Znaki diakrytyczne.pdf
(
97 KB
)
Pobierz
Znaki diakrytyczne
Nikud - hebrajska pisownia wokalizowana - (www.iwrit.pl)
Page 1 of 4
Sþownik Podstawy Gramatyka Historia Muzyka Forum
Inne
Znakidiakrytyczne
Otopróbkatekstuwokalizowanego:
,
לא
.
יניווַ הח תִ המצעמלתב ֶ חנ
לאר ְ י
,
תאֹזתרמל
.
ָ ללפנָ ֶ יוול
,
יעב ְ ִ
ינפל
רבְ
לאר ְ יל
.
דחיוולתנבלהל ָ מֶ ההטילחה
ללחַ יניוולהָ ַ י
Jakwidać,aŜroisiętuznakówdiakrytycznychnajróŜniejszychkombinacji
kropeczekikreseczek,"wspomagajacych"podstawoweliterytworzącewyraz.Sąto
tzw.nekudotoznaczającesamogłoskiorazdageszimapikkropkiwśrodku
liter,decydująceosposobiewymowyspółgłosek.
Systemten(określanynazwąnikud)zostałopracowanywVIVIIw.n.e.przez
mędrcówmasoreckich,abyzapewnićprawidłowyodczyttekstówbiblijnych.Dziś
spotykasięgowtekstachreligijnych,poezji,ksiąŜkachdladzieci,słownikachi
podręcznikachdonaukihebrajskiego.
Regułyokreślającestosowanieznakówdiakrytycznychsąniezwykleskomplikowane
iniebędątuomawiane.Przedstawięnatomiastpodstawoweinformacjepraktyczne,
którecałkowiciewystarcządoswobodnegokorzystaniazdobrodziejstwpisowni
wokalizowanejwsposóbbiernyczylidopoprawnegoodczytywanianieznanych
wyrazów.
DAGESZ(
שגד
)
Dagesztokropkawewnątrzlitery.Zwieluzawiłychgramatycznychpowodów
dageszmoŜepojawiaćsięwewszystkichliterachzwyjątkiem:
החארע
,aletylkow
przypadkutrzechsamogłosekbet,kafipematowpływnawymowę:
z dagesz bez dagesz
literawymowalitera wymowa
b
ב
w
k
כ
ch
p
פ
f
MAPIK(
קיפמ
)
Dageszniewystępujewniektórychliterach,wtymw
ה
(he).Czasemjednak,
wewnątrztejliterynakoncuwyrazupojawiasiękropkatzw.mapik.Takie
traktowaćnaleŜyjakospółgłoskę.Bezmapikazaś,końcowe
ה
niewystepujewroli
spółgłoski,atylkomater lectionisoznaczającobecnośćsamogłoski(np.a,e,o)
nakońcuwyrazu.
Hej+mapikmaswojefunkcjegramatycznem.in.oznaczaŜeńskizaimek
dzierŜawczy3os.l.p.,czyli"jej".Jesttowprawdziekonstrukcjaraczejarchaiczna,
alewartozdawaćsobiesprawęzjejistnienia.Przykładywtabelce:
z mapik bez mapik
wyraz wymowaznaczenie wyraz wymowaznaczenie
דוד
doda
(h)
jej wujek
הדוד
doda
ciotka
http://www.iwrit.pl/nikud.php
2008-05-20
Nikud - hebrajska pisownia wokalizowana - (www.iwrit.pl)
Page 2 of 4
שיא
isza
(h)
jej m
ęŜ
czyzna
השיא
isza
kobieta
Kłopotjednakwtym,Ŝetokońcowe
,mimoŜejestspółgłoską,pozostajenieme
(niewspominającotym,ŜepewnaczęśćIzraelczykówwogóleniewymawia
spółgłoski
ה
).Takwięc,nieusłyszymytuŜadnego[h]nakońcu!Dlategowłasniew
tabelceująłemtokońcowe"h"wnawiasy.
Wobectego,jakodróŜnić"ciotkę"od"jejwujka"?Wniektórychprzypadkachjestto
moŜliwenapodstawieakcentuwsłowachzakończonychna
(hej+mapik)zawsze
akcentowanajestostatniasylaba,zaśwniektórychrzeczownikachzakończonych
na
ה
(choćby"doda")przedostatnia.Natomiastwpisownibezwokalizacji,
odróŜnienie"ciotki"od"jejwujka"niejestmoŜliwebezkontekstu.Naszczęście
współcześnienajczęściejuŜywanesąanalitycznekonstrukcjedzierŜawcze,więc
takichproblemówniema"ciotka"to[doda]a"jejwujek"to[dodszela].
SZIN/SIN
Wpisownizwięzłej,21.literaalfabetu(
ש
)występujewdwóchodmianachszini
sin.RóŜniąsięonepozycjąkropkinadliterąpoprawejlubpolewejstronie.Mato
istotnywpływnawymowę:
szin sin
literawymowalitera wymowa
sz
s
NIKUD(
דוקינ
)czyliwitamywświeciesamogłosek!
Nikudtosystemkreseczekikropeczekdopisywanychpod(czasemnad)literami.
Znaczkiteodpowiadająsamogłoskom.Zzasadysamogłoskawymawianajestpo
spółgłosceprzyktórejznajdujesiędanyznakdiakrytyczny.Wyjątkiodtejreguły
opisałemwodpowiednichmiejscachtabeli.
Znakidiakrytyczne(nekudot)pogrupowałemwedługichwartościsamogłoskowej,
nieuwzględniająciloczasu(długościsamogłosek),którywewspółczesnym
hebrajskimniewystępuje.Byłonjednakstosowanydawniej,wwymowie
aszkenazyjskiej,idlategowłaśniemamydziśpokilkanekudotdlakaŜdej
samogłoski.
PoniewaŜznakidiakrytycznenigdyniewystępująsamodzielnie,zawieszonew
próŜni,przedstawiłemjedołączonedospółgłoski
ב
,colepiejpokazujeichwielkośći
pozycjęwzględemlitery.
Znaki diakrytyczne oznaczaj
ą
ce [a]
nikud nazwa
przykład
uwagi
ב
טחמ
machat
igła
Jeślipatachwystępujepod
literamichet,ajin,henakońcu
wyrazu,tosamogłoska[a]
wymawianajestwyjątkowoprzed
społgłoską,anieponiej(koach,a
nie:kocha).Jesttotzw.patach
ganuw(patachfurtivum).
patach
חוכ
koach
siła
ב
chatafpatach
ולח
chalom
marzenie
ב
kamackatan
Kamackatanpodkońcowymkaf
jestcharakterystycznydlarodzaju
męskiego.
Znaki diakrytyczne oznaczaj
ą
ce [e]
nikud nazwa
przykład
uwagi
ב
segol
רדח
cheder
pokój
http://www.iwrit.pl/nikud.php
2008-05-20
טק
katan
mały
Porównajzkamacgadol[o].
Nikud - hebrajska pisownia wokalizowana - (www.iwrit.pl)
Page 3 of 4
ב
chatafsegol
הנומא
emuna
wiara
ב
cerejchaser
ח
chec
strzała
יב
cerejmale
Cerejmaleto2kropkipodliterą
orazdodatkowyjod,któryzawsze
występujewpisownipełnej.Cerej
malewymawiasiejakcoś
pośredniegomiędzy[ej]a
wydłuŜonym[e].Częstotrudno
odróŜnićtood[e],zwłaszczaw
wykonaniuIzraelczykówo
korzeniachsefardyjskichczy
jemeńskich.
Znaki diakrytyczne oznaczaj
ą
ce [ i ]
nikud nazwa
przykład
uwagi
ב
chirikchaser
א
im
je
Ŝ
eli
Pamiętaj,Ŝewpisownipełnej
zamiastchirikchaserwcalenie
musipojawićsięjod.
יב
chirikmale
Chirikmaleskładasięzkropki
podliterąorazdodatkowegojod,
którejestmater lectionis,więc
zawszewystępujeteŜwpisowni
pełnej.
Znaki diakrytyczne oznaczaj
ą
ce [o]
gis
szwagier
nikud nazwa
przykład
uwagi
ֹב
cholamchaser
אֹל
lo
nie
Wpisownipełnejzamiastcholam
chaserzwyklepojawiasięwaw.
(DuŜespacjeprzedizacholam
tobłądczcionki.)
ב
cholammale
ק
kof
małpa
Cholammaleskładasięzwawi
kropkinadnim.Wawjesttu
materlectionis,więczawsze
będzieteŜwpisownipełnej.
ב
chatafkamac
הינא
onija
statek
Dlaporównania:"onija"wpisowni
pełnejto:
היינוא
zauwaŜ,Ŝe
pojawiłysiędodatkowewawijod.
ב
kamacgadol
Kamacgadol[o]wyglądajak
kamackatan[a],alewystępujew
nieakcentowanychsylabach
zamkniętych.Czasemwmiejsce
kamacgadolpojawiasięw
pisownipełnejwaw.Niejestto
jeszczepisowniapoprawna,choć
corazczęstsza,np.:
תינכות
.
Znaki diakrytyczne oznaczaj
ą
ce [u]
nikud nazwa
przykład
uwagi
ב
kubuc
ימג
gumi
guma
Dlaporównania:"gumi"wpisowni
pełnej:
ימוג
pojawiłsięwaw.
ב
szuruk
Szurukskładasięzwawikropki
obokniego.Wawjesttumater
lectionis,więczawszebędzieteŜ
wpisownipełnej.
Znak diakrytyczny "szwa"
sus
ko
ń
nikud nazwa
przykład
uwagi
ב
טאל
יחותפ
le'at
ptuchim
pomału
Szwana'(ruchome).Występujew
sylabachotwartych.Jest
wymawianejako[e]lubnieme
(zob.uwagiponiŜej).
szwa
otwarte
ב
szwa
הכלמ
malka
królowa
Szwanah(spoczywające),zawsze
nieme.Oznaczapoprostubrak
samogłoskipoddanąspółgłoską.
Szwanakońcusylabyzamkniętej
tozawszeszwaspoczywające.
http://www.iwrit.pl/nikud.php
2008-05-20
עדימ
mejda
informacja
סיג
תינכת
tochnit
program
סס
Nikud - hebrajska pisownia wokalizowana - (www.iwrit.pl)
Page 4 of 4
Jeszczetrochęnatematszwa
1. Szwapodpierwsząliterąwyrazutonapewnoszwaruchome(szwana')
niekonieczniejednakwymawiane(patrz5.)
2. Jeślimamydwaszwapodrządwśrodkusłowa,topierwszejestnieme,a
drugiejestwymawiane.Np.
ָ ְ פנירְ סמ
[misterejnafszecha](sekretytwej
duszy).Wartootympamiętaćodmieniającwczasieprzyszłymczasowniki
koniugacjipa'al.Prawidłowawymowatonp.:tisgeri,tisgeru,jisgeru,tilmedi,
tilmedu,itd.
WyjątkiemodobupowyŜszychzasadsąsłowaobcegopochodzenia,np.
רטקרט
[traktor],
הקינרטקלא
[elektronika],wktórychzzasadywszystkieszwa
toszwaspoczywające,awięczawszenieme.
3. Szwapodostatniąliterąwyrazutozawszeniemeszwaspoczywające(zresztą
zwyklepomijanenawetwktivchaser).
4. Dwaszwapodrządnakońcuwyrazuto(oba!)niemeszwaspoczywające
(np.
ְ ב ַ
[szawt]).
5. Szwaruchome.Teoretyczniezawszepowinnobyćwymawianejako[e]i
jestnawetkilkuIzraelczyków,którzytakmówią(np.AwszalomKor
wytępującywizraelskimradiuodpowiedniknaszegoprof.Miodka).
Natomiastwpraktycejęzykapotocznegoszwaruchomebardzoczęstojest
nieme.
Wpewnychkonfiguracjachszwana'jestjednakzawszewymawiane,np:
przedliteramialef,he,ajin(
המהב
[behema],
ילעב
[be'alim])orazporeszi
jod(
יאפר
[refaim],
ידלי
[jeladim]).TakŜewprzedrostakch:be,we,le,ke
.Orazzawszewtedy,gdyułatwiawymowęwyrazulubodróŜnieniegood
innego,podobnego,np:
יחוטב
[betuchim]od
יחותפ
[ptuchim].
Brakznakudiakrytycznego
MoŜnaprzyjąćuproszczonązasadę,ŜejeśliprzyliterzeniemaŜadnejznekudot,to
albojesttokoniecsylabyzamkniętejiwpisownipominiętotamniemeszwa
spoczywające,alboliterapełnirolęmater lectionis.
RozdziałopracowałemdziękipomocyDariuszaDekierta,AllonaRothfarba,ItzhakaSchülderaiDavidaZiry.
Jeślimaszjakieśuwagilubpytaniapisz:
iwrit@iwrit.pl
http://www.iwrit.pl/nikud.php
2008-05-20
Plik z chomika:
MarekMaly
Inne pliki z tego folderu:
Humor żydowski - 2.pdf
(63 KB)
Humor żydowski - 1.pdf
(46 KB)
Humor żydowski - 9.pdf
(236 KB)
Humor żydowski - 8.pdf
(73 KB)
Humor żydowski - 7.pdf
(54 KB)
Inne foldery tego chomika:
_A-B
_C-D
_E-F
_G-H
11 PRAW
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin