Marmury w Łomie Karmelitów w Dębniku.pdf
(
230 KB
)
Pobierz
274398914 UNPDF
„Marmury” w £omie Karmelitów
w Dêbniku
Olkusz
Przeginia
Lokalizacja:
województwo ma³opolskie
powiat krakowski
gmina Krzeszowice
miejscowoœæ Dêbnik
Rejon geograiczny:
Wy¿yna Œl¹sko-Krakowska
Wy¿yna Krakowsko-Czêstochowska
Wy¿yna Olkuska
5560
Jednostka geologiczna:
monoklina œl¹sko-krakowska
antyklina Dêbnika.
Krzeszowice
4404
4406
Rudawa
1
We wsi Dêbnik, w jej pó³nocno-wschodniej czêœci znajduje
siê nieczynny ³om nale¿¹cy w przesz³oœci do zakonu oo. Kar-
melitów. Obszar tego wyrobiska od wschodu ogranicza stok
doliny Rac³awki, zaœ od zachodu szeroka dolina Krzeszówki.
W tym starym kamienio³omie od XV wieku wydobywa-
no jeden z najbardziej znanych polskich kamieni dekoracyj-
nych, zwany marmurem dêbnickim, choæ w rzeczywistoœci
s¹ to wapienie – a wiêc ska³y osadowe, a nie metamoriczne.
Kamieñ ten posiada piêkn¹ po wypolerowaniu, prawie
czarn¹ barwê i jest poprzecinany bia³ymi ¿y³kami kalcytu.
Ciemna barwa pochodzi od domieszki pirytu (FeS
2
). Wie-
kowo wapieñ ten nale¿y do najstarszych ska³, jakie zobaczyæ
mo¿emy w rejonie Krakowa. Reprezentuje dewon i powsta³
ok. 385-390 mln lat temu. Fragment proilu marmurów
dêbnickich widoczny w nieczynnym wyrobisku osi¹ga
mi¹¿szoœæ 27 metrów, a warstwy maj¹ ró¿n¹ gruboœæ od 20
do 200 cm. Generalnie warstwy zapadaj¹ pod k¹tem 18° w
kierunku na pó³nocny zachód. Cechami charakterystycznymi
wapieni dêbnickich s¹ faliste u³awicenie i – mniej lub bardziej
wyraŸne – struktury gruz³owe.
W kamienio³omie widoczne s¹ dwa najstarsze spoœród
czterech kompleksów, na jakie podzielono marmury dêbnickie.
Kompleks dolny – to wapienie pelityczne, czêsto równolegle
laminowane, z izolowanymi biostromami z faun¹ amipor
i stromatopor. W dolnej czêœci tego kompleksu zobaczyæ
mo¿na stromatolit (laminowan¹ strukturê biosedymenta-
cyjn¹). W kompleksie zalegaj¹cym powy¿ej, zbudowanym z
prze³awicaj¹cych siê wapieni pelitycznych i ziarnistych, szcze-
gólnie interesuj¹ce s¹ te ostatnie. S¹ to mianowicie tempesty-
ty, czyli osady sztormowe, powsta³e podczas epizodycznych
wzrostów energii œrodowiska sedymentacyjnego.
W trzecim (nieods³aniaj¹cym siê na powierzchni)
wyró¿nieniu wapieni dêbnickich – kompleksie gruz³owatych
wapieni pelitycznych wystêpuj¹ osady silnie zbioturbowane,
z du¿ym nagromadzeniem ichnofauny. Najwy¿sza czêœæ tego
wydzielenia - kompleks wapieni gruz³owych, poza struktur¹
gruz³ow¹ i falistym u³awiceniem zawiera wapienie ziarnowe
i muszlowce. Sporadycznie stwierdzono w nich obecnoϾ
amipor, krynoidów i stromatopr, nieco liczniej s¹ reprezen-
towane brachiopody i ma³¿e.
W œcianie zachodniej kamienio³omu obserwowaæ mo¿na
pionowe, o nieregularnych kszta³tach studnie, szczeliny, kie-
szenie i pêkniêcia, tn¹ce warstwy wapienia. Wype³nione s¹ one
czerwono-rdzawym materia³em typu terra rossa (z³o¿onym
g³ównie z minera³ów ilastych oraz wodorotlenków i tlenków
¿elaza). Jest to przyk³ad paleokrasu, produktu wietrzenia ska³
wêglanowych, jakie mia³o miejsce w permie, triasie i jurze
dolnej (254-175 mln lat temu). Ponad tymi utworami, na
szczycie wierzchowiny wystêpuj¹ piaszczysto-¿wirowe osa-
dy jurajskie (jury œrodkowej i sporadycznie jury górnej).
W sp¹gu po³udniowo-wschodniej œciany kamienio³omu
barwa wapienia miejscami zmienia siê z czarnej na be¿owo-zie-
lonkaw¹, czasami ró¿ow¹. S¹ to tzw. wapienie lochowe. Nazwa
ich pochodzi od lochów - p³ytkich szybików, którymi je wydo-
bywano. S³u¿y³y one do wyrobu niewielkich elementów zdob-
niczych (igurek). W g³êbi kamienio³omu, na œcianie wschodniej,
widoczna jest dajka neptuniczna (szczelina o rozmiarach 1,8 na
0,6 m), wype³niona ostrokrawêdzistymi okruchami wapienia,
spojonymi materia³em ilasto-piaszczystym.
„Marmury” dêbnickie le¿¹ na du¿ej intruzji magmowej
(lakkolicie), która spowodowa³a wypietrzenie warstw
znajduj¹cych siê nad ni¹ i utworzy³a formê fa³dow¹ zwan¹
antyklin¹ Dêbnika. Z lakkolitu, w trakcie jego krzepniêcia,
odprowadzane by³y wody charakteryzuj¹ce siê wysok¹
temperatur¹ i mineralizacj¹, które oddzia³uj¹c na ska³y
otaczaj¹ce spowodowa³y ich przeobra¿enie. Efektem tego
przeobra¿enia s¹ w³aœnie wapienie lochowe.
Wapienie dêbnickie nosz¹ techniczn¹ nazwê marmurów,
ze wzglêdu na swoje walory dekoracyjne. Ju¿ od XV wieku by³y
eksploatowane przez w³oskich kamieniarzy sprowadzonych
2
4
3
80
Dêbnik
przez w³aœcicieli kamienio³omu – Karmelitów. W rejonie
tym do dziœ jest ¿ywa tradycja kamieniarstwa, a produkty
zdobnicze, g³ównie sakralne, zobaczyæ mo¿na w koœcio³ach
i budynkach monumentalnych Krakowa, Warszawy, Gnie-
zna, Gdañska, Wroc³awia, G³ogowa czy Wiednia. Obecnie
zasoby kamieniarskie tego obiektu zosta³y zdewastowane.
Wskutek g³êbokich odstrza³ów z³o¿e straci³o sw¹ blocznoœæ
i nie prowadzi siê ju¿ eksploatacji tego piêknego kamienia.
Zagospodarowanie obiektu jest dobre. Z centrum Dêbnika
drog¹ asfaltow¹ w kierunku pó³nocnym dochodzimy po 5
minutach do wejœcia do kamienio³omu. W pobli¿u obiektu
biegnie œcie¿ka dydaktyczna po stoku Doliny Rac³awki. Przez
Dêbnik przebiega szlak rowerowy (prowadzony z Krzeszowic
przez Siedlec do Krzeszowic) i ¿ó³ty szlak turystyczny.
Sam obiekt jest du¿y i dobrze utrzymany. Swobodnie
mo¿na zwiedzaæ go grupami zorganizowanymi, jak i indy-
widualnie. Wszystkie œciany s¹ dobrze widoczne. Jest to
doskona³e miejsce na ca³odniow¹ wycieczkê.
The “Carmel” quarry in Dêbnik
In the abandoned quarry in Dêbnik village owned by the
Carmel monaster (known as “the Carmel quarry”) the bot-
tom part of Dêbnik Limestones sequence is exposed. These
are dark-grey, bedded, lat-laminated, micritic limestones
with common clotts, wavy laminae and numerous calcite ve-
inlets. Thickness of layers vary from 20 to 200 cm. The beds
dip towards the north west under 18°. In the southeastern
part of the pit the hydrothermally altered, light green-bluish-
beuge limestones appear whereas in the western wall the
paleokarst features can be observed. The age of sediments
was determined as the Givetian (Devonian). The limestone
sequence belongs to the western limb of Dêbnik Anticline.
It rests upon the Zbrza Dolomites and is unconformably
covered by Middle and Upper Jurassic strata, which form
the top part of plateau. The limestones have been known
since XV century as the “Dêbnik Marbles” and intensively
extracted as valuable decorative stone.
1
2
3
4
Wybrana literatura: 35, 52, 271, 304,
358, 475, 476
Autor karty stanowiska dokumentacyjnego i fotograii:
M. Gradziñski (2005)
81
Plik z chomika:
transferfree1
Inne pliki z tego folderu:
Żwirownia w Paplinie.pdf
(266 KB)
Żwirownia osadów polodowcowych w Zwierzynie.pdf
(268 KB)
Żwirownia osadów polodowcowych w Wyrzysku-Hetkach.pdf
(392 KB)
Żwirownia osadów polodowcowych w Kanigowie.pdf
(218 KB)
Zrąb Krzemionek Dębnickich.pdf
(197 KB)
Inne foldery tego chomika:
❶ Windows 7 Ultimate 32 bit 64 bit PL
100 najciekawszych miejsc w Polsce
Adolf Dymsza - Komedie
Akademia Policyjna - Kolekcja
Alien - Kolekcja
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin