Wichrowski - Anarchizm rosyjski w XX wieku.pdf - Red Rat - redrat1

Marek Wichrowski

ANARCHIZM ROSYJSKI

W XX WIEKU

(lata 1917-1964)

Zielona Góra 2003

Anarchizm rosyjski w XX wieku (lata 1917-1964)

Despotyzm przeszedł z pałaców królów do rewolucyjnych komitetów. [...]

W kraju nastĄpiła tylko zmiana w ubiorze 1 .

Ludu powstaŃ! Socjaldemokratyczni krwiopijcy gnĘbiĄ ciebie. Ci, którzy przedtem krzyczeli za wolnoŚciĄ, braterstwem i równoŚciĄ,

teraz czyniĄ strasznĄ przemoc! ZabijajĄ wiĘŹniów bez procesów i Śledztw i nawet bez “rewolucyjnych” trybunałów...

Bolszewicy stali siĘ monarchistami...

Nie ma wolnoŚci mowy, prasy, nie ma wolnoŚci pobytu w miejscu. WszĘdzie widzimy tylko krew, jĘki, łzy i przemoc...

Ludu, musisz powstaĆ! [...] Zniszcz wszystkich wyzyskiwaczy! Stwórz sam sobie szczĘŚcie i wolnoŚĆ [...] nie daj siĘ gnĘbiĆ nikomu

[...] PowstaŃ! Stwórz AnarchiĘ i KomunĘ 2 .

Nigdy nie było tak wielkiego podziału miĘdzy wyzyskiwaczami i wyzyskiwanymi 3 .

Anarchiści asystujący w październiku 1917 przy niszczeniu młodego Państwa Dwuwładzy świadomi byli państwotwórczych tendencji bolszewików. Wybór

bolszewików jako sojusznika w walce o socjalną rewolucję związany był z pewnym niezorientowaniem teoretycznym i antypragmatycznym idealizmem.

PrzeraŜenie ogarnęło anarchistów juŜ w kilka dni po przewrocie. Bolszewicy stworzyli centralny urząd - Radę Komisarzy Ludowych, złoŜoną głównie z członków

własnej partii. Było to zdruzgotanie anarchistycznych pryncypiów “władzy w miejscu”. Pryncypia te, co trzeba wyraźnie podkreślić, były uznawane za swoje przez

zdecydowaną większość ludności w Rosji. Ludność ta nie broniła Rządu Tymczasowego, poniewaŜ łamał on zasadę “cała władza w ręce lokalnych sowietów”.

Tworzenie scentralizowanej administracji państwowej zaskoczyło wszystkich. Marynarze kronsztadzcy w kilka dni po powstaniu Rady Komisarzy Ludowych

ogłosili, Ŝe jeśli Rada zdradzi rewolucję, to oni otoczą Smolny (siedziba bolszewików), tak jak przedtem otoczyli Pałac Zimowy.

Kolejne szoki przebudzały anarchistów. 2 listopada 1917 r. bolszewicy ogłosili “Deklarację Praw Narodów Rosji”. Według autorów deklaracji, kaŜdy naród

wchodzący w skład Rosji ma prawo konstruować własną państwowość. Dla anarchistów oznaczało to przejście od zasad antypaństwowego internacjonalizmu do

idei państwotwórczych.

Do niezwykle skomplikowanej sytuacji doszło w zarządzaniu przemysłem. 3 listopada 1917 r. bolszewicy przeprowadzili dekret o kontroli robotniczej.

Kontrola robotnicza miała poparcie robotników ideowych anarcho-syndykalistów. Doprowadziła ona do stanu, w którym efektywne zarządzanie przemysłem

przestało istnieć. Komitety nie miały nad sobą władzy i dowolnie kierowały produkcją. Dominował egoizm branŜowy, produkowanie na własne potrzeby i

nieliczenie się z popytem. Bolszewicy i mieńszewicy szybko stracili zaufanie do takiej metody zarządzania. Wspólnie ze związkami zawodowymi zarządzili

podporządkowanie przemysłu centralnej kontroli państwowej. Z drugiej strony kontrolę robotniczą i komitety fabryczne atakowali anarcho-komuniści za

“kompromis z kapitalizmem” i zachowanie “burŜuazyjnego podziału robotnik-mistrz” w fabrykach. Anarcho-komuniści (np. Apollon Karelin) pragnęli

wypracowania nowych form pracy, zupełnie nie mieszczących się w zachodnich systemach produkcji.

Lenin szybko zrezygnował z popierania niszczących przemysł form kontroli robotniczej. 1 grudnia 1917 r. powstaje NajwyŜsza Rada Ekonomiczna. Ciało to

wchłania w siebie Wszechrosyjską Radę Robotniczej Kontroli. Bolszewikom chodziło tutaj o zastąpienie nieefektywnej kontroli robotniczej, kontrolą państwową.

Nie było to zadaniem łatwym. System komitetów fabrycznych był bardzo wygodny dla robotników i oznaczał nielimitowaną ich wolność. Bolszewicy

skoncentrowali się na propagandzie i wprowadzeniu zasad “Ŝelaznej dyscypliny” pracy. Związki Zawodowe otrzymały zadania zastąpienia robotniczej kontroli

państwową. Chaos panujący w zakładach pracy miał zostać zlikwidowany.

Na I Wszechrosyjskim Zjeździe Związków Zawodowych 7-14 stycznia 1918 r. anarcho-syndykaliści ponoszą klęskę. Popiera ich zdecydowana większość

robotników, ale na zjeździe stanowią niewielki procent sali. Na sali wśród 416 delegatów jest tylko 6 anarcho-syndykalistów! Zagadnienie kontroli robotniczej

stanowi w dyskusji dodatek do sporu o istotę rewolucji rosyjskiej. Bolszewicy przedstawiają swoją koncepcję kontroli przemysłu, planu gospodarczego i

państwowego aparatu związków zawodowych. Udaje im się przeprowadzić uchwałę o przemianie komitetów fabrycznych w organy Związków Zawodowych.

Niezwykle rzuca się tutaj w oczy leninowski pragmatyzm. Pamiętamy, Ŝe jeszcze niecały rok temu bolszewicy wraz z syndykalistami przegłosowali coś wręcz

przeciwnego. Wtedy celem głównym było niszczenie Rządu Tymczasowego, a teraz bolszewicy sami tworzą rząd. Zjazd określił, Ŝe robotnicza kontrola nie jest

przejściem zakładów pracy w ręce robotników, ale stanowi system regulacji w ogólnym planie gospodarczym. Po raz pierwszy (jeśli nie liczyć niemieckiego

systemu produkcji z I Wojny Światowej) pojawia się rozbudowana ideologia produkcji planowanej centralnie. Jak widać konflikty między byłymi sojusznikami

pojawiają się natychmiast po wypadkach październikowych. Początkowo lewicowe partie polityczne były tolerowane przez bolszewików. W zasadzie

funkcjonowali mieńszewicy i eserowcy. Białe armie interwencyjne były w stadium organizacji i przez cały 1918 r. nie wykazywały aktywności, przez co dały

bolszewikom czas na stabilizację. Wojna domowa rozpoczęła się na dobre dopiero po zakończeniu działań Ententy na Zachodzie, co umoŜliwiło przysłanie

Białym broni.

Uchwała NajwyŜszej Rady Aliantów o interwencji w Rosji zapada 2 lipca 1918 r. Interwencja spowodowana jest podpisaniem przez Rosję pokoju z

Niemcami 3 marca 1918 r. Pokój ten umoŜliwił Niemcom przerzucenie armii na Zachód. Drugą przyczyną interwencji był bolszewicki dekret o kasacji poŜyczek

udzielonych Rosji carskiej. Dekret ten wprawił w osłupienie nawet zachodnie partie robotnicze.

Alianci od początku przerzucili cięŜar walki na ideowe armie ochotnicze. W zasadzie trudno mówić o interwencji zachodniej, jeśli alianci stali tylko na

przyczółkach, a walczyli ochotnicy rosyjscy. Pod koniec 1918 r. armie ochotnicze gotowe były do działania. Generalny atak rozpoczęto dopiero na początku 1919

r. Armie ochotnicze walczyły z róŜnych, często sprzecznych ze sobą, pobudek. Część chciała restauracji caratu, część ochotników była ideowymi socjalistami.

Mimo wspólnych ofensyw armie te nie stanowiły zwartych całości. Wszystkie moŜliwe kierunki polityczne (oprócz anarchistów i lewych eserów) walczyły z

bolszewikami. Wiadomo, Ŝe nie mogli mieć wspólnego programu. Nim doszło do interwencji wojskowej wewnątrz Rosji panował względny spokój. Większość

anarchistów obserwując krzepnięcie władzy państwowej odchodziła od bolszewików. Grupy antybolszewickie rosną systematycznie w siłę. “Burwiestnik”

Piotrogrodzkiej Federacji Anarchistycznych Grup miał pod koniec 1917 r. 30 tysięcy stałych czytelników. “Burwiestnik” przeciwstawiał leninowskiej koncepcji

społeczeństwa ideę Komuny Paryskiej. Apollon Karelin nawoływał do niewykonywania poleceń komisarzy ludowych i do tworzenia “drugiej Komuny Paryskiej”.

Jednocześnie z odradzaniem się anarcho-komunizmu powstaje nowy kierunek: Pananarchizm. ZałoŜycielami Pananarchizmu byli bracia A. L. i V. L. Gordin.

Bracia Gordin uwaŜali się w swym antyintelektualizmie za kontynuatorów “Beznaczalia”. W 1917 r. bracia Gordin organizują w Piotrogrodzie i Moskwie Unię

Pięciu Wyzyskiwanych. Tych pięciu wyzyskiwanych to: Robotnik, Mniejszość Narodowa, Kobieta, Młodość, Jednostka. Wyzyskiwanymi odpowiada pięć instytucji

wyzyskujących, są to: Kapitalizm, Państwo kolonialne, Rodzina, Szkoła i Wychowanie. Filozofia braci Gordin ma dać podstawy teoretyczne dla uderzenia w pięć

instytucji odpowiadających pięciu uciskanym elementom nowoczesnego społeczeństwa. Państwo i kapitalizm zastąpić ma stan bezpaństwowy i komunizm.

Uniwersalną eliminację narodowych prześladowań umoŜliwić ma tzw. kosmizm. Antidotum dla wyzysku kobiet ma być gyneantropizm, filozofia humanizacji

rodziny i emancypacja kobiety. Młodość i jednostkę uratować ma nowy typ nauczania, oczyszczony z niewolnictwa dawnej szkoły. Twórczy duch człowieka,

zdaniem braci Gordin, uzaleŜniony jest od dogmatyzmu, którego główne źródła znajdują się w religii i nauce. Nauka, rozumiana jako racjonalny system, jest

nową religią klas średnich. Tradycyjna metoda nauczania z ksiąŜek jest metodą uŜywaną przez klasy panujące dla zachowania swej dominacji. Konieczny jest

nowy typ edukacji, który uwolni świat od dehumanizacji i bezsensownego intelektualizowania. W nauczaniu dominować powinna bardziej technika niŜ

abstrakcyjne rozumowanie. Istnieje, według Pananarchizmu, walka między dwoma typami kultury. Na kulturę przeszłości składa się religia i nauka. Kulturę

Anarchii tworzy praca i technologia.

Antyintelektualizm Pananarchizmu nie jest wyjątkiem w teoriach anarchizmu. Nienawiść do intelektualistów, określanych często jako klasa panująca,

występuje u anarcho-syndykalistów, którzy ogłosili bolszewików zdrajcami-intelektualistami, utoŜsamiając niemal intelekt ze zdradą rewolucji.

Teoretyczne rozejście się bolszewizmu i anarchizmu nastąpiło wraz z ugruntowaniem się pojęcia “komisarokracji”. Słowo to weszło w obieg głównie po

marcu 1918 r. kiedy to przeniesiono stolicę Rosji do Moskwy. Do Moskwy przeniosły się grupy i gazety anarchistyczne (“Gołos Truda”, “Burwiestnik”). Zaczęły

wychodzić nowe gazety, np. codzienne pismo Moskiewskiej Federacji Anarchistycznych Grup “Anarchia”. W Federacji działali głównie bracia Gordin, Apollon

Karelin, Aleksiej Borowoj i Lew Czernyj (znany poeta anarcho-indywidualista). Federacja zajmowała się propagandą w przemysłowych dzielnicach Moskwy.

Apollon Karelin i Abba Gordin organizowali spotkania dyskusyjne wśród robotników. Federacja odrzuciła metody nielegalnej działalności i ekspropriacji, z

wyjątkiem wywłaszczania domów. Dzięki propagandzie Federacji weszło w obieg słowo komisarokracja (komisarderŜawie). Na komisarokrację składało się:

stworzenie Czeka, Deklaracje Praw Narodów Rosji, powołanie do Ŝycia Rady Komisarzy Ludowych, nacjonalizacja banków i ziemi oraz podporządkowanie

komitetów fabrycznych państwu. Koncentracja władzy oznacza powrót despotyzmu w trudniejszych do zwalczania formach. Moskiewska Federacja nawoływała

do zlikwidowania władzy bolszewików na rzecz decentralizacji i stanu bezpaństwowego.

Napiętą sytuację jeszcze bardziej skomplikowało podpisanie po długich negocjacjach 3 marca 1918 r. układu pokojowego z Niemcami w Brześciu

Litewskim. Anarchiści zaatakowali układ, Ŝądając prowadzenia rewolucyjnej wojny z niemieckim imperializmem. Na zebraniu sowietu 23 lutego 1918 r.

Aleksander Ge powiedział: “Anarcho-komuniści proklamują terror i walkę partyzancką na dwa fronty. Jest lepiej umierać dla światowej rewolucji socjalnej niŜ Ŝyć

jako rezultat układu z niemieckim imperializmem”.

14 marca 1918 r. na Czwartym Zjeździe Sowietów Aleksander Ge i trzynastu anarchistów głosowało przeciwko Niemcom i wypadki w Moskwie w lutym -

kwietniu 1918 r. doprowadziły do całkowitego zerwania z bolszewikami. Zerwanie to moŜna datować od antyanarchistycznej akcji bolszewików w nocy 11/12

kwietnia 1918 r. w Moskwie. JuŜ na początku 1918 r. lokalne kluby Federacji Anarchistów Moskiewskich zorganizowały oddziały “Czarnej Gwardii” i dokonały

ekspropriacji wielu budynków. Czarna Gwardia częściowo wyzwoliła się spod wpływów Federacji i rozpoczęła akcje na własną rękę. Czarna Gwardia posiadała

kilkadziesiąt ufortyfikowanych siedzib w Moskwie i była doskonale uzbrojona w broń automatyczną i granaty. Pretekstem do akcji przeciwko Gwardii był atak

anarchistów na samochód reprezentanta amerykańskiego Czerwonego KrzyŜa 9 kwietnia 1918 r. W nocy 11/12 kwietnia 1918 r. oddziały Czeka znienacka

zaatakowały i zajęły 26 Klubów Czarnej Gwardii. Zginęło kilkudziesięciu ludzi, aresztowano ponad 500. Kilka dni wcześniej bolszewicy zamknęli tymczasowo

“Anarchię”. Po ataku na Czarną Gwardię Aleksander Ge złoŜył protest w sowiecie. Odpowiedziano mu, Ŝe uderzono nie w anarchistów ideowych, lecz w

elementy kryminalne. Ten leninowski typ argumentacji powtarzać się będzie juŜ zawsze, nawet gdy aresztowani będą słynnymi na cały świat intelektualistami jak

np. Lew Czernyj czy Apollon Karelin.

Noc kwietniowa była sygnałem do aresztowań w całej Rosji. Anarchiści spełnili juŜ swe destrukcyjne zadanie przeciwko Rządowi Tymczasowemu, a teraz

występują przeciwko Radzie Komisarzy Ludowych. NaleŜy ich zniszczyć.

W maju 1918 r. zamknięto “Burwiestnik”, “Gołos Truda”, “Anarchię” i większość innych gazet. Latem 1918 r. Czeka wzmocniło się, prowadząc akcje

przeciwko terrorystom eserowcom. Dla anarchistów Czeka oznacza powrót kontrrewolucji groźniejszej, niŜ ta z 1906-1907 r. Niedobitki “Czarnoje Znamja” i

“Beznaczalja” łączą się w desperackie grupy “Śmierć” i “Huragan”. Organizacje te prowadzą samobójcze walki, będące powieleniem akcji z 1905 r. W lecie 1918

r. większość anarchistów występuje z totalnym atakiem na dwa fronty: na bolszewizm i “białą alternatywę”.

Bojowe oddziały, podobnie jak w 1905 r., powstają na Ukrainie i w południowej Rosji. W Simferpolu formułują się Oddziały Partyzanckie Morza Czarnego, a

w Ekaterinosławiu Oddziały Partyzanckie im. M. A. Bakunina. Partyzanci proklamują “nową erę dynamitu”. W Moskwie Lew Czernyj, Kazimir Kowalewicz i Petr

Sobolew tworzą grupę Podziemnych Anarchistów. Wydają w 1919 r. dwa numery pisma “Anarchia”. W “Anarchii” ogłoszono bolszewizm największą tyranią w

historii ludzkości.

Podziemni Anarchiści, wraz z lewymi eserowcami, podłoŜyli bombę w Komitecie Kompartii na ulicy Leontiewa w Moskwie. Eksplozja zabiła dwanaście osób i

raniła kilkadziesiąt, a wśród nich Bucharina oraz naczelnych redaktorów “Prawdy” i “Izwiestii”. Po wybuchu nastąpiły pierwsze masowe aresztowania

anarchistów.

Podczas zmagania się terroru Czeki z terrorem anarcho-komunistów, odŜyła na nowo dyskusja między syndykalistami i terrorystami. W sierpniu 1918 r. I

Wszechrosyjska Konferencja Anarcho-Syndykalistów w Moskwie zaatakowała metody terrorystów. Określono je jako nieskuteczne i demoralizujące masy.

Jednocześnie jednak uderzono w model bolszewicki, proponując zastąpienie Rady Komisarzy Ludowych federacją wolnych sowietów. Skrytykowano ostro

komunizm wojenny i państwowy kapitalizm. Konferencja załoŜyła nową gazetę - “Wolnyj Gołos Truda”, której redaktorami zostali Grigorij Maksimow i Efim

Jarczuk. Najpełniejszą syndykalistyczną krytykę bolszewizmu dał Grigorij Maksimow. Bolszewicka władza, zdaniem Maksimowa, zastąpiła kapitalizm prywatny -

kapitalizmem państwowym. Miejsce wielu właścicieli zajął jeden, wielki niewywłaszczalny właściciel - państwo. Powstał nowy typ słuŜalczości i nowa klasa

zarządców zrodzona z dawnej inteligencji. Ambitne klasy średnie (głównie inteligencja) zastąpiły dawnych właścicieli i zbudowały inną strukturę klasową.

BurŜuazję zastąpili biurokraci, pracownicy aparatu partyjnego i techniczni specjaliści.

W państwowym kapitalizmie nastąpiła niespotykana w historii świata koncentracja władzy politycznej i ekonomicznej. Artykuły Grigorija Maksimowa

spowodowały, Ŝe bolszewicy zamknęli “Wolnyj Gołos Truda”.

Druga Wszechrosyjska Konfederacja Anarcho-Syndykalistów odbyła się w Moskwie w listopadzie 1918 r. Państwo rosyjskie określono mianem

“Bolszewickiego Lewiatana”. Konferencja zaŜądała: syndykalizacji przemysłowej produkcji, która miała polegać na wywłaszczeniu państwa na rzecz

społeczeństwa. Mimo skrajnej nienawiści do bolszewików, część anarchistów stała się tzw. “sowieckimi anarchistami” i przeszła do bezpośredniej współpracy z

rządem przeciwko Białym.

W skład personelu Armii Czerwonej lub administracji wchodzili Bill Szatow, Anatolij śelaźniakow (zginął w lipcu 1919 r.), Aleksander Ge (zginął jako oficer

Czeka!), Aleksander Szapiro, German Sandomirski, Aleksiej Borowoj, Nikołaj Rogdajew, Wacław Machajski, Apollon Karelin, Juda Roszczin i wielu innych. Lenin

popierał probolszewickie inicjatywy wśród anarchistów. W 1920 r. powstała prorządowa grupa Uniwersalistów. Ideologami jej zostali bracia Gordin i German

Askarow. Grupy probolszewickie starały się teoretycznie uzasadnić konieczność współpracy ze scentralizowanym państwem. Było to bardzo trudnym zadaniem.

Apollon Karelin twierdził, Ŝe bolszewickie państwo broni się przed białą reakcją i jest przejściową fazą na drodze do anarchii. Teorie “przejściowej fazy” rozwijali

takŜe Wacław Machajski i Juda Roszczin.

Na współpracę z bolszewikami zgodziła się tylko mała grupa liderów ruchu. W roku 1918 w obawie przed represjami większość udała się do kolebki

anarchizmu - na Ukrainę. W Charkowie powstaje Konfederacja Anarchistycznych Organizacji “Nabat”. Konfederacja działa w Odessie, Ekaterinosławiu i Kijowie.

“Nabat” łączy w sobie wszystkie odcienie anarchizmu. Głównym teoretykiem “zjednoczonego anarchizmu” staje się Volin. Obok Volina w Konfederacji działają:

Aron Baron, Piotr Arszinow, Senya Fleszin, Mark Mracznyj (Klawanskij), Grigorij Gorelik i Olga Taratuta. Konfederacja “Nabat”, w przeciwieństwie do

Wszechrosyjskiej Federacji Anarchistów Apollona Karelina, nie jest uŜyteczna dla bolszewików. “Nabat” wystąpiła przeciwko teoriom “przejściowych form” na

drodze ku anarchii. Rewolucja rosyjska, zdaniem Volina, jest pierwszą falą rewolucji socjalnej, która zmieni kapitalizm w federację komun. Białe armie

interwencyjne są głównym wrogiem anarchii. Z państwowym kapitalizmem bolszewików postanowiono poradzić sobie po pobiciu Białych. Konfederacja zalecała

tworzenie oddziałów partyzanckich poza Armią Czerwoną.

Pierwszy zjazd “Nabat” miał miejsce w Elizawetgrodzie w kwietniu 1919 r. Na zjeździe oskarŜono bolszewików o zdradę rewolucji i zbudowanie chińskiego

muru między partią a masami. Skrytykowano “sowiecki anarchizm” i Pananarchizm braci Gordin. “Nabat” nakazała bojkot Armii Czerwonej, jako autorytarnej i

militarystycznej organizacji. Jednocześnie Konfederacja ogłosiła tymczasowy sojusz z bolszewikami przeciwko armiom interwencyjnym. “Nabat” postawiła na

armie partyzanckie. Wcieleniem w Ŝycie tego ideału była organizacja Nestora Machno w Guliai-Pole.

Nestor Machno urodził się w 1894 r. jako syn biednego chłopa z regionu Guliai-Pole, liczącego sobie około 30 tysięcy mieszkańców. W roku 1905

organizuje pierwszą w Guliai-Pole Grupę Anarcho-Komunistów. W czasie kontrrewolucji skazano go na śmierć, ale przesiedział wiele lat w moskiewskim

więzieniu Butyrki. W 1910 r. do Butyrek trafił Piotr Arszinow. W celi Arszinow uczył Nestora Machno doktryny anarchizmu. Wypuszczono ich z więzienia na mocy

amnestii Rządu Tymczasowego w marcu 1917 r. Machno powrócił do rodzinnej wsi i został głową miejscowego sowietu. Rozpoczął ekspropriację gruntów na

rzecz najbiedniejszych chłopów. Kiedy po układzie w Brześciu Litewskim na Ukrainę wkroczyły wojska niemieckie, Machno zorganizował partyzantkę. W czerwcu

1918 r. udał się do Moskwy, gdzie spotkał się z Kropotkinem, Swierdłowem i Leninem. Do Guliai-Pole wrócił w lipcu 1918 r. Machno dowodził całą partyzantką

antyniemiecką między Dnieprem a Morzem Azowskim. We wrześniu 1918 r. rozbił Austriaków w bitwie o wieś Dibriwki. Zniszczył oddziały Petlury w wielkiej

operacji w okolicach Jakatierinosławia.

Guliai-Pole było w pierwszej połowie 1919 r. całkowicie wolne od władzy zewnętrznej. Na terenie wsi powstały autonomiczne komuny, całkowicie wolne od

wpływów zewnętrznych. Doskonale zorganizowane komuny rolne dostarczają duŜo Ŝywności, którą wywoŜono do wielkich miast. Najbardziej znaną była Komuna

imienia RóŜy Luksemburg. Machno ściągnął do Guliai-Pole intelektualistów. Po rozbiciu Nabat, w lecie 1919 r., przyjeŜdŜają Volin, Aron Baron i Piotr Arszinow.

Machno wraz z Arszinowem rozpoczynają wydawanie gazety “Put’k Swobodie” i organizują Komisję Kulturalno-Oświatową. Planowano powołanie do Ŝycia

nowych szkół wzorowanych na “Estela Moderna” Francisco Ferrera. Nowy system edukacji nastawiony miał być na wpajanie spontaniczności i wolności. Armia

powstańcza Machno walczyła przeciwko Denikinowi w ramach Armii Czerwonej, lecz pod czarnymi sztandarami. Struktura organizacyjna machnowców i ich

skuteczność wywołują zachwyt rekrutów z Armii Czerwonej, a to z kolei rodzi konflikt z czerwonym dowództwem.

Dość szybko, na polecenie Trockiego, powstańców ogłoszono kontrrewolucjonistami. 10 kwietnia 1919 r. zjazd chłopów, robotników i powstańców z

Guliai-Pole zrywa kontakty z bolszewikami. Jednocześnie bolszewicy ogłaszają machnowców kontrrewolucjonistami. 4 czerwca 1919 r. oddziały Czeka napadają

na Guliai-Pole i skazują Machno wraz z towarzyszami na wygnanie. Przemocą zlikwidowano Komunę im. RóŜy Luksemburg. Po wycofaniu się Czeka wkraczają

do Guliai-Pole oddziały Denikina i dokonują reszty dzieła zniszczenia. Wydaje mi się, Ŝe opis tych kilku dni mówi nam bardzo wiele o sytuacji anarchizmu w

ogóle. Czeka i Denikin niemalŜe zniszczyli komunę. Tymczasem Machno przeniósł się na zachód Ukrainy i tam zorganizował partyzantkę przeciwko Białym. W

październiku i listopadzie 1919 r. partyzanci okupowali Jekatierinosław i Aleksandrowsk. Niestety Machno nie bardzo rozumiał procesy urbanizacji i bronił się

teoriami o “zepsuciu miast” itp.

Kolejne perypetie machnowców związane są z ofensywą Wrangla. Machno zawarł układ z bolszewikami. W zamian za pomoc, której Machno i tak by

udzielił, bolszewicy zgodzili się wypuścić z więzień część anarchistów. Wrangla pobito, a bolszewicy zerwali układ. 25 listopada 1920 r. podczas sojuszniczej

uroczystości bolszewików i machnowców na Krymie, dowódcy anarchistów zostali aresztowani. W dzień później oddziały Trockiego wkroczyły do Guliai-Pole i

zniszczyły zrekonstruowane komuny. Od tej pory produkcja rolna w Guliai-Pole przestaje istnieć.

Jednocześnie Czeka aresztuje w Charkowie Konfederację “Nabat” i rozbija prawie wszystkie kluby w Rosji. Nestor Machno po śmierci swoich towarzyszy

przechodzi przez skuty lodem Dniestr i ucieka do Rumunii. Z Rumunii udaje się na emigrację do ParyŜa. Lenin niezmiennie odpowiada na apele anarchistów z

całego świata, Ŝe w Rosji aresztuje się tylko “anarcho-bandytów”, a nie “anarchistów ideowych”. Aresztowano jednak wszystkich, nawet lojalnych “sowieckich

anarchistów”, jak braci Gordin, czy Judę Roszczina. Po likwidacji “Nabat” zamknięto Volina, Arona i Fanię Baron, Olgę Taratutę, Anatolija Gorelika i wielu innych.

Umieszczono ich głównie w Moskwie na Tagance i Butyrkach. Lenin nie zwraca uwagi na protesty takich ludzi jak Emma Goldman, czy Aleksandra Kołłontaj.

Nawet sędziwego Kropotkina Czeka zmusza do przeniesienia się z Moskwy do wsi Dmitrow. Kropotkin wcześniej wystąpił z listem do robotników Europy, aby

zaniechali interwencji w Rosji nie dlatego, Ŝe postępowanie bolszewików jest prawidłowe, ale dlatego, Ŝe interwencja wzmacnia siły dyktatorskie i paraliŜuje

demokratyzację kraju.

Kropotkin umarł 8.02.1921 r. Bolszewicy (Kamieniew) wypuścili na czas pogrzebu kilku anarchistów, aby wzięli udział w ceremonii. W demonstracji

pogrzebowej bierze udział 20 tys. ludzi. Po raz ostatni nad ziemią rosyjską powiewają czarne sztandary. Procesja przechodzi koło więzienia w Butyrkach.

Więźniowie odpowiadają pieśniami anarchistycznymi z roku 1905. Wszyscy rozumieją, Ŝe to juŜ koniec ruchu w Rosji.

Po powstaniu kronsztadzkim aresztowano wszystkich anarchistów, którzy kiedykolwiek powiedzieli coś przeciwko bolszewikom. Zamknięto probolszewicki

Klub Anarchistów Uniwersalistów. W Tagance na znak protestu Maksimow, Volin, Jarczuk, Barmasz i Mraczny organizują strajk głodowy. Strajk głodowy wybuchł

po oświadczeniu Lenina, Ŝe “anarchiści w Rosji nie są w ogóle aresztowani”.

We wrześniu 1921 r. Czeka rozstrzeliwuje słynnego poetę anarcho-indywidualistę Lwa Czernego i Fanię Baron. W odpowiedzi na międzynarodowy protest

deportowano do Berlina w styczniu 1922 Maksimowa, Volina, Mracznego, Jarczuka i kilku innych. Nakazano wyjechać z kraju Emmie Goldman, Aleksandrowi

Berkmanowi i Sanie Szapiro.

Po roku 1922 anarchistów z Moskwy i Piotrogrodu wywieziono do obozów w okolice Archangielska i na Wyspy Sołowieckie.

Anarchiści, którym udało się emigrować, zajmują się obroną uwięzionych. Rozpoczyna działalność Komitet Obrony Rewolucjonistów Więzionych w Rosji

(Berlin 1923-26), Fundacje Pomocy Międzynarodowego Stowarzyszenia Robotników na Rzecz Anarchistów i Anarcho-syndykalistów Więzionych lub Zesłanych

w Rosji (Berlin i ParyŜ 1926-36) i Fundacja Aleksandra Berkmana (działająca do dziś). Jednak nic nie zdołało zapobiec masowej śmierci na zesłaniu. Jeszcze w

latach dwudziestych części anarchistów udaje się emigrować.

Podczas NEP-u działają w Rosji jedynie księgarnia “Gołos Truda” i Muzeum Kropotkina. “Gołos Truda” zamknięto w 1929 r. po aresztowaniu całej redakcji.

Muzeum Kropotkina zamknął Stalin dopiero w 1938 r. Na emigracji następuje rozpad ruchu. We wczesnych latach dwudziestych Arazinow i Volin wydają w

Berlinie “Anarchiczeskij Wiestnik”. Anatolij Gorelik i część Konfederacji “Nabat” emigrują do Buenos Aires, gdzie wydają “Gołos Truda”. Anatolij Gorelik umiera w

1956 r.

Piotr Arszinow załoŜył Grupę Rosyjskich Anarcho-komunistów za Granicą. Grupa wydaje “Dieło Truda”. Z gazetą współpracuje Nestor Machno. Arszinow i

Machno wywołali ostatnią wielką dyskusję w historii rosyjskiego anarchizmu. Dyskusję wywołała wydana przez nich w 1926 r. “Organizacyjna Platforma

Wszechświatowego Związku Anarchistów”. Platforma zakłada istnienie silnej władzy centralnej w związku. Autorów Platformy oskarŜono o branie wzoru z

bolszewickiej partii awangardy proletariatu. Autorzy Platformy, zdaniem Volina, pragną zbudować “partię anarchistyczną” z misją opanowania mas. Tym samym

łamią anarchistyczne pryncypia o asystowaniu, a nie przewodzeniu masom podczas rewolucji. Wynikiem takiej strategii musi być zerwanie z masami, a tym

samym stworzenie nowego Czeka i represji. Nie sposób odmówić Volinowi demokratycznej wyobraźni. Z czasem, wraz ze śmiercią kolejnych teoretyków,

dyskusje stają się coraz bardziej ubogie i pozbawione związku z rzeczywistością. Bat’ko Nestor Machno popełnia samobójstwo w 1934 r. W 1940 r. umiera

Emma Goldman, w 1945 Volin i w 1946 - Sania Szapiro. Grigorij Maksimow umiera w USA w 1950 r. W ostatnich latach Ŝycia zdąŜył napisać wspomnienia i kilka

ciekawych opracowań historii ruchu.

Do roku 1950 umierają wszyscy znani anarchiści oprócz Abbe Gordina. Gordin przebywał długo w USA, gdzie wydawał anarchistyczne czasopismo

Ŝydowskie. W 1940 r. publikuje bardzo ciekawą analizę marksizmu jako quasi ideologii. We wczesnych latach pięćdziesiątych emigruje do Izraela. Umiera tam w

1964 r.

W latach siedemdziesiątych XX wieku działają tylko małe grupy towarzyskie złoŜone z dzieci anarchistów rosyjskich. Ludzie ci zajmują się jedynie badaniami

historycznymi i obchodzeniem rocznic.

Jednak od połowy lat osiemdziesiątych XX wieku znowu powstają grupy anarchistyczne a na manifestacjach powiewa czarny sztandar.

Przedruk:

“Mat Pariadka, anarchistyczny magazyn autorów” nr 11(29)/1994.

Red Rat

http://red-rat.w.interia.pl

1 Jean Varlet “Explosion” 1793.

2 Apel Briańskiej Federacji Anarchistów, lipiec 1918.

3 “Anarchija” Nr 1, 29.02.1919.

Wichrowski - Anarchizm rosyjski w XX wieku.pdf

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: