Mieczysław Krąpiec - Starzenie sie-dojrzewaniem człowieka.pdf - o. M.A. Krąpiec - dr_vanini

Mieczysław Albert Krąpiec

STARZENIE SIĘ – DOJRZEWANIEM CZŁOWIEKA 1

Istotną treścią kultury jest człowiek i jego rozumienie. Od tego bowiem

zależy odpowiednie uprawianie kultury, w nauce, w moralności, w sztuce i

religii. Nie jest zatem obojętne dla kultury samo integralne rozumienie

człowieka od poczęcia do śmierci. Wielowiekowa tradycja chrześcijańska

utrwaliła przekonanie, że człowiek jest osobą, pojętą jako szczytowa formacja

bytowa, rozumiana (do pewnego stopnia) na wzór samego Boga. Zresztą

Objawienie przynosi pouczenie, że to właśnie sam Bóg jest stwórcą człowieka

„na swój obraz i podobieństwo”. Ów obraz i podobieństwo samego Boga

wyraża się w człowieku poprzez jego ducha, a więc poprzez duchowe

poznanie, kończące się rozumieniem tego, co zostało poznane, czyli przyjęto

do wiadomości. Nadto takie duchowe rozumienie rzeczy poznanej wyzwała

zarazem swój pożądawczy (emocjonalny) stosunek do tego, co zostało

poznane. Jest to stosunek wolności działania lub nie działania w taki lub inny

sposób. Ludzki byt osobowy jawi się wiec jako byt rozumny, rozumiejący

siebie i poznawane byty i wolny w swym działaniu w stosunku do tego, co

zostało poznane. Krótko zwykliśmy to wyrażać, że człowiek jako byt osobowy

jest świadomy (siebie i rzeczy) i wolny. Przejawia się to w najkrótszym

osobowym zaimku „JA”, którego treść jest podległa spełnianiu się tego „ja”

jako podmiotu wszelkiej działalności tryskającej z tego nieustannie

doświadczanego podmiotu: „ja”.

Wszystko, co pochodzi z „ja” jest „moje”. Człowiek, każdy z nas,

doświadczając siebie jako podmiotu, wyrażanego jako „ja”, zasadniczo wie

niepowątpiewalnie, że żyje-istnieje. „Ja” bowiem jest nam dane od strony

istnienia: wiem, że istnieję, ale nie wiem dokładnie kim jestem. Albowiem

istniejąc staję się kimś poprzez moje czyny, moje działanie. Poprzez te „moje”

działania „ja” nabieram określonej treści, tworzę swe własne „oblicze”, sam o

sobie stanowię poprzez moje działania. Albowiem poprzez moje świadome i

dobrowolne działania staję się tym kimś, który tak a nie inaczej działa. Owo

1 M. A. Krąpiec, Starzenie się – dojrzewaniem człowieka , [w:] Studia Philosophie Christianae,

36 (2000) 2, UKSW, s. 107-113..

spełnienie się w działaniu i poprzez działanie jest (używając języka z zakresu

wegetacji) dojrzewaniem osoby ludzkiej.

Osoba ludzka, jako byt samoświadomy i dobrowolny – jako „ja natury

rozumnej” – jest bytem dynamicznym, czyli rozwijającym się powoli,

sukcesywnie poprzez swoje czyny. A czyny osobowe są rozumne –

rozumiejące i wolne. Suponuje to, że człowiek żyjąc poznaje świat rzeczy

inteligibilnych, w swej strukturze czytelnych dla poznania i rozumienia, a więc

– przez to samo – pochodnych od intelektu Stwórcy. Rozum ludzki jest władny

odczytać treść rzeczy poznawanych przez siebie. Odczytując te treści buduje w

sobie porządek racjonalny. A zatem poznając otaczający świat bytów, człowiek

bogaci się w sobie samym, albowiem nabywa na swą wewnętrzną, duchową

własność treść stworzonego świata. Zarazem poznając te treści jako rozumne,

może się zwrócić do samego źródła racjonalności, jakim jest Bóg i może z

Nim nawiązać kontakt osobowy. Ten właśnie osobowy kontakt człowieka z

Bogiem, jako Tym, który jest źródłem bytowania i zarazem celem ludzkiego

życia ukazuje głęboki sens osobowego (świadomego i dobrowolnego) życia

człowieka, spełniającego dla siebie i drugich rozpoznane – jako rzeczywiste –

dobro.

Żyjąc zatem po ludzku (to znaczy wedle wymagań stawianych przez

strukturę osoby) człowiek ubogaca siebie, jakby „poszerza” siebie, przez to, co

intelektualnie poznał i poprzez to poznanie mógł dostrzec Boga jako

ostateczną rację bytowania. Zarazem poprzez spełnianie dobra dla siebie i

drugich ubogaca i siebie i ludzką społeczność. Im bardziej bowiem człowiek

rozumny i ubogacony rozumie w poznaniu, im tenże człowiek jest lepszy dla

drugich, bardziej twórczy – tym lepsza jest społeczność zrzeszona z takich

właśnie „ubogaconych” osób.

Skoro jednak ludzka natura jest dynamiczna, czyli rozwijająca się

sukcesywnie, powoli poprzez swe akty decyzyjne to nie od razu staje się osobą

dojrzałą, o rozwiniętym poznaniu i rozumieniu siebie i rzeczywistości. Nie od

razu też staje się doskonałą w swym działaniu. Osiągana bowiem doskonałość

w działaniu suponuje ludzką pracę w postaci stałego powtarzania czynów

dobrych, aby się usprawnić. Usprawnienie bytu ludzkiego dokonuje się powoli

i wymaga wiele czasu, by poprzez powtarzanie dobrego działania umocnić się

i usprawnić do możliwie najwyższych możliwości. Było to nazywane optimum

potentiae , czyli szczytowym osiągnięciem ludzkiej potencjalności działania.

Osiągnięcie doskonałości działania nie jest sprawą łatwą i spontaniczną,

lecz wymaga dłuższego życia, w którym wystąpią i pojawią się bardziej

sprzyjające okoliczności dla rozumnego działania. Jest bowiem rzeczą

wiadomą, że w okresie młodości, przy naporze silniejszych uczuć związanych

ze sprawą przekazywania życia, duch ludzki jest bardziej pochłonięty

sprawami związanymi z przekazywaniem życia w rodzinie, z wychowaniem

swoich dzieci, z pracami zarobkowymi. Wszystko to, doraźnie napierając na

ludzką psychikę, absorbuje ją w doraźnym spełnianiu potrzeb ważnych dla

własnego życia i życia swego potomstwa. Bardziej sprzyjające okoliczności

dla pobierania rozumnych, zreflektowanych decyzji jawią w wieku starszym,

gdy gwałtowne potrzeby doczesnego życia są już spełnione. Nadto także

doświadczenie życiowe również bardziej skutecznie pomaga do dojrzałości

decyzji, przez które człowiek stanowi o sobie samym. Wiek dojrzały i starość

sprzyja wreszcie odczytaniu sensu życia ludzkiego. Wszystkie bowiem sprawy

dotyczące doraźnych potrzeb życiowych osobistych i społecznych zostały

spełnione. Wówczas wyraźniej jawi się konieczność uwzględnienia

ostatecznego celu swego życia, które kończy się zgonem. Trzeba zatem

ustosunkować się do problemu życia i śmierci, a więc problemu

ujawniającemu najważniejsze pytanie: czy to już bezwzględny koniec życia,

czy też jest jakieś inne życie po śmierci? Rozwiązanie tego właśnie problemu

dla każdego człowieka jest wprawdzie najważniejsze, lecz jego

nieodwołalność w dojrzałym i starszym wieku przymusza do konkretnej

życiowej odpowiedzi.

Są odpowiedzi wiary i rozumu wzajemnie się wspomagające. Znalazły one

swój wyraz w naczelnym paradygmacie ludzkiego życia dojrzewającego do

pełni w symbolu „życia łonowego”. Człowiek bowiem jako osoba

dojrzewająca do pełni, rozpoczyna swe życie w łonie matki, by się urodzić do

życia w łonie ziemi, w którym przygotowuje się do ostatecznego wyboru, w

momencie „przejścia” przez biologiczną śmierć do wieczności pozaczasowej,

do życia w łonie Boga.

Poczęcie ludzkiego życia dokonuje się w momencie powstania pierwszej

ludzkiej komórki, która (dzięki ogarnięciu jej przez duszę ludzką, bezpośrednio

stworzoną przez Boga) rozrasta się w ludzkie ciało. Moment poczęcia

człowieka jest momentem rozpoczęcia tego samego życia ludzkiego, które

dojrzewa do wieczności. Okazuje się bowiem, że ludzka dusza jako

niezłożona, nie może być następstwem jakichś przemian organicznych,

albowiem będąc „prostą” i niezłożoną, nie może podlegać ewolucji,

suponującej składanie się i rozkładanie jej części. Jeśli istnieje, to

„natychmiast” i „cała”, gdyż nie ma części. Tak rozumiana dusza może być

tylko stworzona przez Boga, by istniejąc w sobie – jako podmiocie – działać

jako czynnik organizujący, formujący ciało z dostarczanej sobie materii.

Organizując czyli formując sobie ciało, dusza udziela temu ciału swego

istnienia, by poprzez to ciało wyrazić się w działaniu. Dusza, jako duch

stworzony przez Boga, nie może inaczej działać jak tylko poprzez swe,

organizowane przez siebie, ciało. Źródłem ludzkiego działania jest zawsze

dusza, która udzielając istnienia ciału, sama tego istnienia nie traci – mimo

przemian organicznych, albowiem istnieje w sobie jako w podmiocie. Będąc

źródłem działania, jest także w tymże działaniu organizującym ciało,

zdeterminowana przez otrzymany od rodziców kod genetyczny, wyrażający się

w bitach informacyjnych (mówi się o dwu bilionach tych bitów), które od

momentu poczęcia do śmierci biologicznej determinują to samo działanie

duszy, w ciele i przez ciało.

Poczęty w łonie matki człowiek dojrzewa do swego biologicznego

człowieczeństwa organizując sobie swe własne ciało. Moment rodzenia się

dziecka, byłby dla niego (przy świadomości tego, co się dzieje) momentem

pierwszej śmierci, gdyż w tym momencie traci naraz wszystkie warunki swego

dotychczasowego życia, jakie posiada w łonie matki. Traci pokarm, traci

wszystkie czynniki tworzące życie.

Ale pierwszy krzyk dziecka, pierwszy jego oddech własnymi płucami, jest

rozpoczęciem życia w łonie ziemi, będącym doczesnym, dostrzegalnym

życiem człowieka, jako osoby spotencjalizowanej, dynamicznej, której

wszystkie ludzkie czynności są przyporządkowane dojrzewaniu osobowemu

człowieka do coraz głębszego poznania i zarazem doskonalenia się przez

miłość. Jest bowiem tylko jeden ostateczny cel ludzkiego życia dla jednej

osoby. A cel ten jest zarazem spełnieniem się osoby. Oczywiście celu tego,

jako ostatecznego dobra nie można osiągnąć „w drodze”, czyli w procesie

dojrzewania, ale ku temu celowi wszystko zmierza, ze względu na jedność

ludzkiego działania, wyłaniająca się z jednego podmiotu-osoby.

O tym celu ludzkiego życia świadczy także transcendencja ludzkiej osoby

ujawniająca się w poznaniu, miłości i twórczości. Moment transcendencji w

stosunku do wszystkich rzeczy, a nawet w stosunku do siebie samego jest

oznaką, że zrealizowanie ostateczne życia ludzkiego nie dokonuje się w trakcie

tzw. „pielgrzymowania”, czyli życia doczesnego, albowiem i samo

dojrzewanie i jego osiągnięcie nie jest możliwe „w biegu” doczesnego życia.

Stąd istotnym wyrazem tego dojrzewania jest bytowanie człowieka „ku

śmierci”, jak się wyraził Heidegger, a właściwie bytowaniem ku ,,pełni życia”

przez ostateczną decyzję, która polega na dokonaniu wyboru ostatecznego, tj.

wyboru Boga w momencie ,,przejścia” czyli tzw. „śmierci czynnej” jako

ostatecznego przejścia z czasu do wieczności, aby rozpocząć życie już w „łonie

Boga” samego. Ostateczny wybór charakteryzujący „przejście ku wieczności”

polega na opowiedzeniu się albo za Bogiem albo za samym sobą. Jeśli

człowiek wybiera Boga – to spełnia się ostatecznie, albowiem wybiera samo w

sobie Dobro, Cel swego życia. Wybranie zaś siebie jest – w rzeczy samej –

podkreśleniem siebie i stanowi tzw. wybranie „piekła”, gdyż jest wybraniem

bytu przygodnego powodującego tylko braki. A wybór ostateczny Boga jako

dobra w tzw. „śmierci czynnej” wieńczy ludzkie życie, które zawsze, we

wszystkich czynach było tylko zasadniczo przygotowaniem się do tego

wyboru, które wypełnia ostatecznie ludzkie poznanie, gdyż poznaje się samo

źródło bytowania, spełnia się ludzka miłość wobec pełni dobra i piękna;

realizuje się doskonały wybór wobec bezpośredniej obecności Boga danego

jako spełnienie się oczywiste tego ku czemu człowiek stale dąży, a więc ku

Prawdzie, ku Dobru, ku Wolności jawiącej się jako Bóg.

Gdy bowiem patrzymy na ludzkie przeżycia to one, w największym

skrócie sprowadzają się do przeżyć poznawczych, wolitywnych oraz aktów

decyzyjnych. W ciągu życia ziemskiego wszystkie te formy przeżyć jawią się

jako jedynie zapoczątkowane a nigdy niedokończone, gdyż dotyczą bytów

przygodnych i są dokonywane w „biegu” zmieniającego się życia człowieka.

Procesy poznawcze, czy to przednaukowe, czy też wysoce wyspecjalizowane

procesy naukowego poznania dotyczą zawsze bytów zmiennych, przygodnych

i są poznawane w kontekście tejże przygodności i zmienności. Wskutek tego

odpowiedzi, dawane nawet w naukowym poznaniu, natychmiast budzą nowe

Mieczysław Krąpiec - Starzenie sie-dojrzewaniem człowieka.pdf

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: