2. I wojna śiawtowa i system wersalsko-waszyngtoński
· PRZYCZYNY I WOJNY ŚWIATOWEJ:
· 28.06.1914r.- zamordowanie arcyksięcia austriackiego Franciszka Ferdynanda w Sarajewie (Bośnia i Hercegowina) przez serbskich terrorystów.
· Spór Austriaków z Serbami o ziemie południowosłowiańskie
· Rozpad równowagi ustalonej w 1815r. na kongresie wiedeńskim ~Rosja, Austria, Prusy, Francja, Wielka Brytania~ (hegemonia Niemiec; sprzeczność interesów: rywalizacja o wpływy na Bałkanach~Rosja Austro-Węgry Niemcy, wpływy na Bliskim Wschodzie- Niemcy WB, chęć Niemiec do poszerzania swoich kolonii kosztem WB i Francji, Francja chciała odzywkać swoje tereny utracone na rzecz Prus)
· UCZESTNICY:
· Państwa centralne- Austro-Węgry, Niemcy, Turcja (od X 1914), Bułgaria (od X 1915)
· Państwa ententy- Rosja, Francja, WB, Serbia, Japonia, Włochy (od V 1915), Rumunia (od VIII 1916), USA ( od IV 1917)
· PRZEBIEG:
· Niemcy- 1905- plan Schlieffena- uderzenie przez neutralną Belgię na Francje i pokonanie jej w ciągu kilku tygodni, następnie przerzucenie wojsk na wschód *plan zawiódł
· VIII 1914- Niemcy uderzają na Belgię, Luksemburg i Francje; wkroczenie wojsk rosyjskich do Prus Wsch. I ich klęska pod TANNENBERGIEM
· IX 1914- porażka wojsk niemieckich pod Marną à początek wojny pozycyjnej
· V-VI 1915- ofensywa wojsk centralnych na wsch. à wyparcie Rosjan z Galicji Wschodniej i Wwy (VIII 1915)
· XI 1915- stabilizacja na wsch na linii Ryga-Baranowicze-Pińsk-Krzemieniec
· II 1916- bitwa pod Verdun
· VI 1916- ofensywa rosyjska w Galicji Wschodniej; interwencja niemiecka ratuje Austro-Węgry
· 1.II 1917- niemcy ogłaszają rozpoczęcie nieograniczonej wojny podwodnej à co było niezgodne z umowami międzynarodowymi à 6.IV 1917 USA wypowiada wojne Niemcom
· IV-V 1917 nieudana ofensywa wojsk francuskich w Szampanii
· VI- VII 1917 nieudana ofensywa Rosji na pd odcinku frontu à stopniowy rozkład armmi rosyjskiej w wyniku rewolucji
· IX-X 1917 Niemcy zajmują rosyjskie wybrzerze Bałtyku
· III 1918 POKÓJ BRZESKI- między Rosją a p. centralnymi
· VII 1918 porażka wojsk niemieckich (w 2 wojnie nad Marną) à kontratak aliantów i odwrót wojsk niemieckich
· IX 1918 kapitulacja Bułgarii
· X 1918 rozkład Austro- Węgier; zawieszenie broni przez Turcję
· 3 XI 1918 kapitulacja Austrii; wybuch rewolucji w Niemczech
· 11.XI 1918 podpisane przez Niemcy zawieszenie broni
· SKUTKI:
· Olbrzymie straty ludzkie i zniszczenia materialne
· Milionowe armie – olbrzymie aparaty administracyjne, instytucja sztabu generalnego
· Wojna pozycyjna- długotrwałe wojny oparte na obronie
· Urzywanie broni altyleryjskiej i karabinów
· Użycie broni chemicznej- gazów bojowych
· Użycie na dużą skale lotnictwa
· Na morzach- pancerniki i krążowniki, okręty podwodne
· Klęska Niemiec, + Osłabienie Francji + Przejściowa nieobecność na scenie politycznej Rosjii = utrudnienie powstania nowych zasad równowagi europejskiej
· Powstanie nowych państw w Europie spowodowało wiele nowych konfliktów politycznych i terytorialnych
· Znaczna interwencja USA w sprawy europejskie à osłabiona Europa zaczęła tracić swoją dominującą pozycję w polityce światowej
· Obecność w wojnach żołnierzy kolonijnych z innych kontynentówà przyspieszenie dążeń narodowowyzwoleńczych w Azjii i Afryce
ANTYSEMITYZM- postawa wyrażająca wrogość wobec Żydów (jako źródło zła na świeice). Stawał się również częścią ideologii politycznej- podstawa polityki III Rzeszy à ustawa norymberska 15.09.1945r; eksterminacja ludności żydowskiej- Holocaust
ARABSKO-IZRAELSKIE WOJNY- Izrael a kraje arabskie- zarzewie konfliktu bliskowschodniego.
· 16.VII- I zdobywa Nazaret
· VII- ciężkie wojny na froncie egipskim
· 18.VII- kolejny rozejm <w tym czasie I dokonuje rozbudowy lotnictwa wojskowego, za pomocą którego dokonuje później zbombardowania Kairu i Damaszku>
· X- wyparcie Egipcjan z Galilei
· XI/XII- wojny w strefie Gazy zakończone sukcesem I, który wkroczył na terytorium półwyspu Synaj
· 29.XII- rozejm za pośrednictwem, którego 02.01 I wycofuje się z Synaju i sprawuje kontrolę nad Zachodnią Galileą i Jerozolimą
· 24.I.1949- izraelsko-egipski układ o zawieszeniu broni (uznanie linii frontowych za granice)
· 23.III- układ I i Libanu (I wycofuje się z ziem libańskich)
· 03.IV- układ pokojowy izraelsko-jordański
· 20.VII- układ izraelsko-syryjski
· W REZULTACIE IZRAEL POWIĘKSZYŁ SWE TERYTORIUM; WOJNY TE NAZYWANE BYŁY WALKĄ O NIEPODLEGŁOŚĆ
· Od 1954r zaostrzyły się stosunki egipsko-izraelskie, po przejęciu władzy w E przez Gamala Abdela Nasera; ataki terrorystyczne; zamknięcie cieśninyTiran dla żeglugi I
· VI.1956- opuszczenie strafy Kanału Sueskiego przez żołnieży WB
· 26.VII.1956- Naser rozpoczyna nacjonalizację Kanału Sueskiego
· IX/X- tajne rozmowy francusko-brytyjskie/francusko-brytyjsko-izraelskie
· 29.X- I atakuje E na półwyspie Synaj <sukces I>
· 31.X- lotnictwo brytyjskie i francuskie bombarduje bazy wojskowe E + kapitulacja E przed I w strefie Gazy
· 5.XI- I osiąga Kanał Sueski + desant i opanowanie Port Said i Port Fuad przez WB i F
· 7.XI- ustanie działań wojennych à 22.XII wycofanie wojsk WB i F, pod naciskiem społeczności międzynarodowej; I wycofuje się z Synaju i do 1957 zatrzymuje Strefę Gazy
· Konflikt między I a Egiptem, Jordanią i Syrią à Naser zarządał 16 V wycofania wojsk ONZ rozgraniczających wojska E od I (co nastąpiło w 3 dni później), E zajmuje Strefę Gazy i Zatokę Akaba (zamknięcie dla statków I)
· 5.VI- wojska I pod dowództwem Mosze Dajana à lotnictwo- zbombardowanie lotnisk E, syryjskich, jordańskich i irackich; jednostki pancerne skierowane w Strefę Gazy i na półwysep Synaj (sukcesy I) + fron jordański- ostrzeliwanie Zachodniej Jerozolimy i opanowanie strefy zdemilitaryzowanej przez J, po kontrataku I armia J poniosła poważne straty i została zmuszona do odwrotu
· 7.VI- osiągnięcie Kanału Sueskiego, czyli opanowanie całego pół. Synaj, całej Jerozolimy i Zachodniego Brzegu Jordanu
· 8.VI- Jordania prosi o zawieszenie ognia
· 5,6,7.VI- front syryjski- Wzgórza Golan i Wschodnia Galilea (sukcesy S)à przełamanie obrony I i wkroczenie na ich teren
· 8.VI- po pokonaniu E, wojska I skierowane zostały na front S
· 9.VI- rozpoczęcie ofensywy przez I na frnocie S (S byli zmuszeni do odwrotu)
· 10.VI- I opanowuje Wzgórza Golan i wstępuje na terytorium S à działania wojenne ustają po interwencji ONZ
· Wojna zakończona całkowitym zwycięstwem I (uzyskał Strefę Gazy, pół Synaj, Jerozolimę, Zach Brzeg Jordanu i Wzgórza Golan
· Arabowie przygotowywali się do rewanżu po wojnie 6. dniowej.
· X.1972- decyzja prezydenta E Anwar Sadata o zaatakowaniu I w najbardziej dogodnym momencie „OPERACJA ISKRA”
· 6.X.1973- uderzenie na I (w święto Yom Kippur- Święto Pojednania) przez E i S na Wzgórzach Golan + w ciągu 2 dni sforsowały Kanał Sueski (odwrót I)
· 11.X- ofensywa I- zepchnięcie S poza linię działań z 1967 + pomoc S oddzaiłów jordańskich i irackich (co powstrzymało I)
· 14.X- bitwa pancerna na Synaju (zwyciestwo I)
· 15.X- pozycyjne walki na froncie syryjskim + uderzenie na stanowiska E
· 16.X- desant I na Kanał Sueski
· 23.X- E walczący na Synaju zostają odcięci od zaplecza
· 24.X- nacisk ONZ i supermocarstw na zaprzestanie wojny
· UMOCNIENIE SYTUACJI POLITYCZNEJ I MILITARNEJ IZRAELA NA BLISKIM WSCHODZIE - I wycofał wojska z Kanału Sueskiego 18.01.1974
ARAFAT JASER (1929-2004)- polityk palestyński; walczył w wojnie arabsko-izraelskiej w 1948; 1956- uczestniczył w walkach przeciwko WB i F w Strefie Kanału Sueskiego; założyciel zbrojnej organizacji palestyńskiej al.-Fatah; podczas działań terrorystycznych przyjął przydomek Abu Ammar; sojusznik ZSRR i bloku komunistycznego
ATLANTYCKA KARTA 1941- dokument podpisany przez prezydenta USA Franklina Delano Roosvelta i premiera WB Winstona Churchilla à wyrzeczenie się ekspansji terytorialnej; nieakceptowanie zmian terytorialnych bez zgody zainteresowanych narodów; prawo wszystkich narodów do wybrania sobie form rządów; równy dostęp wszystkich państw do handlu światowego; międzynarodowa współpraca gospodarcza, mająca na celu postęp i rozówj ekonomiczny; pokój i bezpieczeństwo narodowe po ostatecznym zniszczeniu dyktatury nazistowskiej; swobodnej żeglugi po zakończeniu wojny; dążenia do wyrzeczenia się przemocy w stosunkach międzynaorodwych; rozbrojenia państw agresywnych + podpisało ją 47 krajów (w tym ZSRR z wielkimi zastrzeżeniami) + karta ta jest najważniejszym elementem na drodze do utworzenia ONZ
BAŁKAŃSKIE WOJNY (1912-1913)
BITWA O ANGLIĘ (1940)
BOLSZEWICY- partia komunistyczna sprawująca rządy w Rosji i ZSRR w latach 1917-1991; Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (SDPRR) na czele z Leninem; kluczowe stanowiska w Armii Czerwonej i administracji terenowej; następcy : Stalin, Chruszczow (KPZR), Breżniew
BREŻNIEW LEONID (1906-1982)- długoletni skretarz generalny KPZR; opuścił wojsko ze stopniem generała brygady; kolejno był: I sekretarzem Komitetu Obwodowego, I sekretarz KCKP Mołdawii, z-ca Prezydium KC i sekretarz KC; minister Obrony, I sekretarz KC KP Kazachstanu, sekretarz KC KPZR, członek Prezydium KC, przewodniczący Rady Najwyższej ZSRR, I sekretarz KC KPZR; autor doktryny Breżniewa
BRZESKI TRAKTAT 1918- układ pokojowy między ZSRR a Niemcami, Austro-Węgrami, Turcją i Bułgarią;kończy działania frontu wschodniego po I wojny światowej; głównym orędownikiem tej umowy był Włodzimierz Lenin. Rosja zrzekła sięziem polskich, Litwy, Finlandii, Estonii, Łotwy i Ukrainy na rzecz Niemiec, oraz Rosja została zobowiązana do przeprowadzenia demilitaryzacji à po kapitulacji Niemiec tj. 13.XI.1918 Rosja anulowała traktat
CAMP DAVID 1979 - UKŁAD W Camp David- izraelsko-egipskie porozumienie wynegocjowane pod auspicjami USA; wejście na drogę współpracy: nawiązanie stosunków dyplomatycznych, zgoda na demilitaryzację obszarów przygranicznych, I zobowiązał się od wycofania wojsk z Synaju (zdobytego w wojnie 6. dniowej), zezwolenie na powołanie autonomicznych instytucji palestyńczyków zamieszkujących Zachodni Brzeg Jordanu; E został wyizolowany ze świata arabskiego po podpisaniu tego układu, został oskarżony o paktowanie z wrogiem i zdradę narodu arabskiego
CHRUSZCZOW NIKITA (1894-1971)- polityk radziecki, I sekretarz KPZR, premier; doprowadził do osłabienia zimnej wojny, poprawy stosunków z Jugosławią, poszerzenie swobody państw satelickich; wzbudzał niezadowolenie z powodu proponowanych reform gospodarczych i administracyjnych; brak perspektyw poprawy życiowej i równoczesne złagodzenie terroru doprowadziło do wybuchów niezadowolnenia społecznego.
CHURCHILL WINSTON (1984-1965)- brytyjski mąż stanu, dwukrotny premier, kierował krajem podczas II wojny światowej, polityk uważany za jaednego z twórców zwycięstwa nad hitlerowskimi Niemcami; laureat Literackiej Nagrody Nobla (II wojna światowa- 6 tomów); tytuł lorda, honorowego obywatela USA. „Demokracja jest najgorszą formą rządu, za wyjątkiem wszystkich znanych do tej pory ustrojów”
DMOWSKI ROMAN (1864-1939)- polityk, twórca polskiego ruchu nacjonalistycznego; Liga Narodowa, walczył z ruchem socjalistycznym; NIEMCY, ROSJA I KWESTIA POLSKA; utwprzył Komitet Narodowy Polski; reprezentował Polskę na konferencji pokojowej w Paryżu (walka o kształt zachodnich i pn granic!)
II wojna światowa (1939-1945)
1. największy w dziejach ludzkości konflikt zbrojny, którego przyczyną były ekspansjonistyczne dążenia Niemiec hitlerowskich, Japonii (chińsko-japońska wojna) i Włoszech faszystowskich (abisyńska wojna) oraz ustępliwa polityka WB i Francji
WOJNA W EUROPIE (1939-1941)
WALKI W AFRYCE (1940-1943)
umkc