Z archiwum Klio tom 1 - Od starożytności do średniowiecza. Teksty źródłowe z ćwiczeniami dla liceum i technikum.pdf

(517 KB) Pobierz
301781663 UNPDF
Niniejsza darmowa publikacja zawiera jedynie fragment
pełnej wersji całej publikacji.
Aby przeczytaæ ten tytuł w pełnej wersji kliknij tutaj .
Niniejsza publikacja mo¿e byæ kopiowana, oraz dowolnie
rozprowadzana tylko i wył¹cznie w formie dostarczonej przez
NetPress Digital Sp. z o.o., operatora sklepu na którym mo¿na
jakiekolwiek zmiany w zawartoœci publikacji bez pisemnej zgody
NetPress oraz wydawcy niniejszej publikacji. Zabrania siê jej
od-sprzeda¿y, zgodnie z regulaminem serwisu .
Pełna wersja niniejszej publikacji jest do nabycia w sklepie
internetowym e-booksweb.pl .
6
Wychowanie młodzieży w starożytnej Grecji
A Wychowanie ateńskie
Platon, Protagoras , cyt. za: W. Witwicki, Platon jako pedagog ,
Nasza Księgarnia, Warszawa 1947, s. 53 – 54.
Platon (427 – 347 p.n.e.) – uważany za jednego z największych greckich filozofów;
twórca systemu idealistycznego, uczeń Sokratesa (spisał jego nauki), założyciel
Akademii; jego dzieła zachowały się w całości, wśród nich m.in. dialogi: Prota-
goras – o cnocie, Uczta – o miłości, Fedon – o nieśmiertelności duszy, Państwo ,
Prawa ); uczył, iż mądrość, męstwo, panowanie nad sobą, sprawiedliwość – to
klasyczne cztery cnoty człowieka.
Od dziecka małego zacząwszy, aż do końca życia i uczą, i uwagi robią. Skoro tylko
ktoś zacznie rozumieć, co się do niego mówi, to już i niańka, i matka, i guwerner,
i sam ojciec o to wojuje, żeby chłopak był jak najdzielniejszy; przy każdym postępku
i za każdym słowem uczą i wskazówki dają, że to sprawiedliwe, a to niesprawiedliwe;
to piękne, a to haniebne; i to zbożne, a tamto bezbożne; i to rób, a tamtego nie
rób. I on, jeśli ma chęć, to słucha. A jeśli nie, wówczas go jak drzewo spaczone
i skręcone prostują z pomocą gróźb i kijów. Potem go do szkoły posyłają i znacznie
więcej polecają dbać o dobre obyczaje chłopców niż o czytanie i o grę na kitarze.
I nauczyciele dbają o to. A kiedy się chłopcy nauczą czytać (...), dają im na ławie
szkolnej do ręki dzieła wielkich poetów do czytania i każą się wyuczyć ich na pamięć,
a tam są liczne uwagi przecież, liczne opowiadania, opisy i pochwały, i panegiryki 1
dawnych dzielnych mężów, aby się w chłopcu ruszyła ambicja, żeby ich naśladował,
żeby się starał zostać takim samym jak oni. (...) Prócz tego, kiedy się chłopcy nauczą
grać na kitarze, znowu biorą z nimi pieśni dobrych poetów – liryków. (...) Całe
przecież życie ludzkie wymaga pewnego taktu i harmonii.
A potem jeszcze zapisują ich na gimnastykę, aby (...) nie musieli ustępować
i zmykać z pola (...) zarówno na wojnie, jak w innych czynach. Tak robią ci, którzy
mogą najwięcej. A najwięcej mogą najbogatsi. Ich synowie najwcześniej zaczynają
uczęszczać do szkoły, a najpóźniej ją opuszczają. A kiedy wyjdą ze szkół, wtedy
znowu państwo ich zmusza do nauki praw i do życia zgodnego z prawem (...).
1
gyrikós – „uroczysty”) – utwór okolicznościowy wierszem lub prozą, utrzy-
many w podniosłej i uroczystej tonacji, będący pochwałą osoby lub wydarzenia.
e
Panegiryk (gr. pan
24
Wychowanie młodzieży w starożytnej Grecji
B Wychowanie spartańskie
Ksenofont, Ustrój spartański ,[w:]tegoż, Wybór pism ,
oprac. J. Schnayder, Ossolineum, Wrocław 1966,
s. 388, 390 – 391, 400 – 401.
Ksenofont (ok. 430 – ok. 355 p.n.e.) – historyk i podróżnik grecki, Ateńczyk, uczeń
Sokratesa; autor Anabasis , traktującej o wyprawie Greków do Persji; informacje
o Sparcie zawarł w dziele Ustrój spartański .
I tak (...) wszyscy inni Grecy uważają, że dziewczęta powinny prząść wełnę w od-
osobnieniu. (...) Natomiast Likurg był zdania, że do dostarczania szat również nie-
wolnicy są dostatecznie uzdolnieni, natomiast dla dziewcząt wolnych najważniejsze
jest płodzenie dzieci. Toteż nakazał, aby płeć żeńska ćwiczyła ciało nie mniej niż
męska, a następnie wprowadził żeńskie konkurencje w biegu i w okazaniu siły (...).
Natomiast Likurg, zamiasttego,żebynadkażdym [chłopcem] z osobna ustana-
wiać niewolnika jako opiekuna, wyznaczył męża, by miał nad nimi władzę (...). Jego
więc upoważnił, aby chłopców gromadził, a gdyby zobaczył, że któryś jest niesforny,
by go ostro karał. (...)
Zamiast wydelikacać stopy noszeniem obuwia, polecił hartować je przez cho-
dzenie boso (...). A zamiast rozpieszczać ich szatami, nakazał się przyzwyczaić do
jednej szaty przez cały rok, w przekonaniu, że w ten sposób lepiej się zahartują na
zimno i ciepło. (...)
Jak sądzę, każdy wie o tym, że nie z powodu niedostatku kazał im na własną
rękę starać się o żywność. Bo jasną jest rzeczą, że ten, kto zamierza kraść, musi
i w nocy nie spać, i za dnia oszukiwać, i robić zasadzkę, i mieć w pogotowiu zwia-
dowców, jeżeli chce coś sobie zabrać. Z tego wszystkiego widać, że tak wychowywał
chłopców, chcąc ich uczynić zaradniejszymi w zdobywaniu tego, co niezbędne,
i bardziej wojowniczymi. (...)
To również jest godne podziwu u Likurga, że w swym państwie sprawił, iż
zaszczytna śmierć wyżej jest ceniona od haniebnego życia. (...) Więc oczywiście
mężnym zapewnił szczęśliwe życie, a tchórzów skazał na nieszczęśliwe. Bo w innych
państwach, gdy ktoś okaże się tchórzem, to tylko ma miano tchórza; na tym samym
rynku handluje tchórz z dzielnym człowiekiem, siedzi z nim i uprawia gimnastykę,
jeśli zechce. A w Sparcie każdy wstydziłby się wziąć tchórza na towarzysza stołu,
w zapasach na partnera. Nieraz (...) taki zostaje bez stanowiska, a w chórach spy-
chają go na najpodlejsze miejsca, na ulicy zaś musi [mężnemu] ustąpić, a z siedzenia
nawet przed młodszymi wstawać; (...) wolno mu zostawić ognisko domowe bez żony,
a równocześnie za to ponosić musi karę 1 , nie może chodzić namaszczony oliwą (...);
musi się zgodzić na to, że dzielniejsi od niego wymierzają mu chłostę (...).
1
Spartanin uznany na polu walki za tchórza nie mógł się żenić.
Wychowanie młodzieży w starożytnej Grecji
25
Ćwiczenia
Do źródła A
1. Wymień, czego uczyła się młodzież w szkołach ateńskich.
2. Określ główny cel wychowania ateńskiego.
3. Oceń, czy dostęp do nauki był dla wszystkich równy. Odpowiedź uzasadnij.
Do źródła B
1. Wymień cechy charakteru, które chciał kształtować Likurg w młodym pokoleniu. Jaki był
cel wychowania chłopców w Sparcie?
2. Ustal, jakie miejsce w społeczeństwie Likurg wyznaczył dziewczętom.
3. Wyjaśnij, co Likurg sądził o kradzieży. Oceń jego opinię.
4. Wytłumacz, jak społeczeństwo spartańskie rozumiało pojęcie: tchórz. Jak traktowano
osoby uznane za tchórzy?
Porównaj źródła A i B
1. Porównaj styl wychowania w Atenach i Sparcie – wskaż podobieństwa i różnice. Jakie
miejsce wyznaczono w obu społeczeństwach dziewczętom i chłopcom?
2. Oceń oba systemy wychowawcze. Który z nich – twoim zdaniem – jest lepszy i dlaczego?
Odpowiedzi udziel w formie krótkiego wypracowania.
3. Na podstawie wiedzy pozaźródłowej wykonaj polecenia:
a) Przypomnij, co oznacza greckie pojęcie: kalokagatia. Wskaż odpowiedni cytat w źró-
dle A.
b) Podaj przykłady z historii starożytnej, kiedy oba modele wychowania greckiego spraw-
dziły się w praktyce.
c) Porównaj zachowanie wojowników spartańskich pod Termopilami z zasadami ich
wychowania. Wyciągnij wnioski.
d) Wyjaśnij, jak uwarunkowania polityczne wpłynęły na model szkolnictwa i wychowania
wAtenachiSparcie.
e) Zastanów się nad relacją między sportem a polityką; poszukaj analogii w XX w.
f) Opisz dzień ucznia w greckiej szkole (zob. np. L. Winniczuk, Ludzie, zwyczaje i obyczaje
starożytnej Grecji i Rzymu , cz. I, PWN, Warszawa 1988, s. 278 – 290).

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika:

Zgłoś jeśli naruszono regulamin