Polskie badania nad czytelnictwem.odt

(30 KB) Pobierz

Badania czytelnictwa za granicą (m. in. M.  Rubakin, K, Hofman,  „szkoła amerykańska”, R. Gray, B. Berelson, R. Escarpit, R. Engelsing, M. Tinker)

 

Początek naukowych badań nad czytelnictwem następił się w 2 poł. XIX w.

→ analiz czytelniczych dokonywali reprezentanci różnych dyscyplin, m. in. pedagogiki, psychologii, socjologii i literaturoznawstwa

→ własne badania bibliotekarzy

pozwoliło to spojrzeć na zagadnienie czytelnictwa z różnych punktów widzenia.

 

Pierwsze większe badania czytelnictwa zrealizowano w 70' XIX w w USA.

→ „Library Journal” ogłoszenie wyników badań nas zainteresowaniami czytelniczymi młodzieży

 

Francja 1880 r. → E. JAVAL ogłosił wyniki psychofizycznego procesu czytania

 

Niemcy 1882 r. → H. WOLGAST(nauczyciel) cykl analiz z zakresu pedagogiki czytelnictwa

 

Rosja 1884-1906 → A. D. AŁCZEWSKA (kierownik niedzielnej szkoły dla kobiet) publikacja wyników rozmów i obserwacji czytelniczych

 

Mikołaj RUBAKIN → rosyjski pedagog i psycholog, działacz oświatowy, bibliotekarz, publicysta. W wyniku prześladowania przez władze osiadł w Lozannie.

 

                      1916 r. zakłada w Lozannie INSTYTUT BIBLIOPSYCHOLOGII

                      Psychologiczny punkt widzenia wobec zjawisk czytelnictwa (wcześniej punkt widzenia psychofizyczny)

→ próba określenia indywidualnego, wewnętrznego przeżycia czytelniczego w kontekście struktury psychicznej odbiorcy

→ 2 elementy uczestniczące w procesie czytania: odbiorca i książka

     Czynnik książki jest podporządkowany czynnikowi odbiorcy

                      Tekst ma odbicie w świadomości czytelniczej (otem rozwinął to Ingarden), a odbicia różnią się od siebie

                      Nie każdy czytelnik może sobie poradzić z każdym tekstem, ale każdy może odnaleźć doa siebie odpowiedni tekst

                      Tekst (jego zawartość treściowa) może łączyć się z różnym zespołem myśli odbiorcy – dziś tzw. możliwość odmiennej interpretacji

                      Błędne założenie dotyczące zależności pomiędzy powodzeniem procesu lektur a predyspozycjami odbiorcy wobec tekstu, oraz sugestia, że największy wpływ na czytelnika mają teksty autora o pokrewnej konstrukcji psychicznej,.

                      Rozdzielenie procesu funkcjonowania tekstu na fazy :

1. tworzenia

2. odbioru

3. wpływu na odbiorcę

stanowiło to jakby pierwszą próbę określenia procesu komunikowania

 

Walter HOFMAN → niemiecki bibliotekarz i badacz czytelnictwa

 

                      1914 r. → założył SZKOŁĘ BIBLIOTEKARSKĄ w Lipsku a poten INSTYTUT CZYTELNICTWA I PIŚMIENNICTWA

                      Socjologiczny punkt widzenia zjawisk czytelnictwa

                      akceptacja silnych wpływów i więzi grupowych

                      postawy i zachowania jednostki są zdeterminowane czynnikami zewnętrznymi, w tym :

kręgiem życia (wiek, płeć, klasa społeczna,...) i kręgiem kultury (środowisko geograficzne, moment historyczny → NIEPRECYZYJNOŚĆ ZAŁOŻENIA, wynikająca z utożsamienia kierunkowych uwarunkowań z bezwzględną determinacją

                      poglądy wyrastające z haseł pracy oświatowej, służącej odnowie narodu, poprzez wychowywanie i zmiany człowieka

→ ważna rola książki – instrument kształtowania świadomości jednostek oraz pośrednio restytuowania narodowej spoistości i siły

                      podział publiczności czytelniczej

→ czytelnicy inteligenccy

→ czytelnicy mieszczańscy

→ czytelnicy proletariaccy

dla każdej z kategorii przewidziano odmienne książki i różne cele oddziaływania wychowawczego

                      zamykanie różnic zainteresowań i punktów widzenia w ramach ogólnych uwarunkowań socjologicznych → sugerowany dobór literatury bliskich treścią, odczuciom i mentalnością odbiorców w ramach grupy (nie jednostki)

                      wykorzystanie (po raz pierwszy) technik statystycznych w analizach statystycznych

                      zasługi : urealnienie haseł o kierowaniu czytelnictwem, nowe spojrzenie na zjawiska czytelnictwa z punktu widzenia socjologii oraz wykorzystanie technik statystycznych

 

 

BADANIA AMERYKAŃSKIE

 

                       

Szybki rozwój badań nad czytelnictwem na szeroką skalę

                      połowa 20' – przy Uniw. w Chicago szkoła bibliotekarska, kwalifikująca do stopnia doktora

 

                      Analiza techniki czytania i pracy oka w trakcie czytania – ustalenia dotyczące psychofizycznego procesu czytania

 

H. LASSWELL → wybitny teoretyk komunikacji i twórcy formuły analizy treści informacyjnej

 

W. S. GRAY

 

→ KATEDRA BADAŃ NAD CZYTELNICTWEM

→ Badania treści odbioru głównie z psychologicznego punktu widzenia, ale też

      pedagogicznego i bibliotekoznawczego.

→  Uwzględnienie obiegu książki, pracy i innych komunikatów.

→  analiza zjawiska czytelnicze zaawansowania oraz psychofizyczny proces czytania

→ sformułował konkretne założenia badań czytelniczych , w których sugerował urozmaicenie kierunków dociekań

→ 3 płaszczyzny analiz

1. analiza predyspozycji i bodźców zewnętrznych (chęć czytania, czas na lekturę, zainteresowania, świadomość celów, uznawanie wartości czytania)

2. analiza materiału treściowego (walory intelektualne oraz ideologiczne tekstu, czytelność)

3. analiza dojrzałości czytelniczej (reakcje, umiejętność rozumienia znaczeń, wykorzystanie treści)

 

→ wyznaczniki dojrzałości  (B. ROGERS, W. GRAY)

a. umiejętność dostosowanie szybkości czytania do interpretacji

b. trafne odczytywanie znaczeń, idei oraz reakcje na nie

c. zdolność rozszyfrowywania opinii autora i jej krytycznej oceny

d. zdolność wykorzystania treści

e. umiejętność osiągania lekturowej satysfakcji

f. stworzenie własnej strategii czytania, zakłądającej rozwój zainteresowań i horyzontów myślowych.

→ ustalenie wpływu umiejętności (kompetencji) czytelniczych na poziom i jakość procesów lekturowych

 

→ określenie stadialnego przebiegu indywidualnego rozwoju czytelniczego

1. Stadium gotowości                                       – okres przedszkolny

2. Pierwsze stadium nauki czytania                 – klasy 1-3

3. Stadium szybkich postępów w czytaniu      – klasy 4-5

4. Czytania ze zrozumieniem i interpretacją    – klasy 6-8

5. Kształtowanie się gustów i zainteresowań   – od klasy 9

 

→Motywy czytania ( z Rogersem) → REJESTR  MOTYWÓW

– potrzeby intelektualne i duchowe

– własny rozwój kulturalny

– powody „obywatelskie”

– poznanie aktualnych wydarzeń

– potrzeby bieżące

– umiejętności zawodowe

– prestiż

– obowiązek

– rozrywka

– nawyk

 

Bernard BERELSON  współtwórca zmodyfikowanej i rozwiniętej techniki zmatematyzowanej analizy treści, badacz czytelnictwa i zjawisk komunikacyjnych

 

→ BERELSON z D. WAPLESEM i F. BRADSHAWEM' – prace nas typologią czytelnictwa i skutków czytania → SPOŁECZNE FUNKCJE LEKTURY

– instrumentalne

– prestiżowe

– podbudowa własnych poglądów

– estetyczne

– wypoczynkowe

 

→ Opracowanie SCHEMATU TYPOLOGICZNEGO CZYTELNIKÓW PRASY

 

→ 1949 r. modelowa praca omawiająca wyniki badań nad publicznością biblioteczną w kontekście innych form komunikacji społecznej

 

 

Wilbur SCHRAMM → zagadnienia motywów czytania

                      rejestr motywów :

- nawyk

- relaks

- poczucie wewnętrznego bezpieczeństwa

- poszukiwanie wartości dla wewnętrznego zabezpieczenia

- przeżycia estetyczne

- prestiż

- ułatwienie życia codziennego

- poradnictwo w postępowaniu

- wzbogacenie światopoglądu

- pomoc w objaśnieniu informacji

Wersja ta nawiązuje do psychodynamicznej koncepcji człowieka → wiąże procesy czytelnicze z systemem potrzeb i motywacji.

Motywacje czytelnicze są wprost proporcjonalne do oczekiwań satysfakcji z procesu lekturowego oraz odwrotnie proporcjonalne do niezbędnego wysiłku, towarzyszącego lekturze:

 

MOTYWACJA = oczekiwana satysfakcja / oczekiwany wysiłek

...
Zgłoś jeśli naruszono regulamin