motywacja do nauki.odt

(28 KB) Pobierz

Motywowanie uczniów do nauki

Jak nauczyciel może pomóc uczniom wzbudzić i wzmocnić naturalną motywację do uczenia się i naturalną zdolność do kierowania sobą?

We współczesnej szkole zauważa się coraz więcej uczniów, którzy stracili motywację do uczenia się i odsunęli się od szkoły. Z tym problemem wiążą się: utrata wiary w siebie, agresja, używanie narkotyków, przestępczość. Uczniowie ci najczęściej pochodzą ze środowisk, które rozwinęły u nich przekonania nacechowane poczuciem braku bezpieczeństwa. Brak bezpieczeństwa, negatywne doświadczenia szkolne i środowiskowe powodują alienację i izolację od rówieśników.

W celu uniknięcia podobnych sytuacji ważną rolę powinni odegrać nauczyciele. Mogą oni podjąć działania mające na uwadze wzbudzenie i wzmocnienie motywacji uczniów, aby przywrócić im chęć uczenia się, aby mieli pozytywne nastawienie wobec samych siebie i zdolność do kierowania sobą.

Zdarza się, że nie wszyscy nauczyciele są przygotowani do motywowania uczniów. Działania oparte na przestarzałym treningu, na intuicji - zawodzą w najtrudniejszym momencie. Aby osiągnąć zadowalające rezultaty należy zapoznać się z literaturą, która umożliwi poznanie specyficznych strategii i czynności pomocnych do wzbudzenia motywacji uczniów.

Właściwa motywacja uczenia się prowadzi do powstania odpowiednich uwarunkowań wewnętrznych. Ona powoduje, że nauka staje się dla uczniów subiektywnie ważna i stwarza warunki kształtowania wysokiej intelektualnej i fizycznej gotowości działania. (M. Węglińska, 1997)

Wielu psychologów uważa, że człowiek ma naturalną motywację do nauki, gdy nie musi obawiać się niepowodzeń, gdy przedmiot nauki traktuje jako osobiście dla niego ważny oraz gdy może liczyć na wsparcie ze strony nauczyciela. (B. L .Mc Combs, J. E. Pope, 1997)

Jak nauczyciel może pomóc uczniom wzbudzić i wzmocnić naturalną motywację do uczenia się i naturalną zdolność do kierowania sobą?

William James, wyznający tradycyjny pogląd na motywację, w sposób następujący opisuje zadanie nauczyciela: Nauczając musisz wypracować u swego ucznia takie wewnętrzne zainteresowanie tym, czego masz zamiar go nauczyć, że każdy inny przedmiot uwagi zostaje przepędzony z jego myśli; następnie przedstaw mu temat tak sugestywnie i frapująco, by zapamiętał go aż do śmierci; na koniec wzbudź w nim zżerającą go ciekawość i pragnienie poznania następnych elementów wiedzy związanych z tym tematem. (Ch. Galloway, 1988)

Zgodnie z tym poglądem motywowanie uczniów wymaga manipulowania warunkami ich stanów wewnętrznych. Są one określane jako wrodzone skłonności lub potrzeby.

We freudowskim ujęciu motywacji zadanie nauczyciela polega na pomaganiu uczącym się, na ukierunkowaniu swojej energii na to, co jest akceptowalne logicznie i moralnie. Motywowanie ma polegać na pomaganiu uczniom w dokonywaniu wyboru między różnymi możliwościami, przez co ułatwia się im podejmowanie decyzji jak postępować. (Ch. Galloway, 1988)

Zgodnie z teorią motywacji A. Maslowa najważniejszą zasadą, która obejmuje mnogość ludzkich motywów, jest dążenie do zaspokojenia coraz to nowych i wyższych potrzeb. Warunkiem jest spełnienie potrzeb niższych w hierarchii. Gdy zaspokojone są potrzeby fizjologiczne i potrzeba bezpieczeństwa, pojawia się potrzeba przynależności i więzi, posiadania przyjaciół, rodziny.

Po zaspokojeniu tych potrzeb motywacja kieruje się w stronę samorealizacji. Osoba osiągająca samorealizację w dużej mierze sama się motywuje i sama sobą kieruje. (B. Hiszpańska, 1994)

Nauczyciel odgrywający rolę osoby motywującej powinien poznać każdego ucznia, jego indywidualne potrzeby i zainteresowania. Wiedzę tę można wzbogacić informacjami o warunkach rodzinnych ucznia oraz obserwacją jego zachowania i osiągnięć.

Jeżeli uczniowie przekonają się, że zainteresowanie nimi jest szczere, to można stworzyć z nimi dobre relacje przez indywidualne rozmowy, pomóc uczniom docenić samych siebie i cenić naukę.

Nauczyciel może dostrzec, jak ogólne cele kształcenia w konkretnym przedmiocie odnoszą się do celów i zainteresowań uczniów.

Młodzież można włączyć w poszukiwanie sposobów przybliżenia zawartości programu do ich zainteresowań i celów. To, co uczniowie wymyślą, może im pomóc połączyć własne zainteresowania z celami nauki i przyjąć odpowiedzialność za naukę. Jeżeli uczniów zachęcimy do określenia, czego chcą osobiście się nauczyć lub co zamierzają osiągnąć, będą mieli wyższą motywację i większe osiągnięcia.

Motywacja i osiągnięcia są wspierane, gdy ucznia namawiamy, aby rywalizował sam ze sobą a nie z innymi i zdobył wiedzę, a nie usiłował wypaść lepiej. (B.L. Mc Combs, J. E. Pope, 1997).

Do współzawodnictwa z samym sobą pobudza potrzeba osiągnięć (dążenie do sukcesu, nastawienie na odnoszenie sukcesów). Realizacja tej potrzeby przynosi satysfakcję osobistą. Źródłem tej satysfakcji nie jest nagroda z zewnątrz (pochwała, zapłata), lecz sam sukces odniesiony przez jednostkę w zmaganiu z zadaniem. Podjęcie zadania powoduje stan napięcia. Pomyślne rozwiązanie zadania usuwa to napięcie, wywołuje przyjemny stan emocjonalny. Dzięki temu człowiek mający potrzebę osiągnięć jest wytrwały w pokonywaniu trudności. (Z. Pietrasiński, 1975)

Motywację do nauki może zwiększyć wiedza o wynikach. Umożliwia ona korygowanie błędów, jej pogłębianie ułatwia przezwyciężenie trudności w nauce i wzrost zainteresowania przedmiotem w rezultacie poprawy wyników.

Dobry nauczyciel nie tylko wskazuje uczniowi błędy, lecz uczy go dostrzegać je i korygować samodzielnie. (Z. Pietrasiński, 1975)

Aby zachęcić uczniów do rzetelnego i bezpośredniego podejścia do nauki i do tego, aby nie czuli lęku zachęcaj uczniów, gdy tylko jest to możliwe, by sami poprawiali swoje prace. Jest to okazja do kształtowania właściwych zachowań typu: koncentracja uwagi i uczestnictwo. (Ch. Galloway, 1988)

Istotne jest też umożliwienie uczniom poznanie ich zdolności do kreowania postaw pozytywnych oraz do zmiany postaw i poglądów negatywnych na temat samych siebie i nauki.

Na motywację do uczenia się mogą wpłynąć relacje między myśleniem a uczuciami. Nauczyciel powinien pokazać uczniom, jak ich myśli wiążą się z ich nastrojami i motywują do nauki oraz wykazać, że myśli można kontrolować. Pomoc polega na przezwyciężeniu negatywnych uczuć i myśli o sobie i nauce. Jeśli uczeń myśli: Szkoła to nuda i strata czasu to doświadczy uczuć zniechęcających go do nauki. Jeżeli natomiast uzna, że szkoła jest warta czasu i wysiłku - doświadczy zaciekawienia i przywiązania.

Negatywne uczucia świadczą o tym, że myślimy negatywnie. Gdy czujemy się dobrze, to oznacza, że nasze myśli są pozytywne. (B.L.Mc Combs, J. E. Pope, 1997)

Motywując uczących się należy ułatwić im zrozumieć, że niepewność i niska samoocena leżą u podstaw złego zachowania. Badania wykazują, że uczniowie, którzy mają skłonność do złośliwości, zwracania na siebie uwagi - chorobliwie koncentrują się na sobie, zachowują się źle, bo są przestraszeni lub niepewni. Uczeń, który wygłupia się w klasie, może czuć się niepewnie z różnych powodów: czuje się mniej zdolny od kolegów, ma kompleksy związane z pozycją społeczną - lub źródła jego innych problemów tkwią w szkole albo w domu.

Gdy ludzie znajdują się w bezpiecznym, sprzyjającym im otoczeniu, zmniejsza się poczucie strachu i niepewności. Dlatego istotną strategią wywoływania motywacji jest tworzenie klimatu wsparcia społeczno-emocjonalnego. Klimat ten jest warunkiem utrzymania lub przywrócenia równowagi psychicznej uczniów. Nauczyciel powinien rozpoznać swoje właściwości osobowościowe i określić, jakie cechy są potrzebne do wspierania klimatu korzystnego dla nauki.

Poglądy na motywację wskazują, że nauczyciel, który mniej kontroluje, a umożliwia uczniom przejawianie autonomii, inicjatywy i autoekspresji - tworzy lepsze warunki do nauki i motywacji. W takich warunkach uczniowie wykazują większą kompetencję, poczucie własnej wartości.

Czynniki warunkujące utrzymanie pozytywnego klimatu w klasie:

        okazanie uczniom szacunku, poszanowanie różnic kulturowych istniejących między dziećmi, jasne określenie reguł i sposobów postępowania,

        nauczyciele i uczniowie powinni być zaangażowani w określenie celów i sposobów postępowania, aby powstało poczucie wzajemnie podzielanej odpowiedzialności i wspólnoty,

        położenie nacisku na uczenie się uczniów i na przyjęcie przez nich odpowiedzialności,

        stwarzanie przez nauczyciela uczniom sposobności do inicjowania działań oraz do podejmowania odpowiedzialności przez dawanie możliwości wyboru - np. wybór interesujących tematów, wybór sposobu zademonstrowania czego uczeń nauczył się,

        nauczyciel nie powinien starać się być zawsze ostatecznym autorytetem, ale dzielić się swoją wiedzą z uczniami,

        akceptowanie i docenianie uczuć i pomysłów prezentowanych przez uczniów.

Posługiwanie się wzorem osobowym dla wykazania uczniom wartości poszczególnych osiągnięć - to kolejny sposób na wzbudzenie motywacji u uczniów. Przykład w życiu jest jednym z najlepszych nauczycieli. Często uczymy się obserwując innych. Jeżeli nauczyciel ukazuje entuzjazm wobec różnych spraw, to ich wartość jest oczywista.

Nauczyciel może służyć jako wzór, pokazując młodzieży wartości i korzyści płynące z procesu uczenia się, który to ułatwia osiągnięcie celów osobistych.

Jest też wzorem, gdy podkreśla znaczenie zadań niezbędnych do realizacji tych celów. (B.L. Mc Combs, J.E. Pope, 1997)


JAKIE WARTOŚCI MOTYWUJĄ SZKOLNE UCZENIE SIĘ?

B. Hiszpańska (1992) przeprowadziła badania nad motywacją uczenia się. Objęły one 183 uczniów z III podwarszawskich liceów ogólnokształcących.

Wyniki pokazały, że: u większości badanych licealistów (99%) są to wartości wybrane samodzielnie według własnej oceny. Młodzież kieruje się wewnętrzną motywacją, przy czym wyodrębniają się trzy rodzaje wartości stymulujące dążenia: poznawcze, osiągnięcie statusu wykształcenia i prospołeczne.

Najczęściej deklarowanym rodzajem motywacji jest chęć poznania świata, uzyskanie jak największej ilości informacji o nim.

84% nastolatków kieruje się motywacją poznawczą, a 19% uznaje ją za jedyną, która stanowi „motor” ich uczenia się. Wśród badanych uczniów są też tacy, którzy uczą się, aby zdobyć formalny poziom wykształcenia: maturę, wstęp na uczelnię lub jej ukończenie. Jest to motyw o istotnym znaczeniu dla 54% młodzieży, dla 2% - jedyny.

Zdobywanie formalnego wykształcenia młodzież uzasadnia praktycznie. Wiąże go z możliwością uzyskiwania wyższych zarobków, komfortem pracy umysłowej i większą wolnością ludzi wykształconych.

Inna grupa uzasadnień łączy się z prestiżem, z pragnieniem wyrośnięcia ponad własne środowisko, w kilku przypadkach z inteligencką tradycją rodzinną. Motywacja prospołeczna występuje w przypadku 20% licealistów. Jest ona połączona z motywacją poznawczą i związana jest z poziomem kompetencji.

Motywacja wewnętrzna dla młodych ludzi jest pozytywna. To ona każe podejmować im trud uczenia się. Młodzież cechuje zapał, dobra wola, chęć sprostania realiom dorosłego życia.

Dla 35% uczniów istotne znaczenie ma motywacja o charakterze negatywnym. Jest nią lęk przed złą oceną, naganą nauczyciela, gniewem rodziców.

Celem moich rozważań było wykazanie, jak ważna jest motywacja dla uczenia się.

Wiedza o niej może przyczynić się do skutecznego wpływania na rozwój uczniów, pomoże zapobiec niepowodzeniom w nauce szkolnej.

 

Joanna Gajda - Politechnika Częstochowska

 

LITERATURA

  1. Mc Combs B.L., Pope J.E.: Uczeń trudny. Jak skłonić go do nauki. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1997
  2. Galloway Ch.: Psychologia uczenia się i nauczania. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1988
  3. Hiszpańska B.: Motywacja uczenia się licealistów „Nowa Szkoła” 1992 nr 1
  4. Hiszpańska B.: Pomóż młodzieży znaleźć wartości - drogowskazy. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych 1994
  5. Pietrasiński Zb.: Sztuka uczenia się. Wiedza Powszechna 1975
  6. Węglińska M.: Jak przygotować się do lekcji. Kraków: Impuls 1997

 

Zgłoś jeśli naruszono regulamin