45iit.pdf
(
642 KB
)
Pobierz
93093001 UNPDF
O
L
I
M
P
I
A
D
A
45
1954
1998
C
H
E
M
I
Z
N
A
Z a d a n i a t e o r e t y c z n e
C
ZADANIE 1
Określanie zawartości fenolu w wodzie
Jedną z klasycznych metod określania zawartości fenolu w wodzie jest analiza wykorzystująca
miareczkowanie za pomocą roztworu tiosiarczanu sodu.
Metoda polega na tym, że do zakwaszonego roztworu fenolu, zawierającego nadmiar bromku potasu,
dodaje się dokładnie odważoną porcję bromianu(V) potasu. Powstaje jasnożółty galaretowaty osad
2,4,6-tribromofenolu. Po kilku minutach, gdy reakcja przebiegnie do końca, do naczynia wprowadza się
nadmiar stałego jodku potasu i zawartość naczynia (roztwór z osadem) miareczkuje za pomocą
mianowanego roztworu tiosiarczanu sodu używając skrobi jako wskaźnika. Sygnałem do zakończenia
miareczkowania jest zniknięcie granatowej barwy.
1) Zapisz równania wszystkich przebiegających reakcji (bez reakcji z udziałem wskaźnika).
2) Wyprowadź równanie wiążące masę fenolu, m
fenol
w próbce z objętością zużytego roztworu
tiosiarczanu sodu, v
tiosiarcz.
i masą wprowadzonego na początku analizy bromianu(V) potasu, m
KBrO3
.
Skomentuj charakter zależności objętości zużytego roztworu tiosiarczanu sodu od masy fenolu w
próbce.
3) Jaka powinna być masa użytego bromianu(V) potasu, aby maksymalne zużycie roztworu
tiosiarczanu sodu o stężeniu c
tiosiarcz
= 0,1000 mol/dm
3
(przy użyciu biurety o pojemności 50 cm
3
)
wynosiło 40 cm
3
?
4) Jaka może być maksymalna ilość fenolu (
teoretycznie; ponieważ przy dużej ilości fenolu
dokładność będzie bardzo mała
), którą można wyznaczyć tą metodą, posługując się ilością bromianu(V)
potasu taką jak w p.3 ? Dlaczego przy dużej ilości fenolu dokładność analizy jest mała ?
ZADANIE 2
Termodynamika syntezy fosgenu
Rozwiązując jedno z zadań pierwszego etapu zapoznałeś się z przykładem takiej reakcji chemicznej,
dla której bezpośredni pomiar związanego z nią efektu cieplnego jest utrudniony przez to, że proces nie
przebiega stechiometrycznie do końca, ale podąża ku pewnemu stanowi równowagi o nieznanym
składzie ilościowym. Ponadto jeśli reakcja nie przebiega szybko, nawet powolne termiczne
oddziaływanie kalorymetru z otoczeniem może poważnie zafałszować wynik pomiaru.
Wynika z tego, że dla reakcji biegnących powoli ku stanowi równowagi potrzebna jest inna metoda
wyznaczania ciepła (entalpii) reakcji. Z jedną takich metod zapoznasz się, rozwiązując poniższe
zadanie.
Metoda ta opiera się na następującej zależności stałej równowagi reakcji od temperatury:
H
RT
o
2 303
,
l
K
=− +
const
gdzie ∆
H
o
oznacza entalpię całkowitej (stechiometrycznej) przemiany substratów w produkty, w
temperaturze
T
i w warunkach standardowych, a
K
p
- ciśnieniową stałą równowagi.
∆
p
2
W celu wyznaczenia efektu cieplnego reakcji syntezy fosgenu:
CO
(g)
+ Cl
2(g)
= COCl
2(g)
równomolową mieszaninę CO
(g)
i Cl
2(g)
umieszczono w szczelnym naczyniu, które utrzymywano w
temp. 573 K i pod całkowitym stałym ciśnieniem
P
= 1013 hPa aż do ustalenia się stanu równowagi. Na
podstawie analizy składu powstałej mieszaniny równowagowej stwierdzono, że stopień
przereagowania substratów wyniósł 96,0 %. W następnym eksperymencie układ utrzymywano w temp.
773 K pod tym samym co poprzednio ciśnieniem i ustalono, że stopień przereagowania substratów
wyniósł 45 %.
Polecenia:
a) zapisz wyrażenie na ciśnieniową stałą równowagi syntezy fosgenu
b) oblicz wartości tej stałej dla procesu syntezy fosgenu dla obu temperatur
c) oblicz standardową entalpię stechiometrycznej przemiany CO
(g)
i Cl
2(g)
w fosgen, odpowiadającą
badanemu zakresowi temperatur (ponieważ entalpia reakcji w pewnym stopniu zależy od temperatury,
Twoje obliczenia prowadzą do obliczenia entalpii
średniej
dla podanego zakresu temperatur).
ZADANIE 3
Identyfikacja sześciu związków organicznych
Zidentyfikować związki oznaczone literami. Podać ich wzory strukturalne oraz równania
(niekoniecznie stechiometryczne) przebiegających reakcji. Podać produkty ozonolizy związku
A
2
.
1. Izomeryczne związki
A
1
i
A
2
dają w wyniku
addycji HBr w środowisku polarnym 1-bromo-1-
metylocyklopentan. W wyniku ozonolizy (
reakcja z ozonem z następczą redukcją cynkiem w śr.
kwaśnym
) związku
A
1
otrzymuje się 5-oxoheksanal
2. Każdy ze związków
B
1
i
B
2
daje w reakcji z jodem w wodnym roztworze KOH dwa produkty:
cykloheksanokarboksylan potasu i jodoform. Związek
B
1
można przeprowadzić w związek
B
2
w reakcji
utleniania za pomocą CrO
3
w śr. kwaśnym.
3. Związki
C
1
i
C
2
są nierozpuszczalne w wodzie. Oba związki ulegają rozpuszczeniu w wodnym
roztworze NaOH na gorąco, dając tę samą sól sodową kwasu monokarboksylowego
D
i amoniak jako
jedyne produkty reakcji. Związek
C
1
pod wpływem ogrzewania z P
4
O
10
przechodzi w
związek
C
2
. W
wyniku reakcji związku
C
1
z bromem w wodnym roztworze KOH otrzymuje się między innymi: anilinę
i węglan potasu.
ZADANIE 4
Budowa przestrzenna treoniny
Narysuj wszystkie możliwe stereoizomery (w rzucie Fischera, zgodnie z opisem podanym poniżej
w
„uwadze”)
aminokwasu TREONINY (wzór sumaryczny C
4
H
9
NO
3
).
1. Określ konfigurację absolutną na każdym węglu asymetrycznym (R lub S)
2. Występująca w przyrodzie L-treonina swoją nazwę zawdzięcza konfiguracyjnemu pokrewieństwu z
treozą. Opierając się na tym stwierdzeniu przedstaw poprawną konfigurację naturalnie występującej
treoniny uzupełniając poniższe wzory.
COO
COO
CH
3
CH
3
COO
CH
3
3
Uwaga: termin „pokrewieństwo konfiguracyjne” należy w odniesieniu do powyższych związków
rozumieć następująco:
Odpowiednie
(tzn. posiadające te same lokanty) asymetryczne atomy węgla w
obu związkach mają tę samą konfigurację absolutną.
ZADANIE 5
Ogniwo Daniella
Ogniwo Daniella składa się z elektrody miedzianej zanurzonej w roztworze zawierającym jony
miedzi(II) (CuSO
4
), membrany (lub klucza elektrolitycznego zawierającego np. siarczan (VI) sodu)
oraz elektrody cynkowej zanurzonej w roztworze zawierającym jony cynku(II) (ZnSO
4
).
1. Jak należy zapisać schemat ogniwa Daniella?
2. Jaka jest siła elektromotoryczna (SEM) ogniwa Daniella, w którym stęzenia jonów miedzi(II) i
cynku są równe 0,05 mola/dm
3
(warunki standardowe) ? E
0
(Cu(II)/Cu) = 0,337 V, E
0
(Zn(II)/Zn) =
- 0,763 V
.
Stała Faraday’a F = 96 500 C/mol.
3. Jak zmieni się SEM tego układu jeśli (w wyniku podłączenia do układu elektrycznego
odpowiedniego układu oprników zapewniającego przepływ prądu o stałym w czasie natężeniu) z
ogniwa przepłynie prąd o natężeniu 100 mA w czasie 1 godziny, a objętości roztworów katolitu i
anolitu są takie same i równe po 100 mL ?
(
Katolit to roztwór znajdujący się w sąsiedztwie
katody, a anolit - w sąsiedztwie anody)
4. Jaka będzie SEM ogniwa jeśli - po wykonaniu eksperymentu
omówionego w punkcie 3 - przez
ogniwo przepłynie prąd o takim samym natężeniu i w tym samym czasie jak poprzednio, ale w
przeciwnym kierunku (z zewnętrznego układu zasilającego), a wydajność procesu katodowego
wynosi 80%, zaś procesu anodowego 100% ? (zaniedbać zmianę kwasowości roztworu).
5. Jakie będzie stężenie jonów siarczanowych(VI) w obu częściach ogniwa po zakończeniu
eksperymentów opisanych w punktach 3 i 4 ?
PUNKTACJA: Każde z zadań punktowane jest po
10 pkt
. Łącznie:
50 pkt
CZAS TRWANIA ZAWODÓW:
240 minut
O
L
I
M
P
I
A
D
A
45
1954
1998
C
H
E
M
I
Z
N
A
ROZWIĄZANIA ZADAŃ TEORETYCZNYCH
C
ROZWIĄZANIE ZADANIA l
4
Skrobia wiąże się z jodem tworząc granatowo zabarwiony kompleks,
2) Ilość zużytego tiosiarczanu sodu jest równoważna ilości bromu pozostałego po reakcji z fenolem.
Uwzględniając stechiometrię reakcji otrzymujemy:
m - masa substancji określonej indeksem dolnym
M - masa molowa substancji określonej indeksem dolnym,
c
tiosiarcz,
- stężenie roztworu tiosiarczanu sodu,
v
tiosiarcz
- objętość roztworu tiosiarczanu sodu zużytego w miareczkowaniu.
Objętość zużytego roztworu tiosiarczanu sodu zależy liniowo od masy fenolu, ale nachylenie
prostej ilustrującej tę zależność jest ujemne, to znaczy im większa zawartość fenolu w próbce tym
mniejsze zużycie roztworu tiosiarczanu sodu.
3) Z równania wyprowadzonego w punkcie 2 wynika, że maksymalne zużycie roztworu tiosiarczanu
sodu będzie wtedy, gdy próbka nie będzie zawierać fenolu. Przyjmując za masy molowe fenolu i
KBrO
3
odpowiednio 94,11 i 167,01 g/mol, oraz zakładając że m
fenol
= 0, otrzymamy masę KBrO
3
4) Maksymalna ilość fenolu odpowiada v
tiosiarcz
=
0. Wówczas, na podstawie równania otrzymanego w
p. 2 otrzymamy:
Dla ilości fenolu bliskiej maksymalnej, dokładność analizy jest mała, ponieważ objętość roztworu
tiosiarczanu sodu zużytego w miareczkowaniu jest niewielka, a dokładność odczytu objętości z
biuretyjest taka sama, niezależnie od objętości roztworu miareczkującego. Dlatego, im mniejsze
zużycie roztworu miareczkującego, tym większy błąd analizy
Punktacja:
Zapisanie czterech równań reakcji:
4,0 pkt
Wyprowadzenie wzoru na masę fenolu:
2,0
pkt
Komentarz o charakterze zależności objętości roztworu od masy fenolu:
0,5 pkt
Stwierdzenie, że maksymalne zużycie roztworu uzyskuje się dla próbki
nie zawierającej fenolu:
0,5 pkt
Obliczenie masy KBrO
3
:
l,0 pkt
Stwierdzenie, że maksymalna ilość fenolu odpowiada v
tiosiarcz
=
0
0,5 pkt
Obliczenie maksymalnej masy fenolu: l,0 pkt
Wyjaśnienie małej dokładności analizy dla dużej zawartości fenolu:
0,5 pkt
RAZEM
10,0 pkt
ROZWIĄZANIE ZADANIA 2
Ciśnieniowa stała równowagi syntezy fosgenu
5
gdzie
p
i
oznacza ciśnienie cząstkowe danego reagenta, a p
o
- ciśnienie standardowe.
Dla obliczenia tej stałej równowagi należy ją powiązać z podanym w treści zadania stopniem
przereagowania substratów. Ponieważ mieszanina substratów była stechiometryczna, wygodnie jest
przyjąć za podstawę bilansu materiałowego np. 1 mol CO i l mol Cl
2
(lub 100 moli). Dla takiej
mieszaniny stechiometrycznej stopień przereagowania ( po podzieleniu wartości procentowych przez
100) wynika wprost z liczby moli każdego z substratów:
gdzie v
1
jest współczynnikiem stechiometrycznym odpowiedniego reagenta. Stopień przereagowania
można następnie powiązać z ciśnieniami cząstkowymi reagentów na podstawie następującego bilansu:
Reagent Początkowa
liczba moli
Przereagowało Pozostało Ułamek
molowy
Ciśnienie
cząstkowe
CO
(g)
l
-
α
1-
α
(1-
α)/(
1-
α)
P(l-
α
)/(2-
α
)
Cl
2(g)
l
-
α
1-
α
(1-
α)/(
1-
α)
(l- α)/(2- α)
COCl
2(g)
0
α
α α
/(2-
α
)
P
α
/(2-
α
)
Łącznie (2 - α) moli
Ciśnieniowa stała równowagi wyraża się zatem wzorem:
Ponieważ ciśnienie całkowite Jest w tym przypadku równe standardowemu
(P=p°=l0l3
hPa), nie ma
potrzeby uwzględniania ciśnienia w powyższym równaniu:
Obliczamy stałe równowagi dla obu temperatur
Z podanej w treści zadania zależności
stałej równowagi od temperatury wynika, że entalpię reakcji
można wyznaczyć ze wzoru:
Ponieważ entalpia reakcji zależy od temperatury, wyznaczona powyżej wartość jest uśredniona dla
zakresu temperatur: 573 - 773 K.
Uwaga do punktacji
Poprawnie i jednoznacznie zapisana stata równowagi powinna być
bezwymiarowa,
czyli każde
ciśnienie cząstkowe powinno być podzielone przez ciśnienie standardowe, tak jak pokazano w
zadaniach etapu wstępnego. Jednak posługiwanie się zwymiarowaną stałą równowagi w tym przypadku
doprowadzi do poprawnego wyniku końcowego, ponieważ w istocie logarytm obliczany jest nie z
pojedynczej wartości K
p
, ale z ich ilorazu. Jeśli zawodnik zapomni o bezwymiarowych stałych
równowagi, a obliczone wartości K
p
[Pa
-1
] i ∆
H
O
są poprawne, należy pozbawić go tylko 1,5 pkt za
zapis wyrażenia na stałą równowagi, w p. l, zgodnie z przedstawioną punktacją szczegółową..
Plik z chomika:
teacher20
Inne pliki z tego folderu:
53iit.pdf
(489 KB)
55iit.pdf
(360 KB)
55iil.pdf
(244 KB)
54iit.pdf
(636 KB)
54iil.pdf
(526 KB)
Inne foldery tego chomika:
etap 1
etap 3
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin