Ludwig Wittgenstein(1889-1951) - Traktat Logiczno-Filozoficzny.pdf - Wittgenstein - Millenia

PRZEDMOWA

...a wszystko, co się wie,

nie tylko w szumie i zgiełku słyszało,

da się powiedzieć w trzech słowach.

Kumberge

Książkę tę zrozumie może tylko ten, kto sam już przemyślał

myśli w niej wyrażone — albo przynajmniej myśli podobne.

Nie jest to zatem podręcznik. Cel jej byłby osiągnięty, gdyby

komuś czytającemu ją ze zrozumieniem sprawiła przyjemność.

Książka dotyczy problemów filozoficznych i pokazuje —

jak sądzę — że płyną one z niezrozumienia logiki naszego

języka. Cały jej sens można ująć tak: co się w ogóle da

powiedzieć, da się jasno powiedzieć; o czym zaś nie można

mówić, o tym trzeba milczeć.

Książka zmierza więc do wytyczenia granic myśleniu, albo

raczej — nie myśleniu, lecz wyrazowi myśli. Chcąc bowiem

wytyczać granice myśleniu, trzeba by móc pomyśleć obie

strony granicy (więc i to, co się pomyśleć nie da).

Tak więc granicę wytycza się tylko w języku, a co poza nią,

będzie po prostu niedorzecznością.

Nie chcę oceniać, jak dalece moje usiłowania pokrywają się z

usiłowaniami innych filozofów. Co więcej, to, co napisałem, w

szczegółach nie pretenduje wcale do nowości. Dlatego nie

podaję żadnych źródeł, gdyż jest mi obojętne, czy to, co

pomyślałem, pomyślał już przede mną ktoś inny.

Pragnę jedynie wspomnieć, że wiele zawdzięczam wspania-

łym dziełom Fregego oraz pracom mego przyjaciela Bertranda

Russella.

Jeżeli praca ta ma jakąś wartość, to dwojakiego rodzaju. Po

TRAKTAT LOGICZNO-FILOZOFICZNY

Ludwig Wittgenstein

Tractatus logico-philosophicus

pierwsze — tę, że wyrażono w niej myśli. Wartość ta będzie

tym większa, im lepiej sieje wyraziło. Im dokładniej utrafiono w

sedno. — Zdaję sobie sprawę, że bynajmniej nie wszystko, co

możliwe, zostało tu osiągnięte. Po prostu dlatego, że sił mi nie

starcza, by sprostać zadaniu. — Niech inni zrobią to lepiej.

Natomiast prawdziwość komunikowanych tu myśli zdaje mi

się niepodważalna i definitywna. Sądzę więc, że w istotnych

punktach problemy zostały rozwiązane ostatecznie. A jeżeli

się tu nie mylę, to wartością niniejszej pracy jest — po wtóre

— to, że widać z niej, jak mało się przez ich rozwiązanie

osiągnęło.

l * Świat jest wszystkim, co jest faktem.

1.1 Świat jest ogółem faktów, nie rzeczy.

1.11 Świat jest wyznaczony przez fakty oraz przez to, że

są to wszystkie fakty.

1.12 Ogół faktów wyznacza bowiem, co jest faktem, a

także wszystko, co faktem nie jest.

1.13 Światem są fakty w przestrzeni logiczne;,

1.2 Świat rozpada się na fakty.

1.21 Jedno może być faktem lub nie być, a wszystko inne

pozostać takie samo.

2 To, co jest faktem — fakt — jest istnieniem stanów

rzeczy. 2.01 Stan rzeczy jest połączeniem

przedmiotów (obiektów,

rzeczy).

2.011 Dla rzeczy jest istotne, że może być składnikiem

stanu rzeczy.

2.012 W logice nic nie jest przypadkowe. Jeżeli rzecz może

wystąpić w stanie rzeczy, to jego możliwość musi już

w niej być przesądzona. 2.0121 Wyglądałoby na

jakiś przypadek, gdyby do rzeczy,

co może istnieć z osobna, pasowała potem jakaś

sytuacja.

Jeżeli rzeczy mogą występować w stanach rzeczy,

to musi to już w nich tkwić.

L. W.

Wiedeń 1918

* Liczby dziesiętne jako numery tez wskazują ich wagę logiczną, nacisk,

jaki spoczywa na nich w mej ekspozycji. Tezy n. l, n. 2, n. 3 etc. są uwagami

do tezy n; tezy n. ml, n. ml etc. — uwagami do tezy n. m; i tak dalej.

Tractatus logico-philosophicus

(Nic, co logiczne, nie może być tylko-możliwe.

Logika mówi o każdej możliwości i wszystkie moż-

liwości są jej faktami.)

Jak przedmiotów przestrzennych nie można sobie

w ogóle pomyśleć poza przestrzenią, a czasowych

— poza czasem, tak żadnego przedmiotu nie można

pomyśleć poza możliwością jego powiązania z innymi

przedmiotami.

Jeżeli mogę pomyśleć sobie przedmiot w kontekście

stanu rzeczy, to nie mogę go pomyśleć poza

możliwością tego kontekstu.

2.0122 Rzecz jest samodzielna o tyle, że może występować

we wszelkich możliwych sytuacjach; ale ta postać

samodzielności jest postacią związku ze stanem

rzeczy, postacią niesamodzielności. (Jest niemożliwe,

by słowa występowały dwojako: osobno i w zda-

niu.)

2.0123 Znając przedmiot, znam też wszystkie możliwości

jego występowania w stanach rzeczy.

(Każda z tych możliwości musi leżeć w naturze

przedmiotu.)

Nie można odkrywać potem jakiejś nowej.

2.01231 Aby znać przedmiot nie muszę wprawdzie znać jego

własności zewnętrznych, ale muszę znać wszystkie

jego własności wewnętrzne.

2.0124 Jeżeli dane są wszystkie przedmioty, to tym samym

dane są też wszystkie możliwe stany rzeczy.

2.013 Każda rzecz jest niejako w przestrzeni możliwych

stanów rzeczy. Przestrzeń tę mogę pomyśleć sobie

jako pustą, ale rzeczy bez przestrzeni nie.

2.0131 Przedmiot przestrzenny musi leżeć w nieskończonej

przestrzeni. (Punkt przestrzeni to miejsce na ar-

gument.)

Plama w polu widzenia nie musi być wprawdzie

czerwona, ale jakąś barwę mieć musi: otacza ją

niejako przestrzeń barw. Dźwięk musi mieć jakąś

wysokość, przedmiot dotyku — jakąś twardość itd.

2.014 Przedmioty zawierają możliwość wszystkich sytuacji.

2.0141 Możliwość występowania w stanach rzeczy jest formą

przedmiotu.

2.02 Przedmiot jest prosty.

2.0201 Każdą wypowiedź o kompleksach można rozłożyć na

wypowiedź o ich składnikach oraz na zdania, które

opisują te kompleksy całkowicie.

2.021 Przedmioty stanowią substancję świata. Dlatego nie

mogą być złożone.

2.0211 Gdyby świat nie miał substancji, wtedy to, czy dane

zdanie ma sens, zależałoby od tego, czy pewne inne

zdanie jest prawdziwe.

2.0212 Nakreślenie obrazu świata (prawdziwego lub fał-

szywego) byłoby wówczas niemożliwe.

2.022 Jest oczywiste, że świat pomyślany nawet jak najbar-

dziej różnie od rzeczywistego musi mieć z nim coś

wspólnego — mianowicie pewną formę.

2.023 Tę stałą formę stanowią właśnie przedmioty.

2.0231 Substancja świata może wyznaczać jedynie formę,

nie własności materialne. Te przedstawiane są bowiem

dopiero przez zdania — tworzą je dopiero konfiguracje

przedmiotów.

2.0232 Mówiąc niezbyt ściśle: przedmioty są bezbarwne.

2.0233 Dwa przedmioty o tej samej formie logicznej różnią

się od siebie — pomijając ich własności zewnętrzne

— tylko tym, że są różne. 2.02331 Albo rzecz ma

własności, jakich nie ma żadna inna

— wtedy można ją wyodrębnić zwyczajnie przez

opis i na to wskazać; albo też są rzeczy, którym

Tractatus logico-philosophicus

wszystkie własności są wspólne — wtedy niepodobna

w ogóle wskazać na jedną z nich.

Jeżeli bowiem rzecz niczym się nie wyróżnia, to i

ja jej wyróżnić nie mogę; inaczej byłaby właśnie

wyróżniona.

2.024 Substancja jest tym, co istnieje niezależnie od tego, co

jest faktem.

2.025 Jest ona formą i treścią.

2.0251 Przestrzeń, czas i barwa (barwność) są formami

przedmiotów.

2.026 Tylko gdy istnieją przedmioty, może istnieć stała

forma świata.

2.027 Przedmiot i to, co stałe i trwałe — to jedno.

2.0271 Przedmiot jest tym, co stałe i trwałe; konfiguracja

— tym, co zmienne i nietrwałe.

2.0272 Konfiguracja przedmiotów tworzy stan rzeczy. 2.03

W stanie rzeczy przedmioty splatają się z sobą jak ogniwa w

łańcuchu.

2.031 W stanie rzeczy przedmioty mają się do siebie w

określony sposób.

2.032 Sposób, w jaki przedmioty wiążą się w stanie rzeczy,

jest strukturą stanu rzeczy.

2.033 Forma to możliwość struktury.

2.034 Struktura faktu składa się ze struktur stanów rzeczy.

2.04 Ogół istniejących stanów rzeczy jest światem.

2.05 Ogół istniejących stanów rzeczy wyznacza też, jakie

stany rzeczy nie istnieją.

2.06 Istnienie i nieistnienie stanów rzeczy jest rzeczywis-

tością.

(Istnienie stanu rzeczy nazywam faktem pozytyw-

nym, nieistnienie — negatywnym.)

2.061 Stany rzeczy są od siebie niezależne.

2.062 Z istnienia lub nieistnienia jednego stanu rzeczy nie

można nic wnosić o istnieniu lub nieistnieniu drugiego.

2.063 Cała rzeczywistość jest światem.

2.1 Tworzymy sobie obrazy faktów.

2.11 Obraz przedstawia pewną sytuację w przestrzeni

logicznej — istnienie i nieistnienie stanów rzeczy.

2.12 Obraz jest modelem rzeczywistości.

2.13 Przedmiotom odpowiadają w obrazie elementy obrazu.

2.131 W obrazie przedmioty są reprezentowane przez jego

elementy.

2.14 Obraz polega na tym, że jego elementy mają się do

siebie w określony sposób.

2.141 Obraz jest faktem.

2.15 To, że elementy obrazu mają się do siebie w określony

sposób, wyobraża, iż rzeczy tak się do siebie mają.

Nazwijmy ten związek elementów obrazu jego

strukturą, a jej możliwość —jego formą odwzorowania.

2.151 Forma odwzorowania jest to możliwość, że rzeczy

tak się do siebie mają, jak elementy obrazu.

2.1511 Tak właśnie obraz jest powiązany z rzeczywistością;

dosięga jej.

2.1512 Jest jak miara przyłożona do rzeczywistości. 2.15121

Tylko skrajne punkty podziałki dotykają .mierzonego

przedmiotu.

2.1513 W tym ujęciu do obrazu należy także stosunek

odwzorowania, który czyni go obrazem.

2.1514 Stosunek odwzorowania składa się z przyporząd-

kowań między elementami obrazu i rzeczami.

2.1515 Przyporządkowania te to niejako czułki elementów

obrazu, którymi dotyka on rzeczywistości.

Tractatus logico-philosophicus

2.16 Aby być obrazem, fakt musi mieć coś wspólnego z

tym, co odwzorowuje.

2.161 W obrazie i w tym, co odwzorowane, coś musi być

identyczne, aby w ogóle jedno mogło być obrazem

drugiego.

2.17 Tym, co obraz musi mieć wspólnego z rzeczywistością,

by mógł ją na swój sposób — trafnie lub błędnie —

odwzorowywać, jest jego forma odwzorowania.

2.171 Obraz może odwzorowywać każdą rzeczywistość,

której formę ma.

Obraz przestrzenny — wszystko przestrzenne, obraz

barwny — wszystko barwne itd.

2.172 Obraz nie może jednak odwzorowywać swej formy

odwzorowania; on ją tylko przejawia.

2.173 Obraz przedstawia swój obiekt z zewnątrz. (Punktem

widzenia jest dla niego jego forma przedstawiania.)

Dlatego przedstawia go trafnie lub błędnie.

2.174 Obraz nie może się jednak ustawić na zewnątrz swej

formy przedstawiania.

2.18 Tym, co wszelkiemu obrazowi —jakiejkolwiek formy

— i rzeczywistości musi być wspólne, by mógł ją w

ogóle — trafnie lub błędnie — odwzorowywać, jest

forma logiczna, czyli forma rzeczywistości.

2.181 Gdy formą odwzorowania jest forma logiczna, obraz

nazywamy logicznym.

2.182 Każdy obraz jest także obrazem logicznym. (Nato-

miast nie każdy jest np. obrazem przestrzennym.)

2.19 Obraz logiczny może odwzorowywać świat.

2.2 Obrazowi i temu, co on odwzorowuje, wspólna jest

logiczna forma odwzorowania.

2.201 Obraz odwzorowuje rzeczywistość przedstawiając

pewną możliwość istnienia i nieistnienia stanów

rzeczy.

2.202 Obraz przedstawia pewną możliwą sytuację w prze-

strzeni logicznej.

2.203 Obraz zawiera możliwość przedstawionej sytuacji.

2.21 Obraz jest zgodny lub niezgodny z rzeczywistością;

jest trafny lub błędny, prawdziwy lub fałszywy.

2.22 Obraz przedstawia to, co przedstawia — niezależnie

od swej prawdziwości lub fałszywości — przez formę

odwzorowania.

2.221 To, co obraz przedstawia, stanowi jego sens.

2.222 Prawdziwość lub fałszywość obrazu polega na zgod-

ności lub niezgodności jego sensu z rzeczywistością.

2.223 Aby rozpoznać, czy obraz jest prawdziwy, czy

fałszywy, trzeba go porównać z rzeczywistością.

2.224 Z samego obrazu nie można rozpoznać, czy jest

prawdziwy, czy fałszywy.

2.225 Nie ma obrazu prawdziwego a priori.

3 Logicznym obrazem faktów jest myśl.

3.001 „Pewien stan rzeczy jest do pomyślenia" znaczy:

możemy utworzyć sobie jego obraz.

3.01 Ogół myśli prawdziwych jest obrazem świata.

3.02 Myśl zawiera możliwość pomyślanej sytuacji. Cokol-

wiek da się pomyśleć, jest też możliwe.

3.03 Nie można pomyśleć nic nielogicznego, gdyż inaczej

trzeba by myśleć nielogicznie.

3.03.1 Mawiano, że Bóg może stworzyć wszystko, ale nic

sprzecznego z prawami logiki. — Nie potrafilibyśmy

bowiem powiedzieć, jak taki „nielogiczny" świat ma

wyglądać.

3.032 W języku nie da się przedstawić nic „sprzecznego z

logiką" — jak w geometrii nie da się podać

współrzędnych figury sprzecznej z prawami prze-

strzeni, albo punktu, który nie istnieje.

3.0321 Można wprawdzie przedstawić przestrzennie stan

Ludwig Wittgenstein(1889-1951) - Traktat Logiczno-Filozoficzny.pdf

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: