Wykład 11 (19.05.09)

Hipoteza fonologiczna (np. Snowling, 2000)

Dysleksja jest zaburzeniem językowym, a w szczególności zaburzeniem kompetencji fonologicznej, co przejawia się takimi objawami jak:

·         Trudności z segmentacją słów na fonemy

·         Trudność z utrzymaniem strumienia dźwięków lub liter w pamięci krótkotrwałej, trudności z czytaniem i pisaniem słów bezsensownych

·         Powolne podawanie nazw kolorów, liczb, liter czy obiektów na obrazkach

·         Wolne tempo mówienia

·         Problemy z wszelkimi zadaniami słownymi, które wymagają manipulowania fonemami – spóneryzm (2 wyrazy obok siebie – zamiana 2 pierwszych liter, np. mądra Jola à jądra mola)

Nicolson i Fawcett (1999/2001) – deficyt procesu automatyzacji (DAD)

·         Deficyt móżdżkowy

·         Np. zdanie na utrzymywanie równowagi z równoczesnym liczeniem = bardzo trudne (istotnie gorsze wykonanie) dla dyslektyków

Zaburzenia zmysłu równowagi

Zaburzenia sprawności motorycznych                            PISANIE

Uszkodzenie

Móżdżku                                          zdolności                                          świadomość

                                                        artykulacyjne                                          fonologiczna                            CZYTANIE

Pętla mózgowo –

- móżdżkowa

                                                                                                                              model rozpoznawania

                                                                                                                                            słów

              umiejętność automatyzacji

              problemów i wiedza                                                                                                        NAZYWANIE

ontogenetyczny łańcuch przyczynowy dysleksji od urodzenia do 8 rż.

Hipoteza podwójnego deficytu (Wolf, Bowers, 1999)

·         Dysleksja to zaburzenie neuropsychologiczne i rozwojowe

·         To deficyt fonologiczny i deficyt szybkości przetwarzania

Jako zaburzenie uczenia się: jest zasadniczo niezależna od inteligencji (K. Stanowych, 2000: model fonologicznego rdzenia i zmiennych obrzeży)

ZABURZENIA EMOCJONALNE

Zaburzenia lękowe a emocjonalne:

·         Obuchowska (1980): lęk jako objaw i źródło nerwicy:

o       Reakcje nerwicowe

o       Nerwicowe zachowania

o       Nerwicowy rozwój osobowości

·         4 powody odróżniania zaburzeń emocjonalnych emocjonalnych dzieci i u dorosłych (Popek, 2004)

o       brak ciągłości zaburzenia między dzieciństwem a dorosłością

o       zaburzenia emocjonalne w okresie dzieciństwa są nadmiernym przerysowaniem, nasilenie pewnych prawidłowych tendencji rozwojowych

o       inne czynniki powodujące nerwice w dzieciństwie a inne w dorosłości

o       trudniej wyodrębnić jednostki, np. fobie

·         Seligman, Walter i Rosenhan (2003): termin zaburzenia emocjonalne

·         Kozłowska (1984): zaburzenia lękowe + zaburzenia nawyków (np. moczenie się, jąkanie, tiki)

·         Achenbach (1991): zaburzenia internalizacyjne (objawy wyrażane do wewnątrz, szkodzące Ja a nie otoczeniu)

Lęk (Rachman, 2005)

·         Lęk i strach to negatywne emocje, związane z przewidywaniem niebezpieczeństwa, wzrostem pobudzenia, subiektywnym odczuciem niepokoju

·         Lęk (niejasny, pozbawiony obiektu, nieprzyjemny, uciążliwy), strach (racjonalny/irracjonalny), fobia

·         Osad lęku (po epizodzie paniki), lęk antycypacyjny (kiedy osoba przewiduje kolejny atak paniki)

·         Zespół paniki (wielokrotne epizody silnego strachu, o gwałtownym początku)

Każdy wiek ma swoje lęki:

·         Jako objaw zaburzenia

·         Jako przejaw temperamentu

·         Jak dzieci mówią o lęku?

·         Lęk jako naturalna reakcja organizmu na bodziec zagrażający poczuciu bezpieczeństwa czy dobrostanowi jednostki (Carr, 1999)

·         5 wymiarów: poznawczy, przeżyciowy, fizjologiczny, behawioralny (reaguje unikaniem, agresją, znieruchomieniem), relacyjny (poziom ujawniania się lęku, jest uzależniony od kontekstu)

·         rodzaje lęków rozwojowych:

o       lęk w sytuacji działania silnych bodźców sensorycznych (np. utrata podparcia ciała) (do 6msc)

o       lek przed obcymi i lęk przed rozłąka (6 – 12msc)

o       lęk prze zwierzętami, insektami, zranieniem, ciemnością, tworami wyobraźni (2 – 4rż.)

o       lęk przed klęską żywiołową, kradzieżą, porwaniem (4 – 6rż.)

o       lęk przed niską oceną umiejętności szkolnych (sprawności fizycznych) (okres szkolny)

o       lęk przed odrzuceniem przez grupę czy w sytuacji ekspozycji społecznej (okres dorastania)

Kendall – 90% dzieci w wieku 2 – 14 lat doświadcza co najmniej 1 lęku, najczęściej jest to lęk przed ciemnością

Lękowe zaburzenia separacyjne (SAD)

·         nieadekwatny dla określonego wieku nadmierny lęk przed rozdzieleniem z osoba (osobami), do których dziecko jest bardzo silnie przywiązane

·         objawy (m.in. somatyczne)

·         epidemiologia 3,9 – 4,7% (Haven, 2004) (częściej u dziewczynek) (najczęściej w wieku ok. 7 lat)

·         a „odmowa chodzenia do szkoły” / fobia szkolna

·         Weiner (1977): ostra (częściej u młodszych dzieci) i przewlekła (u starszych dzieci, po 11rż.; stopniowe wycofywanie się z kontaktów szkole, wiąże się to z dysfunkcją rodziny: nadopiekuńcza matka, nieobecny ojciec, duże ambicje u dziecka; objawy somatyczne: bóle głowy, biegunka, gorączka)

·         Współwystępowanie zaburzeń lękowych

·         Reaktywne zaburzenia przywiązania (w DSM IV) (diagnozowane u dziecka do 5 lat; troskliwa opieka jako czynnik zabezpieczający)

o       Typ zahamowany (wycofywanie z kontaktu, zahamowanie, agresywne przeciwstawianie się bliskości, dziecko nie umie nawiązywać i podtrzymywać kontaktów; efekt przemocy)

o       Typ odhamowany (efekt deprywacji, braku troskliwej opieki, wychowywania w instytucjach; objawy: nadmierna bliskość à lepienie się do nieznajomych)

Zaburzenia stresu pourazowego (PTSD)

·         3 grupy objawów (wystąpienie do 6msc):

o       uporczywe, nawracające doświadczenie traumy (intruzyjne wspomnienia, flashy, powracanie w zabawie)

o       zmniejszona reaktywność i wycofanie (dziecko staje się smutne, izoluje się, porzuca zabawy, ujawnia lęk przed ponownym wystąpieniem zdarzenia)

o       nadmierne pobudzenie w związku  sytuacją traumatyczną (trudności z zasypianiem, nasilona czujność, sytuacje przestrachu, wybuchy złości)

·         badania ofiar powodzi (Zawadzki i In. 2002) (reakcja u rodziców w szczególności ojca może zabezpieczyć wystąpienie PSTD u dziecka)

·         badanie dorosłych ofiar PTSD (lidera – Wysoczańska, Lis – Turlejska)

Zespół uogólnionego lęku:

·         nierealistyczny, nadmierny lęk nie związany z żadną konkretną sytuacją czy zdarzeniem

·         poczucie zagrożenia

·         lękowe pojmowanie rzeczywistości

·         epidemiologia: 2,9 – 4,6% (Popek, 2004)

·         do okresu dorastania równie często u obu płci (w okresie dorastania dziewczynki 6:1 )

·         lęk jako cecha (Speilberger, 1973)

Fobie specyficzne (pojawiają się przed 18rż. I trwają co najmniej 6msc)

·         bardzo silny, nieracjonalny, nadmierny i uporczywy lęk wywołany przez określony przedmiot, zdarzenie lub sytuację (dzieci nie dostrzegają irracjonalności lęku, stałe unikanie sytuacji)

·         lęk antycypacyjny (każda potencjalna sytuacja może wywołać objawy lęku)

·         rodzaje:

o       fobie zwierzęce

o       fobie dot. zjawisk przyrodniczych

o       fobie związane  z krwią, zastrzykami i zranieniem ciała

o       fobie sytuacyjne (np. lot samolotem, zamknięcie)

·         epidemiologia: 2,4 – 9,2% (Popek, 2004) (częstsze u dziewczynek, poprzedza inne fobie)

Atak paniki:

·         Nagły epizod silnego lęku lub dyskomfortu, któremu towarzysza przynajmniej 4 fizyczne lub poznawcze objawy, przybierające na sile w ciągu pierwszych 10 minut

·         Nastolatkowie, częściej dziewczęta

·         Zespół paniki z charakterystycznym cyklem paniki (dwustronna interakcja między fizycznymi, poznawczymi i behawioralnymi objawami paniki)

·         Agorafobia (lęk przed znalezieniem się w sytuacji, z której nie ma ucieczki lub gdzie ludzie nie będą mogli udzielić pomocy, może występować z atakami paniki lub bez)

Fobia społeczna;

·         Unikanie sytuacji społecznych

·         Lęk przed oceną ze strony innych

·         Trwała niezdolność do nawiązania kontaktów

·         Czas trwania objawów (co najmniej 6msc, w przypadku małych dzieci do 3 lat, musi wystąpić 6 objawów)

Mutyzm wybiórczy:

·         Przewlekła odmowa komunikowania się w pewnych sytuacjach, nie będąca wyrazem niechęci, objawem zaburzeń psychotycznych ani chwilową reakcją

·         Lęk, fobie społeczne, charakterystyczna postawa ciała (sztywna postawa, przygarbiona, brak kontaktu wzrokowego)

·         Tylko w 1 sytuacji (trwa od kilku msc do 2 lat, pojawia się od 2rż., w okresie dorastania zanika)

·         Mniej niż 1%

·         Jako dorośli częściej zaburzenia lękowe

Podsumowanie

·         Teorie biologiczne

o       Genetyczna podatność

o       Rola mechanizmów neuroendokrynnych

·         Teorie psychologiczne

o       Psychoanalityczne (Bateman, Holmes, 1995)

o       Behawioralne (Eysenck, 1981, teorie inkubacji) (fobie poj. się u osób I i N)

o       Poznawcze (Beck, 1985)

o       Systemowe (Carr, 1999) (rodzice mogą wzmacniać, modyfikować zachowania; również sytuacje trudne)