Kolagenozy.pdf
(
145 KB
)
Pobierz
108202980 UNPDF
KOLAGENOZY
Kolagenozy - grupa chorób o różnym obrazie klinicznym, których wspólną cechą jest martwica
włóknikowa tkanki łącznej wywołująca przewlekły układowy proces zapalny.
1. autoimmunologiczne podłoże - działanie autoreaktywnych cytotoksycznych limfocytów T
i autoprzeciwciał skierowanych przeciw własnym antygenom HLA II
2. bezpośrednie uszkadzanie tkanek przez limfocyty i przeciwciała lub tworzenie krążących
kompleksów immunologicznych odkładających się w różnych narządach (aktywacja
układu dopełniacza, chemotaksja granulocytów z uwolnieniem enzymów
proteolitycznych, nacieki zapalne z komórek jednojądrzastych)
3. nacieki zapalne lokalizują się głównie w skórze, nerkach, stawach, naczyniach
krwionośnych, układzie nerwowym
4. rola czynników hormonalnych (częstsza zapadalność u kobiet) oraz środowiskowych
(uruchomienie reakcji autoimmunologicznej przez leki lub drobnoustroje -molekularna
mimikra).
Kolagenozy
Układowe choroby tkanki łącznej
Pierwotne zespoły zapalenia naczyń
• toczeń rumieniowaty układowy
• guzkowe zapalenie tętnic
• zapalenie skórno-mięśniowe
• choroba Takayasu
• twardzina układowa
• ziarniniak Wegnera
• zespół Sjogrena
• zespół Churga-Straus
• reumatoidalne zapalenie stawów
• olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic
(choroba Hortona)
• polimialgia reumatyczna
• mikroskopowe zapalenie naczyń
• plamica Schonleina-Henoha
• leukoklastyczne zapalenie naczyń
• choroba Behceta
Toczeń rumieniowaty układowy
(lupus erythematosus systemicus)
Chorują głównie kobiety 15-40 rż.
Większa częstość występowania HLA DR2 i DR3
U około 95% obecne autoprzeciwciała skierowane przeciw różnym składowym komórek,
głównie przeciw składnikom jądra (przeciwciała przciwjądrowe ANA)
Autoprzeciwciała w toczniu
Przeciwciała
Antygen
Znaczenie kliniczne
P. przeciwjądrowe
Różne antygeny jądra
Występują w > 90% przypadków
tocznie
P. przeciw l.
n-DNA 2.
Sm 3.Ro
(SS-A)
DNA
Kompleks białka i małe RNA
Kompleks białek i RNA
Swoiste dla tocznia (zajęcie erek)
Swoiste dla tocznia Skórna
podostra postać tocznia; zespól
Sjogrena; u noworodków
wywołują wrodzone bloki serca
1
4. La (SS-B)
Kompleks fosfoprotein i RNA
zespół Sjogrena; zawsze
towarzysząanty-Ra; w toczniu
-mniejsze ryzyko zajęcia nerek
wysokie miano w mieszanej chor.
tk. łącznej; w toczniu - rzadsze
zajęcie nerek toczeń polekowy
5.RNP 6.
Kompleks białek i RNA histony
P. przeciw
1. erytrocytom
2. płytkom
3. limfocytom
Powierzchniowe antygeny.
erytrocyt.
Powierzchniowe antyg. płytek
Powierzchniowe antyg.
limfocytów
Niedokrwistość hemolityczna
Trombocytopenia
Limfopenia
Inne
1. rybosomalnym białkom
P
2.przciwfosfolipidowe
(głównie przeciw
kardiolipinie)
Rybosomalne fosfoproteidy
Zajęcie OUN (objawy
neuropsychiatryczne), czasami
wątroby, nerek
Wzrost ryzyka zakrzepicy żylnej i
tętniczej, nawykowych poronień,
trombocytopenii, fałszywie
dodatni VDRL
fosfolipidy
Objawy kliniczne
●
ogólnoustrojowe: osłabienie, gorączka (ok. 60%), chudnięcie, spadek łaknienia, nudności,
powiększenie węzłów chłonnych
●
układ ruchu: bóle stawowe i mięśniowe, wędrujące, głównie małych stawów,
podwichnięcia, zniekształcenia stawów, ale bez zmian chrzęstno-stawowych i nadżerek (=>
RZS)
●
skóra: atrofia i hiperkeratoza naskórka (złogi IgG i C3 oraz komórek jednojądrzastych pod
naskórkiem),
a. postać motyla na twarzy - rumień nosa i policzków;
b. zmiany rumieniowo-grudkowe na odkrytych powierzchniach skóry (pod wpływem
światła UV)
c. rumień krążkowy - pozostają blizny i teleangiektazje
d. utrata owłosienia (głównie na głowie)
e. zmiany związane z zapaleniem naczyń - plamica siatkowata, zespół Raynauda (1/3
chorych)
Objaw Raynaud -
powtarzające się ataki niedokrwienia palców ze zblednięciem, a następnie
zasinieniem skóry po ekspozycji na zimno lub pod wpływem czynników emocjonalnych. Może
mieć charakter izolowanego objawu lub być wynikiem kolagenozy - zespół Raynaud
●
błony śluzowe: owrzodzenia głównie jamy ustnej
●
nerki: 50% chorych, kłębuszkowe zapalenie nerek, które może prowadzić do schyłkowej
niewydolności nerek; objawy: białkomocz i krwinkomocz, nadciśnienie tętnicze.
●
układ krążenia: zajęcie osierdzia - płyn w worku osierdziowym, zapalenie osierdzia;
zapalenie mięśnia sercowego - tachykardia, zaburzenia rytmu, niewydolność krążenia;
zapienia wsierdzia typu Libmana-Sacksa - twory brodawkowate na zastawkach, często na
zastawce trójdzielnej (=> reumatyczne zapalenie wsierdzia)
●
układ oddechowy: zapalenie opłucnej, często wysiękowe (kaszel, duszność, ból w klatce)
●
układ nerwowy: bóle głowy, drgawki, udar mózgu, śpiączka, zaburzenia psychiatryczne
2
Diagnostyka tocznia:
●
Morfologia i OB. (niespecyficzny wskaźnik zapalenia)
●
CRP
- stężenie dobrze koreluje z natężeniem procesu zapalnego
●
Odczyn Coombsa dodatni w niedokrwistości hemolitycznej
●
Badanie ogólne moczu, stężenie kreatyniny
●
Proteinogram osocza (hipergammaglobulinemia, hipoalbuminemia - zajęcie nerek z
zespołem nerczycowym)
●
Przeciwciała przeciwjądrowe
{antinuclear antibodies -
ANA)
[metoda immunofluorescencji pośredniej; ludzkie komórki raka krtani Hep-2, będące nośnikami
antygenów są poddawane działaniu surowicy chorego w której szukamy przeciwciał ANA, z
obecnymi kompleksami łączy się wyznakowane fluoroforem przeciwciało, co daje
charakterystyczny typ świecenia; miano (stopień rozcieńczenia surowicy, przy którym stwierdza się
obecność przeciwciał) > 1:80 uznaje się za dodatni wynik]
●
Przeciwciała specyficzne dla tocznia: anty-ds DNA i anty-Sm - tylko ich miano koreluje z
natężeniem procesu chorobowego!
●
Przeciwciała antyfosfolipidowe
(antiphospholopid antibodies -
APA)
Klasy IgG, IgM lub Iga skierowane przeciw białkom związanym z ujemnie naładowanymi
fosfolipidami (np. protrombina, białka C i S, czynniki krzepnięcia X i XI).
a. p/ciała antykardiolipinowe ACL (w tym reagina kiłowa, powodująca fałszywie
dodatnie odczyny kiłowe VDRL) - wykrywane metodą ELISA
b. antykoagulant toczniowy- wiąże biorące w aktywacji krzepnięcia fosfolipidy i
powoduje
in vitro
przedłużenie APTT i czasu krzepnięcia pod wpływem jadu
Vipera
Russell
[antykoagulant toczniowy paradoksalnie sprzyja zakrzepicy żylnej i tętniczej!]
●
hipokomplementemia: stężenia C4 i C3, lub bardziej miarodajne - stężenia ich produktów
degradacji C3a, C3b, C4c
●
wykazanie kompleksów immunologicznych zdeponowanych w bioptatach nerki lub skóry
(lupus band test)
Badania dodatkowe potwierdzają rozpoznanie kliniczne, nie przesądzają o rozpoznaniu!
Kryteria rozpoznania tocznia rumieniowatego układowego (wg American College of Rheumatology)
- spełnienie 4 z nich ustala rozpoznanie
1. Rumień w kształcie motyla na twarzy
2. Zmiany rumieniowe na odsłoniętych częściach ciała
3. Nadwrażliwość na światło
4. Owrzodzenia w jamie ustnej
5. Zapalenie lub bóle stawów bez nadżerek w rtg
6. Zapalenie błon surowiczych (opłucna, osierdzie)
7. Zajęcie nerek (białkomocz >0,5 g/d, wałeczkomocz)
8. Objawy neurologiczne (drgawki, psychozy)
9. Zmiany hematologiczne: niedokrwistość hemolityczna lub leukopenia (<4 tyś) lub
limfopenia ( <1,5 tyś) lub trombocytopenia (<100 tyś)
10. Zaburzenia immunologiczne
a. przeciwciała p. n-DNA lub
b. p. Sm lub
c. p. Antyfosfolipidowe
11. Przeciwciała przeciwjądrowe (ANA) w wysokim mianie
3
Różnicowanie tocznia - inne kolagenozy
Przyczyny zgonu - infekcje i powikłania miażdżycy tętnic; źle rokują postacie z zajęciem nerek i
OUN.
Leczenie:
- unikanie ekspozycji na promienie UV
- steroidy - leki z wyboru 0,5 - 2 mg/kg mc/d (prednizon), stopniowe zmniejszanie dawki do 5-15
mg/d
- leczenie immunosupresyjne: azatiopryna, cyklofofamid (głównie w ciężkich nerkowych i
neurologicznych postaciach)
- leki NLPZ przy leczeniu bólów stawowo-mięśniowych i gorączce
-w zespole antyfosfolipidowym
(współwystępowanie przeciwciał antyfosfolipidowych oraz
zakrzepicy tętniczej lub tylnej, nawykowych poronień lub małopłytkowości) -
pochodne dikumarolu, a
u kobiet w ciąży kwas acetylosalicylowy i heparyna drobnocząsteczkowa.
Toczeń polekowy mogą wywołać:
Prokainamid, hydralazyna, izoniazyd, chloropromazyna, metyldopa, sulfasalazyna,
penicylamina, chinidyna, karbamazepina.
Objawy kliniczne przypominają toczeń układowy, ustępują po odstawieniu leku.
Twardzina układowa
(scleroderma generalisata/diffusa)
Choroba tk. łącznej charakteryzująca się nadmiernym wytwarzaniem prawidłowego kolagenu i
odkładaniem się go w skórze (-> twardnienie) oraz narządach wewnętrznych (-> zwłóknienie), a
także zmianami w mikrokrążeniu (proliferacja śródbłonka w drobnych tętnicach i tętniczkach,
prowadząca do zamknięcia ich światła; poszerzenie pozostałych, nielicznych naczyń w postaci
teleangiektazji) Pojawia się częściej u kobiet 30. - 50. rż.
Objawy kliniczne
●
obrzęk, sztywnienie palców, objaw Raynaud
●
twardnienie skóry, zanikanie przydatków skórnych (gruczołów potowych, mieszków włosowych)
- ścieczenie skrzydełek nosa, zanik czerwieni wargowej, zwężenie ust, maskowata twarz,
zesztywnienie i zanik paliczków dalszych
(sclerodactylia),
●
zaniki skóry i mięśni na kończynach - osłabienie i bóle mięśni
●
przewód pokarmowy: dysfagia (zanik perystaltyki przełyku), zgaga, utrata łaknienia, wzdęcia,
zaparcia/biegunka (kolonizacja nieprawidłowa florą bakteryjną), nietrzymanie kału (zwłóknienia
zwieraczy), zaburzenia wchłaniania, utrata masy ciała, niedrożność przewodu pokarmowego
●
układ oddechowy: duszność, suchy kaszel - zwłókniające zapalenie pęcherzyków płucnych,
obliteracja naczyń - > nadciśnienie płucne
●
układ krążenia: zaburzenia kurczliwości mięśnia sercowego, zaburzenia rytmu i przewodzenia,
płyn w osierdziu, niewydolność krążenia
●
nerki: białkomocz, krwinkomocz, nadciśnienie tętnicze
Postacie kliniczne twardziny układowej:
1. Ograniczona skórna - zajęcie skóry twarzy, rąk, stóp i przedramion, objaw Raynaud
(poprzedza zmiany skórne);
przeciwciała p/centromerowe
(ok. 70%)
Zespół
CREST
(3 z objawów konieczne do rozpoznania)
C - calcinosis - podskórne zwapnienia
R- objaw
R
aynaud
E - dysfunkcja przełyku (
e
sophagus)
S -
s
klerodaktylia
T -
t
eleangiektazje
4
2. Rozlana skórna - zmiany skórne także na tułowiu i całych kończynach, zajęcie płuc,
serca, niewydolność nerek,
p. p/topoizomerazie I (Scl-70)
oraz
p. RNA polimerazie
I
- głównie w zajęciu nerek
3.
Sine scleroderma - brak zmian skórnych, przy obecnych zmianach narządowych.
Diagnostyka twardziny:
●
Morfologia (niedokrwistość normocytarna, normochromiczna), OB.
●
Hipergammaglobulinemia
●
Autoprzeciwciala (ANA - 80-90% chorych)
●
Badania moczu i wydolności nerek
●
Spirometria (zmiany restrykcyjne), DLCO - obniżenie dyfuzji tlenkoweglowej, HR CT
(zwłóknienie)
●
ECHO serca - nadciśnienie płucne, płyn w osierdziu
Rozpoznanie: obraz kliniczny + p/ciała, brak kryteriów klasyfikacji
Przy obecnym zespole Raynaud - zawsze należy podejrzewać twardzinę!
Różnicowanie: inne kolagenozy; zmiany w narządach wewnętrznych, bez zmian skórnych ->
amyloidoza, pierwotne nadciśnienie płucne, zwłókniające choroby płuc.
Rokowanie - zależy od postaci klinicznej
Leczenie: objawowe!, steroidy nie wpływają na postęp zmian narządowych
- zespół Raynaud - Ca
+2
blokery, leki p/płytkowe
- leki prokinetyczne (metoclopramid), inhibitory pompy protonowej
- leczenie nadciśnienia tętniczego (ACEI)
- w aktywnym alveolitis - cyklofosfamid.
Zespół Sjogrena (syndroma Sjogreni)
Autoimmunologiczna choroba z tworzeniem nacieków zapalnych w gruczołach łzowych i ślinowych,
a także płucach, tarczycy i układzie nerwowym. Kobiety ok. 9 x częściej
●
pierwotny : zespół suchości bez innych objawów choroby autoimmunologicznej
●
wtórny: współistnieje z RZS (30%), SLE (ok. 100%), twardziną układową, miastenią,
cukrzycą
●
z towarzyszącym chłoniakiem: wolno rosnący chłoniak najczęściej ślinianki lub żołądka
(MALT)
Objawy:
- suchość spojówek, błon śluzowych jamy ustnej, rzadziej nosa, gardła, tchawicy i pochwy
bóle stawowe, rumień krążkowy,
vasculitis,
zespół Raynaud
- narządy wewnętrzne: płuca (śródmiąższowe limfocytarne zapalenie płuc, nerki
(śródmiąższowe lub kłębuszkowe zapalenia nerek), tarczyca (zapalenie, niedoczynność)
- układ nerwowy - polineuropatie
W zespole Sjogrena 40 x rośnie ryzyko rozwoju chłoniaka z komórek B!
Diagnostyka
●
Morfologia (niedokrwistość normocytarna, normochromiczna), leukopenia, OB.
●
Hipergammaglobulinemia, RF
●
Autoprzeciwciała (ANA - 75% chorych), Ro i La
5
4.
Zespoły nakładania - objawy sklerodermii i innych chorób układowych
Plik z chomika:
amfalko
Inne pliki z tego folderu:
Złote standardy w diagnostyce chorób układowych.pdf
(1608 KB)
Reumatoidalne zapalenie stawów (2).pdf
(4941 KB)
RZS-wyklad.pdf
(75 KB)
rzs.pdf
(96 KB)
Zapalenia naczyń.pdf
(346 KB)
Inne foldery tego chomika:
Chirurgia dziecięca
Choroby zakaźne
Dermatologia
Endokrynologia
Gastroenterologia
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin