Husserl E. - Idea fenomenologii.doc

(486 KB) Pobierz

EDMUND  HUSSERL

 

IDEA FENOMENOLOGII

 

 

 

WPROWADZENIE WYDAWCY

Znaczenie poniższych Pięciu wykładów: Idea fenomenologii (wprowadzenie do Elementów fenomenologii i krytyki rozumu) wygłoszonych przez Husserla w dniach od 26 IV do 5 V 1907 roku ukaże się w całej pełni, gdy spróbujemy uzmysłowić sobie, w jakim momencie duchowego rozwoju Husserla powstały i jakim są punktem zwrotnym w jego myśleniu. Oświetlenie tych spraw będzie zadaniem ni­niejszego wprowadzenia.

Sześć lat po ukazaniu się Badań logicznych Husserl przeżywa ciężki kryzys. Wtedy też spotyka go upoko­rzenie: wysunięta przez Ministerstwo Oświaty propozycja nominacji na profesora zwyczajnego zostaje odrzucona przez Uniwersytet Getyngeński. Wydaje się, że ta „kole­gialna pogarda" dotknęła go bardziej, niż był skłonny przyznać. Lecz więcej niż to zewnętrzne niepowodzenie waży zwątpienie w siebie samego, dręczące go tak mocno, iż pod znakiem zapytania stawia swą egzystencję jako filozofa.

Z tego zwątpienia wyrasta decyzja jasnego zdania sobie sprawy ze swej sytuacji i swego zadania.

W Zasadniczy trzon tego wykładu wydany został następnie przez Ulricha Claesgesa jako XVI tom serii Husstrliana: Ding und Raum. Yorlesungen 1907, Den Haag 1973.


Wprowadzenie  wydawcy

Wprowadzenie  wydawcy

 


 


25 IX 1906 roku Husserl pisze w swym notatniku, w którym niekiedy zamieszczał zapiski o charakterze zbliżonym do dziennika 2:

„Na pierwszym miejscu wymieniam ogólne zadanie, które dla siebie samego muszę rozwiązać, jeśli ma mi być wolno określać się mianem filozofa. Na myśli mam kry­tykę rozumu. Krytykę rozumu logicznego i praktycz­nego, w ogóle rozumu wartościującego. Bez zdania sobie w ogólnych zarysach sprawy z sensu, istoty, metod, głów­nych punktów widzenia krytyki rozumu, bez wykoncypo-wania, zaprojektowania, ustalenia i uzasadnienia jej ogól­nego projektu nie mogę naprawdę i prawdziwie żyć. Dostatecznie długo znosiłem męki niejasności i rozchybo-tanego powątpiewania. Muszę się wewnętrznie umocnić. Wiem, że idzie tu o sprawy wielkie i największe, wiem, że na tym potknęli się najwięksi geniusze, i gdybym chciał się z nimi porównywać, już z góry musiałbym dać za wygraną..." (s. 17 i n.).

Nawiązanie do tytułu głównego dzieła Kanta nie jest przypadkiem. Husserl w tym czasie intensywnie zajmował się Kantem, stąd też wyrosła idea fenomenologii jako filozofii transcendentalnej, jako transcendental­nego idealizmu, oraz idea fenomenologicznej redukcji 3. (Tutaj trzeba zrezygnować z wnikania w różnice między myśleniem Kanta i Husserla, szczególnie w odniesieniu do podstawowej idei „konstytucji".)

Dostęp do transcendentalnego sposobu prowadzenia rozważań daje redukcja fenomenologiczna, umoż­liwia ona cofnięcie się do „świadomości". W tej ostatniej

2 Notatnik znajduje się w archiwum pod sygnaturą X x 5.

3 Na ten okres przypada znajomość Husserla z Diltheyem, która miała dlań duże znaczenie. Niestety, dotychczas nie udało się odszukać listów z tych lat.


moJ-cmy wypatrzeć, jak konstytuują się przedmioty, i Wraz z transcendentalnym idealizmem bowiem w cen­trum myślenia Husserla sytuuje się problem konstytucji przedmiotów w świadomości, albo—jak Husserl także mówi — „rozpłynięcie się bytu w świadomości".

W Pięciu wykładach Husserł po raz pierwszy publicznie wypowiedział idee, które miały określić całe jego późniejsze myślenie. Daje w nich zarówno jasne przedstawienie re­dukcji fenomenologicznej, jak i podstawowej idei konsty­tucji przedmiotów w świadomości.

Pierwociny idei redukcji odnajdujemy już w lecie 1905 roku, w tzw. „kartkach z Seefeld" (Seefelder Bldtter (sygnatura A II 25)) M, jednakże w porównaniu z Pię­cioma wykładami różnica jest ogromna. Podczas gdy w 1905 roku właściwie można mówić raczej o pierwszym nie­śmiałym dotknięciu, w Pięciu wykładach myśl wypowiedziana jest już w całym swym znaczeniu, a także dostrzeżony jest związek z istotnym problemem konstytucji.

Podstawowych myśli Pięciu wykładów Husserl już nie porzucił, o czym świadczą zachowane rękopisy, z których tutaj wskażemy tylko najważniejsze i pozostające z nimi w bezpośrednim związku. Z września 1907 i września 1908 roku rękopisy B II l i B II 2, następnie wykład z 1909 roku Idea fenomenologu i jej metody (F I 17), wykład o rozszerzonej redukcji z roku 1910/11 (F I 43), wykład

M Idzie tu o zapiski poczynione przez Husserla w czasie ferii wiosennych 1905 roku w Seefeld oraz potem dołączone do nich późniejsze materiały (powstałe najpóźniej w roku 1909). Na obwolucie tego zbioru Husserl zanotował: „Nota historyczna: W kartkach z Seefeld — 1905 — znajduję już pojęcie i poprawne zastosowanie «redukcji fenomcnologicznej»". „Kartki z Seefeld" opublikowane zostały w X tomie Husserlidna: £ur Phanamenologie des inneren Zeitbeuiufltseins (1893-1917), Haag 1966, część B III, s. 237-268.


Wprowadzenie wydawcy

Wprowadzenie wydawcy

 


 


o redukcji fenomenologicznej z roku 1912 (Bil 19), a w końcu równoległy do wykładu z roku 1909 wykład z roku 1915 Wybrane problemy fenomenologiczne (F I 31). W jednym z tych rękopisów (wrzesień 1907, B II 1) Husserl w następujący sposób mówi o swym nowym stanowisku w związku z Badaniami logicznymi.

„Badania logiczne przedstawiły fenomenologie jako psy­chologię opisową (jakkolwiek ton nadawało im za­interesowanie teoriopoznawcze). Należy jednak odróżnić tę psychologię opisową, i to rozumianą jako empiryczna fenomenologia, od fenomenologii transcendentalnej...

To, co w mych Badaniach logicznych oznaczone zostało jako opisowa psychologiczna fenomenologia, dotyczy jed­nakże tylko sfery przeżyć [rozpatrywanych] co do ich efektywnej zawartości. Przeżycia są przeżyciami prze­żywających Ja, i o tyle też są one empirycznie odniesione do obiektów przyrodniczych (Naturobjektilaten). Dla feno­menologii jednakże, która ma być teorią poznania, dla istotowcj nauki o poznaniu (a priori], odniesienie empi­ryczne pozostaje wyłączone. W ten sposób powstaje fenomenologia transcendentalna, i nią właściwie było to, czego okruchy przedstawione zostały w Badaniach logicznych.

W tej transcendentalnej fenomenologii nie mamy już do czynienia z aprioryczną ontologią, z formalną logiką i formalną matematyką, z geometrią jako aprioryczną nauką o przestrzeni, z aprioryczną chronometrią i forono-mią, z aprioryczną realną ontologią jakiegokolwiek bądź rodzaju ([ontologią] rzeczy, przemiany etc.}.

Transcendentalna fenomenologia jest fenomenologią konstytuującej świadomości, tym samym zaś nie należy do niej ani jeden obiektywny aksjomat (w odnie­sieniu do przedmiotów, które nie są świadomością) [...]


Zainteresowanie teoriopoznawcze, transcendentalne, nie kieruje się ku obiektywnemu bytowi, nie idzie tu o usta­nawianie prawd [ważnych] dla obiektywnego bytu, a tym samym także nie o obiektywną naukę. To, co obiektywne, należy właśnie do nauk obiektywnych, i uzyskanie tegoy czego obiektywnym naukom brak do zupełności, jest ich i tylko ich sprawą. Zainteresowanie transcendentalne na­tomiast, zainteresowanie transcendentalnej fenome­nologii kieruje się ku świadomości jako świadomości, kieruje się tylko ku fenomenom, fenomenom w dwo­jakim sensie: 1) w sensie przejawu, w którym przejawia się coś obiektywnego, 2) a z drugiej strony w sensie czegoś obiektywnego rozpatrywanego tylko o tyle, o ile się właśnie w przejawach przejawia, i to rozpatrywanego „transcendentalnie", przy wyłączeniu wszelkiego empi­rycznego uznania [w bycie] [...].

Rozjaśnienie tych związków zachodzących między prawdziwym bytem a poznawaniem, i w ogóle przebadanie korelacji między aktem, znaczeniem i przed­miotem jest zadaniem transcendentalnej fenomenologii (albo transcendentalnej filozofii)". (Cytowane wg orygi­nału rękopisu: B II 1. kartka 25a i n.).

Ponieważ rękopis ten, podobnie jak Pięć wykładów, pochodzi z roku 1907, twierdzenie, że Husserl dopiero w Ideach czystej jenomenologii przeszedł do idealizmu, wymagałoby korekty.

Pięć wykładów zostało wygłoszonych jako wprowadzenie do Wykładu o rzeczy (Dingvorlesung], czterogodzinnego wy­kładu w semestrze letnim 1907 roku. Wykład o rzeczy należy do cyklu wykładów Elementy fenomenologii i krytyki rozumu fsJ, w którym Husserl próbuje uporać się z „ogólnym

Por. przypis [1] na s.  3.


Wprowadzane wydawcy

 


 


zagadnieniem krytyki rozumu". Sam Wykład o nazywa on wielką próbą, „próbą fenomenologii rzeczy (Dinglichkeit) , szczególnie przestrzenności (X x 5, s. 24) W. Ponieważ w Pięciu wykładach myślą przewodnią jest właśnie idea konstytucji, to, „że do każdego podstawowego typu przedmiotów należy szczególna konstytucja, którą fenomenologia winna przebadać", nie jest niczym dziw...

Zgłoś jeśli naruszono regulamin