Jacek Hołówka, Etyka w działaniu
część II: MORALNOŚĆ SEKSUALNA
5. PORNOGRAFIA
Krytyka dotychczasowych definicji pornografii – są nieprzekonujące, nieprecyzyjne, arbitralne; lata 80. rozporządzenie z Minneapolis, poparte przez feministki – pornografią jest to, co ukazuje kobietę zniewoloną, uprzedmiotowioną, upodloną, H: uniemożliwia to np. wskazywanie problemu przemocy w reportażach, ponieważ przedstawianie prawdy np. o znęcaniu się seksualnym staje się pornografią.
Początek historii pornografii – ozdobione malowidłami nagich mężczyzn wazy i puchary do wina z Attyki, wysyłane do Etrusków; być może miały funkcję obrzędową czy humorystyczną.
- wstrzemięźliwość seksualna obowiązkiem kobiet
- legalna prostytucja (niewolnice, ‘zwyczajne’ kobiety, hetery)
- polityczne znaczenie homoseksualizmu (Partia arystokratyczna, składająca się wyłącznie z mężczyzn, szczyciła się ograniczeniem zainteresowania seksualnego do własnego grona)
- męska prostytucja
- funkcja prostytucji – katalizator emocji i zachowań luźno związanych z seksem
- dramaty Arystofanesa (różne standardy ocen kobiet i mężczyzn, kobiety ośmieszane)
- zło w prostytucji – wulgaryzacja i niszczenie odruchu wstydliwości
- poezja Owidiusza
- mężczyźni winią kobiety za swoje popędy i zachowania
- Amy Rychhlin: pornografia może się przyczynić do szerzenia agresji seksualnej. U pewnych odbiorców wzmacnia tendencje do wymuszania kontaktów seksualnych i daje do zrozumienia, że napięcie seksualne rozładowuje się przez zadawanie cierpienia
Wydarzenia, które „obrażają poczucie przyzwoitości”, XVII – XVIII wiek:
Dwóch panów rozebrało się na dachu i zaczęło zaczepiać ludzi; publikacja poematu o dziewiczym wianku
- publikowanie pism zawierających najbardziej skandaliczne, nieprzystojne i bezbożne pomówienia stało się przestępstwem, a prawo to zaczęto wykorzystywać do celów politycznych; jego ofiarą stał się np. Lord Byron i jego Don Juan
- druga poł. XIX wieku – pewien handlarz odnalazł instrukcje dla spowiedników, którzy mieli stwierdzić czy para małżonków współżyje ze sobą w odpowiedni sposób, wykupił cały nakład i sprzedawał chcąc zniechęcić wiernych do Kościoła katolickiego, ale został zatrzymany i uznany winnym rozpowszechniania nieprzyzwoitości; sędzia: najlepszym testem na nieprzyzwoitość jest to, czy materiał któremu zarzuca się, że jest obsceniczny, ma tendencję do deprawowania i demoralizowania tych umysłów, które są otwarte na demoralizację i w których ręce tego rodzaju publikacja może wpaść ® prawo przeciw obsceniczności wykorzystywano jeszcze w 1959, gdy zabraniano prostytutkom zaczepiania mężczyzn na ulicy
1842 – prawo nakazujące niszczenie w Urzędzie Celnym wszystkich nieprzyzwoitych i obscenicznych druków
- A. Comstock – głównym źródłem zgorszenia są sztuka i literatura; niszczył obrazy i książki; ustawa Comstocka – zakaz przesyłania nieprzyzwoitych materiałów pocztą, karą 5 lat więzienia i 5 tys. USD grzywny; zatrzymano np. Ulissessa J.Joyce’a, bo pojawiało się tam słowo fuck; ustawa ostatecznie została ośmieszona
- Zgodnie z orzeczeniem sądu, materiał należy uznać za nieprzyzwoity jeśli:
1. dominująca treść materiału odwołuje się do lubieżnego zainteresowania seksem
2. materiał jest obraźliwy, ponieważ łamie aktualne standardy przyjęte przez społeczność dotyczące opisu i kwestii związanych z seksem,
3. materiał jest całkowicie pozbawiony kompensującej wartości społecznej
® Ta definicja relatywizowała obsceniczność do lokalnych przyzwyczajeń.
- rygoryzm w Stanach przygasł dopiero w 1968
Dwie grupy feministek:
1. dystans między kobietą a religią, to kościół jest przyczyną szowinizmu ® za aborcją, środkami antykoncepcyjnymi etc.
2. zwalczanie pornografii i rozwiązłości seksualnej ® zamknięcie sex-schopów, wprowadzenie cenzury obyczajowej
W Stanach rozgorzała debata publiczna poświęcona pornografii i zachowaniom seksualnym, zaczęto mówić o potrzebie edukacji seksualnej, skierowanej zarówno do mężczyzn, jak i kobiet. Źródłem niebezpieczeństwa może być pornografia, ale także pruderia, wiążąca się z ukrywaniem, tłamszeniem swoich potrzeb seksualnych.
WNIOSKI: Pornografia nie jest problemem moralnym. Zatraciło się znaczenie etyki cnoty. Problemem moralnym jest natomiast lansowanie przez pornografię modelu wypaczonych relacji międzyludzkich – obecność dzieci; upokarzanie kobiet; powiązanie popędu seksualnego z popędem do zadawania cierpienia, agresji – te uboczne efekty pornografii jednomyślnie potępiane są przez wszystkie teorie etyczne, jednak opinia publiczna słabo je dostrzega.
6. PROSTYTUCJA
Historia obyczajów skupia się w historii prostytucji – losy prostytutek odzwierciedlają dostatek i biedę społeczną, postawy religijne, tolerancję dla obcych, troskę o bezradnych.
W starożytności domy publiczne kwitły, lecz później zostały zakazane przez Chrześcijaństwo. W późniejszym Średniowieczu tolerowano prostytutki, ponieważ św. Augustyn uznał, że są one niezbędne w dobrze zorganizowanym społeczeństwie, zaś w epoce nowożytnej uznano prostytucję za sprzymierzeńca moralności.
Epoka nowożytna
W Europie, szczególnie we Francji, zakładano domy publiczne z miejskich funduszy, aby zapobiec gwałtom i ograniczyć zdrady małżeńskie. Domy oddawano w zarząd kobiecie, która umiała utrzymać porządek (np. oficjalnie nie wpuszczano żonatych mężczyzn czy duchownych). Czasem powstawały całe dzielnice prostytutek; w domach publicznych były również dobrze prosperujące restauracje. Konkurencją były łaźnie wyposażone w pokoje, gdzie zatrudniano damski personel, a pójście do łaźni było mniej kompromitujące niż do domu publicznego.
Kochanka była zagrożeniem, zaś prostytutka gwarantowała, że niewierność mężczyzny jest błędem drobnym i bez konsekwencji, a więc łatwo wybaczalnym!
Po miastach krążyły bandy łobuzów atakujące samotne kobiety, najczęściej starannie ‘dobrane’ – kochanki, konkubiny etc. – zgwałcenie traktowano jako rodzaj „sądu bożego”, sprawiedliwe zhańbienie kobiety, która zasługiwała na poniżenie. Często atakowano kobiety w domu, były to całkowicie bezkarne, za winne uznawano kobiety.
XVI wiek przyniósł zmianę, zdaniem Lutra popęd seksualny nie daje się opanować tylko wśród pogan, ostrzegał przed prostytutkami, kurwami wysłanymi przez diabła. Sobór trydencki uznał wizytę u prostytutki za grzech ciężki. Rozprzestrzenianie się syfilisu wpłynęło na zamykanie domów publicznych. W XVI wieku prostytutki straciły wszelką opiekę prawną, do ich obowiązków zaczęto zaliczać zaspokajanie dewiantów i sadystów.
Starożytność – hetery, Fryne (kochanka Praksytalesa), Aspazja (kochanka Peryklesa).
Renesans – popularność kurtyzan, szczególnie we Włoszech, w Wenecji trzeba było sprowadzać kobiety z zagranicy, wprowadzono zakaz obrażania prostytutek!
XIX – niezwykła popularność kurtyzan, dostawały za swoje usługi zamki, tytuły, pieniądze i władzę; kurtyzany nigdy nie były potępiane
W starożytności dzieci skazywano na uprawianie świątynnej prostytucji (u dziewcząt najczęściej do pierwszej miesiączki). Seksualne molestowanie dzieci i wykorzystywanie ich w filmach pornograficznych rozprzestrzeniło się w ostatnich dziesięcioleciach. W Stanach powstało Towarzystwo Rene Guyona propagujące liberalizację prawa w odniesieniu do seksu dziecięcego. Jak się okazuje rodzice często skłaniają swoje dzieci do pornografii dziecięcej.
Hołówka tłumaczy, że dzieci mają inne potrzeby seksualne, czysto wyobrażeniowe, emocjonalne.
W XIX wieku powstała organizacja, która zajmowała się zakładaniem domów publicznych, głównie w Ameryce Południowej, i sprowadzaniem do nich dziewcząt z Europy. Dziewczęta były wabione obietnicami dostatniego życia etc.
W 1929r. Liga Narodów przygotowała międzynarodową konwencję na temat zwalczania handel żywym towarem, dokument został przyjęty przez wszystkie kraje europejskie.
Odróżnienie od prostytucji, założenie, że prostytutki świadomie wybierają taki los i są z nim pogodzone.
Prostytutki często padają ofiarą swoich klientów, dewiantów, których, często niebezpieczne fantazje, godzą się realizować.
WNIOSKI: Prostytucja łączy się z różnymi dewiacjami i występkami, wśród których sama jest stosunkowo niewielkim złem. Wrogami ‘normalnego’ związku przynoszącego satysfakcję psychiczną i fizyczną są zarówno pruderia (jednocześnie blokuje i nasila fascynacje), jak i sprowadzenie kontaktów do rozładowania napięcia seksualnego (prowadzi do rutyny i utraty zainteresowania drugą osobą). Seks nie znosi ani świętoszkowatości, ani ostentacji. Prostytucja jest rodzajem ostentacji i trywializuje kontakty seksualne.
Teorie etyczne a prostytucja:
- etyka cnoty potępia taki tryb życia
- etyka miłości bliźniego wybacza
- pozostałe teorie etyczne uznają, że nie sama prostytucja jest czymś złym moralnie, ale związany z nią instrumentalny sposób traktowania się przez ludzi
7. HOMOSEKSUALIZM
Do dzisiaj nie jesteśmy wstanie kategorycznie stwierdzić skąd bierze się homoseksualizm.
Pederastia grecka
o Homoseksualizm rozpowszechniony i w pełni akceptowany w kulturze doryckiej
o Grecy wyróżniali 3 rodzaje związków homoseksualnych:
1. Pedofilia (zainteresowanie chłopcami, którzy jeszcze nie zaczęli dojrzewać)
2. Pederastia (zainteresowanie młodzieńcami dorastającymi, od 12 do 18 lat)
3. Zainteresowanie w stronę młodzieńców „mających już owłosienie na ciele i podbródku” – taki związek w kulturze doryckiej był nieakceptowany.
Perwersja i porządek natury
o W Biblii nie ma wyraźnego potępienia homoseksualizmu. W Księdze Powtórzonego Prawa są zakazane: gwałty, kazirodztwo, kontakty seksualne ze zwierzętami, przebieranie się kobiet za mężczyzn i na odwrót. O homoseksualizmie nie ma mowy.
o Mimo tego, wiadomo, że Hebrajczycy z pewnością potępiali homoseksualizm, dostrzegając jego związek z religiami pogańskimi.
o W tradycji chrześcijańskiej pierwszy raz potępia homoseksualistów św. Paweł (Rz 1, 22-28)
o Św. Augustyn tłumaczył homoseksualizm (jak wszelkie inne grzechy) jako następstwo grzechu pierworodnego lub jako konsekwencję tezy, iż człowiek powstał z niczego.
o Dla św. Tomasza homoseksualizm jest zły, bo jest postępowaniem wbrew naturze. Lubieżność jest grzeszna ponieważ jest postępowaniem wbrew rozumowi (ratio recta). Rozum prawidłowy żąda by kopulacja służyła prokreacji.
o Św. Tomasz potępia jako najcięższy z grzechów lubieżności każdy stosunek seksualny, który nie może doprowadzić do spłodzenia potomstwa. (Wobec tego kazirodztwo jest mniej odrażające niż homoseksualizm). Liczy się płodność.
Wyrafinowanie i naturalność
o Hołówka podaje przykład Oscara Wilde`a i Andre Gide`a.
o Wilde zdaje się spierać ze św. Augustynem. Wybiera perwersję dla niej samej
o Gide wydaje się polemizować ze św. Tomaszem. Stara się przekonać, że skłonności homoseksualne są równie naturalne, co heteroseksualne.
o Twierdzenie, że jakaś forma miłości jest nienaturalna ma sens jedynie wtedy, gdy jest ona niezgodna z panującym zwyczajem.
o Podważenie argumentu o nienaturalności homoseksualizmu: jeśli „naturalne” ma być to, co występuje w naturze, to nie można potępiać homoseksualizmu za to, że występuje jedynie wśród ludzi, bo przecież należało by też potępić pisanie wierszy czy naukę matematyki, jako istniejące także jedynie wśród ludzi.
8. PRZERYWANIE CIĄŻY
o Niska płodność, zarówno w kulturze starożytnie Grecji, jak i Rzymu, była spowodowana antykoncepcją i aborcją (zmniejszały liczbę dzieci nawet o 1/3)
o Dopóki ciąża nie była widoczna, za ciężarną uważało się tylko tę kobietę, która oświadczyła, że jest w ciąży.
Przysięga Hipokratesa
o W Grecji (poza Spartą) panowało przekonanie, że liczba rodzin powinna być stała.
o Przysięga Hipokratesa „ (…) Nie dam też kobiecie czopka poronnego dla wywołania poronienia. Moja sztuka i życie pozostaną czyste i święte.”
o Wśród starożytnych aborcja nie nastręczała problemów moralnych. Porzucanie niemowląt – tak.
Zielarstwo i akuszerstwo
o W starożytności kobiety przyrządzały preparaty antykoncepcyjne. Koper cyrenejski – silhium. Wiele innych
o W okresie hellenistycznym ciężarna kobieta, która nie chciała rodzić zgłaszała się do akuszerki. Różne metody wywoływania poronienia.
Prawa płodu
o W judaizmie miłość seksualna miała wartość niezależnie od prokreacji, mimo że prokreacją była najważniejsza. (vide: prawo lewiratu)
o Nie należy jednak interpretować prawa lewiratu i obowiązku spłodzenia potomstwa jako ochrony płodu do życia, ale raczej jako przedłużanie rodu.
o Św. Augustyn odwołując się do przykładu Abrahama i jego niewolnicy Hagar twierdził, że obowiązek spłodzenia potomstwa jest ważniejszy niż wierność małżeńska.
o Atenagoras (II w n.e.) – chrześcijaństwo: „zarodek w łonie nie jest zwierzęciem i istnieje dzięki opatrzności Bożej”. Ten pogląd był w II wieku zupełnie nowy.
o Zgodnie z obowiązującą wówczas koncepcją (Arystotelesa): w pierwszym okresie zarodek przypominał roślinę (nie miał czucia, wolno go było usunąć), po 40 dniach (w przypadku chłopca) lub 90 (w przypadku dziewczynki) w zarodku pojawiała się dusza zwierzęca (czucie i ruchy). Od tego momentu aborcja była niedopuszczalna. Nie było jasne, kiedy pojawia się dusza racjonalna (ludzka).
o Tertulian przez posiadanie duszy rozumiał posiadanie duszy. Człowiek zaczyna żyć od momentu poczęcia. Kobieta nie nosi w sobie martwego przedmiotu. „Kto uniemożliwia narodzenie się człowieka, ten dopuszcza się zabójstwa”
o Prawo płodu do życia zostało sformułowane w Eryce chrześcijańskiej w IV wieku (przez sobory we Wschodnim i Zachodnim Cesarstwie)
o Sobór w Ancyrze powstrzymał się od nazwania aborcji zabójstwem. Później św. Augustyn pisał, że aborcja nie jest zabójstwem dopóki płód nie ma duszy. Grzech wiążący się z aborcją nie wiąże się więc z zadawaniem śmierci ale z „lubieżnym okrucieństwem” lub „okrutną lubieżnością”. Kobieta dokonująca aborcji czyni ex post swój akt seksualny czynem hedonistycznym.
o W XII wieku Grzegorz XII wprowadził dekret Si aliquis. Aborcja, obok sterylizacji i stosowania środków antykoncepcyjnych, zostaje potępiona jako zabójstwo.
o Św. Tomasz nie wyrażał przyzwolenia na dokonywanie aborcji. Idąc za Arystotelesem stwierdził, że przerywanie ciąży (do 40 dni w przypadku chłopca i 90 dni w przypadku dziewczynki) nie jest zabójstwem.
o Ponadto dopuszczalne jest usunięcie płodu także w późniejszym terminie, jeśli zagraża on życiu kobiety.
o Jezuita Tomas Sanches (XVI) uznał, że aborcja (przed „zagnieżdżeniem się duszy w płodzie”) jest śmiertelnym grzechem jedynie wówczas gdy służy do ukrycia innego grzechu lub lubieżności.
Prawa kobiety
o W społeczeństwie europejskim do początku XIX wieku panował patriarchalizm prawny, obyczajowy i moralny.
o Poddaństwo kobiet było powszechnie znanym i przemilczanym faktem.
o Kontrola własnego ciała okazała się dla wielu kobiet łatwiejsza niż kontrola relacji z mężem lub zmiana społecznych stereotypów.
o Stanowisko Pro-Choice, broniące prawa kobiety do przerwania ciąży w jej początkowym okresie, uzasadnia się dzisiaj przede wszystkim za pomocą argumentów neurofizjologicznych.
o Do 19 tygodnia rozwoju nie pojawia się centralna rejestracja stanu ciała, płód nie jest istotą czującą i świadomą. Usunięty do 19 tygodnia przestaje żyć, ale nie umiera. „Umrzeć może jednostka, która wcześniej istniała jako człowiek”
o Stanowisko Pro-Live broniące prawa płodu do życia, nawet wbrew intencjom matki, uzasadniają swoje żądania odwołując się do delikatności uczuć
o Spór między zwolennikami Pro-Live i Pro-Choice to spór pomiędzy prawami płodu i prawami kobiet.
WNIOSKI:
Dwa mocne religijne argumenty przeciwko usuwaniu ciąży:
...
mtx