyższego rzędu (deficyt FZ)

teoria brakującego Ja (1+2+3)

Atypowy rozwój języka

·         u dzieci rozwijających się wolniej i nietypowo we wszystkich sferach (DS., Zespół Williama, autyzm, deprywacja społeczna)

·         u dzieci mających uszkodzenia zmysłów (niesłyszące i niewidome) oraz dzieci z SLI (specyficzne zaburzenie rozwoju językowego)

Dzieci z:

·         DS.

o       Przyczyną opóźnienie funkcji poznawczych

o       Poznawczych rodziców: więcej wypowiedzi bezpośrednich, nakazów, instrukcji oraz tendencja do poprawiania

o       Zatrzymanie w rozwoju mowy (ze względu na postawę rodziców, przede wszystkim gramatyka – dzieci posługujące się prostymi strukturami gramatycznymi)

o       400 – 600 słów zanim do fazy dwuwyrazowej (u dzieci normalnych (150 – 200 słów)

·         Syndrom Williama

o       I.I. niewerbalny 40 – 70 i bogactwo wypowiedzi

o       Większy słownik czynny niż bierny

Zaburzenia rozwoju językowego w autyzmie:

·         Bogate słownictwo dzieci autystycznych wysoko funkcjonujących

·         Trudności z nawiązaniem i podtrzymaniem kontaktu

o       Zaburzenie kompetencji komunikacyjnej (pragmatycznej)

§         Mówienie w przestrzeń

§         Monotonna modulacja

§         Pedantyczny styl językowy

§         Brak zmiany ról

·         Odwracanie zaimków

·         Echolalie – natychmiastowa i odroczona

Dzieci niesłyszące

·         Gaworzenie manualne (matki niesłyszące niesłyszących dzieci używają szczególnych gestów; faza kombinacji dwóch znaków; nadgeneralizacja)

·         Różne grupy:

1. z rodzicami niesłyszącymi
2. z 1 rodzicem słyszącym
3. z rodzicami słyszącymi (90% dzieci głuchych) (komunikowanie się poprzez kombinację słów i gestów)

·         słyszące dzieci niesłyszących rodziców

Dzieci niewidome

·         największym wyzwaniem – odbieranie znaczeń

·         trudności z zaimkami

·         mało czasowników modalnych

·         dostęp do innego języka

Dzieci o opóźnionym rozwojem mowy

·         kryteria ilościowe (liczba słów) i czasowe (o ½ roku o 1 rok)

·         prace Sawy, Zalewskiego, Bogdanowicz – rozróżnienie:

o       niesamoistne opóźnienie rozwoju mowy (u dzieci które mają uszkodzony CUN, z opóźnieniem umysłowym, nieprawidłowy układ mowy, anatomiczne, itp.)

o       proste (samoistne) opóźnienie rozwoju mowy

Specyficzne zaburzenie języka (specific language impairment)

·         wśród zaburzeń rozwoju mowy i języka (developmental language disorder) czyli DLD – tzw. czysta postać DLD czyli SLI (specyficzne upośledzenie rozwoju języka)

·         alalia prolongata, werbalna dyspraxia (inne określenia)

Historia badań nad SLI

·         kiedy pierwszy opis? Gall (1822)

·         DSM i ICD – na co zwracają uwagę?

o       Zaburzenia artykulacji

o       Zaburzenia recepcji i ekspresji mowy (dyfuzja rozwojowa)

o       Zaburzenia recepcji mowy

o       Zaburzenia ekspresji mowy

Po co badać SLI?

·         Problemy kliniczne i edukacyjne

·         Jako grupa porównawcza dla innych zaburzeń

·         Wkład do teorii rozwoju języka

Kryteria SLI

·         Włączające (Test Językowy: wynik poniżej 80 lub 1,25 odchylenie standardowe)

·         Wyłączające (I.I. 85 i więcej: nie mają żadnych zaburzeń słuchu, nie przechodziło zapalenia ucha środkowego ostatnio à co może przyczynić się do chwilowego niedosłuchu, czy nie ma żadnych zaburzeń neurologicznych, czy nie ma żadnych przyczyn motorycznych utrudniających mowę, czy nie ma motorycznych dysfunkcji mowy, czy nie rozwija się dziecko w nieprawidłowych warunkach fizycznych i psychologiczno – społecznych)

·         Występowanie: 7% (Tomblin)

·         Przewlekłość (objawów, które się zmieniają)– badania retro – i prospektywne

·         Podgrupy – jakie typy?

Co to jest?

·         Opóźnienie

·         Zatrzymanie

·         Zaburzenie

·         Nietypowy profil (najbardziej charakterystyczne)

·         Różnica jakościowa (nie tylko w liczbie słów, opanowanych struktur)

·         Jak to najlepiej określić?

·         Late talkers (w wieku 2 lat mniej niż 50 słów używa i nie łączy wyrazów) i zaburzenia nauki czytania? (50% dzieci z tej grupy wyrośnie z tego, drugie 50% rozwinie SLI)

Objawy SLI (wg D. Bishop)

·         Wiek 2 – 5 lat (a różnice indywidualne w rozwoju mowy)

·         Słyszy i rozumie mowę, przy opóźnieniu w mowie czynnej

·         5% populacji w wieku przedszkolnym (chłopcy : dziewczynki – 3:1)

·         bez zaburzeń w innych sferach

·         I.I. w normie

·         Osiągnięcia rozwojowe w motoryce i poznaniu o czasie

Leonard – 4 kryteria SLI

·         Głębokość zaburzenia (ponad 2 odchylenia standardowe)

·         Przebieg (polepszanie z czasem)

·         Odmienne wzorce mowy i języka

·         Towarzyszące problemy (dysleksja, zaburzenia emocjonalne i społeczne)

6 typów SLI (Bishop)

·         Agnozje głosowo – werbalne (dziecko nie rozumie języka choć rozumie gesty, jest w stanie odbierać mowę w znaczeniu sygnału, dziecko w ogóle nie mówi)

·         Werbalna dystrakcja (artykulacja bardzo słaba, rozumie na dobrym poziomie, ale mówi mało)

·         Deficyt programowania fonologicznego (dzieci rozumieją i produkują złożone zdania, ale nie różnicują fonemów, co zaburza wymowę tych dzieci)

·         Leksyklano – syntaktyczne SLI (uszkodzony jest nie tyle język, co pojawiają się trudności z dyskursem, nawiązywaniem do tematu, podtrzymywaniem rozmowy, dziecko ma duży słownik i dobrą gramatykę)

·         Semantyczno – pragmatyczne SLI (mowa płynna i dobrze artykułowana, ale pojawiają się trudności w rozumieniu znaczeń, rozumienie dosłowne słów)

·         Gramatyczne SLI – najlepiej zbadane (dzieci uczą się jakby słów pojedynczo, szybciej uczą się form regularnych niż nieregularnych, trudności z gramatyką)

Przyczyny

·         Czynniki genetyczne

·         Deficyt fonologiczno – syntaktyczny (Bishop; Leonard; Jastrzębowska; Smoczyńska). Neuropsychologia a logopedia

·         Jako zaburzenie w emocjonalnym kontakcie z matką (M. Zalewska – unicestwienie osobowego istnienia dziecka) (postawa matki z jednej strony rygorystyczno – odrzucająca, z drugiej strony nadopiekuńcza)

Zaburzenie rozwoju to:

·         Uogólnione (rozległe)zaburzenie rozwoju:

o       Upośledzenie umysłowe

o       Autyzm

·         (specyficzne) trudności (zaburzenia) w uczeniu się = learning disabilities