www-arta-olsztyn-pl_zamki_recenzje-htm_3q4ekzk1.pdf

Na wakacyjnych szlakach

Małgorzata JackiewiczGarniec, Mirosiaw Garniec,

Zamki państwa krzyżackiego w dawnych Prusach. Powiśłe, Warmia, Mazury

Lektor, Tygodnik Powszechny , 12.08.2007 przeczytaj recenzję w

Jeśli ktoś zamierza wędrować śladami Krzyżaków, polecam lekturę tej księgi. Do plecaka wziąć ją

wprawdzie trudno, bo sporo waży, ale to jej jedyna wada, a ciężki kredowy papier zapewnił za to

świetną jakość ilustracji. Zamki w Malborku, Olsztynie czy Nidzicy, odrestaurowane i udostępnione

do zwiedzania, są turystom dobrze znane – to jednak tylko fragment, choć bardzo ważny, znacznie

dłuższej opowieści. W książce, która nie obejmuje całego terenu państwa krzyżackiego w dobie jego

świetności, znajdziemy aż czterdzieści sześć haseł. Gęsta sieć warowni związana była z podziałem

administracyjnym terenów podbitych przez Zakon i stopniowo ukształtowały się typy zamków

odpowiadające kolejnym szczeblom władzy.

„Pierwszy typ – pisze Mirosław Garniec – to najważniejszy i najpotężniejszy zamek, siedziba komtura

i konwentu klasztornego, oparty na wypracowanym pod koniec XIII w. wzorcu". Wpływ zamków

konwentualnych widać także w siedzibach biskupich, jak Lidzbark Warmiński i Kwidzyn. Typ drugi

stanowią „zamki urzędników krzyżackich podległych komturom – wójtów, niższych rangą

prokuratorów i najniższych w hierarchii komorników". Program architektoniczny tych warowni – które

nie były już siedzibami klasztorów – odpowiadał pozycji urzędu w hierarchii państwa.

Dzieje Zakonu Niemieckiego i ich państwa w Prusach przedstawia we wprowadzeniu historyk dr

Janusz Trupinda. O architekturze zamków krzyżackich i pełnionych przez nią funkcjach, nie tylko

obronnych, pisze prof. Marian Arszyński, a o typach zamków – Mirosław Garniec. „Grupę zamków

krzyżackich w Prusach jako zjawisko całościowe cechuje na tle ogólnoeuropejskim nie tylko

niezwykła jednorodność formalna, ale także wyjątkowa oryginalność" – zauważa prof. Arszyński.

Zasadniczą część tomu stanowią alfabetycznie ułożone hasła poświęcone kolejnym zamkom. Nie

wszystkie wyglądają dziś tak imponująco, jak wspomniany Malbork czy choćby Reszel. Niektóre

zachowały się tylko fragmentarycznie, po innych – zniszczonych niekiedy jeszcze w latach wojny

trzynastoletniej, jak zamek w Garbnie – nie pozostał ślad i zlokalizować je można tylko na podstawie

badań archeologicznych. Ze zburzonego w 1454 r. przez mieszczan zamku komturskiego w Elblągu

ocalała jedynie... słodownia. Strażnica w Bezławkach w XVI wieku zaadaptowana została na kościół.

Na średniowiecznych piwnicach zameczku myśliwskiego w Jegławkach wybudowano w XIX wieku

neogotycki pałac. Okazały zamek kapituły pomezańskiej w Szymbarku do 1945 r. był zamieszkany,

przetrwał też działania wojenne, ale w kwietniu 1945 r. go podpalono, a dwa lata później częściowo

wysadzono w powietrze i dziś jest malowniczą ruiną...

Trzeba więc mozolnie odtwarzać pierwotny wygląd budowli. By czytelnikowi ten wygląd unaocznić,

autorzy nie tylko reprodukują dawne sztychy, ale też posługują się specjalnie sporządzonymi

rysunkowymi i malarskimi rekonstrukcjami; te ostatnie wystylizowano na pejzażyki, jakby ze

średniowiecznych obrazów ołtarzowych. No i oczywiście jest całe mnóstwo współczesnych, bardzo

ładnych i doskonale zreprodukowanych fotografii.

„Zamki..." to druga praca autorskiej pary – pierwsza, poświęcona „Pałacom i dworom dawnych Prus

Wschodnich", spotkała się z dobrym przyjęciem zarówno fachowców (chwalił ją bardzo śp. Tadeusz

Chrzanowski), jak i zwykłych czytelników, doczekała się też przekładu na język niemiecki. Małgorzata

JackiewiczGarniec jest historykiem sztuki, Mirosław Garniec ukończył malarstwo na uniwersytecie

w Toruniu, zajmuje się fotografią i projektowaniem graficznym. Swoje książki wydają we własnej

oficynie. W planach mają tom trzeci dotyczący architektury sakralnej – pozostaje życzyć powodzenia!

(Studio Wydawnicze Arta, Olsztyn 2007, ss. 448. Malowane i rysunkowe rekonstrukcje zamków:

Bożena Januszewska, Katarzyna Wolska.)

Lektor

Krzyżackimi tropami

Małgorzata JackiewiczGarniec, Mirosiaw Garniec,

Zamki państwa krzyżackiego w dawnych Prusach,

Wydawnictwo Arta, Olsztyn 2006, s. 446

Piotr Sarzyński, Polityka 17.03.2007

przeczytaj recenzję w

(bez skrótów redakcyjnych)

Gdy przed 6 laty recenzowałem na łamach "Polityki" przewodnik po pałacach i dworkach dawnych

Prus, zastanawiałem się, co też nowego wymyślą jego autorzy. Bo znając ich entuzjazm i wytrwałość,

byłem pewien, że ciąg dalszy nastąpi. I oto niedawno do księgarń trafiła kolejna publikacja zapaleńców

z Olsztyna. Tym razem jej tematem są krzyżackie zamki. W wydanej własnym sumptem publikacji

zebrano całą dostępną wiedzę o dawnych zakonnych fortyfikacjach znajdujących się na terenie

obecnych ziem polskich. Od tych świetnie zachowanych i masowo odwiedzanych (Malbork, Kwidzyn,

Lidzbark Warmiński), przez mniejsze i mniej znane (Barciany, Bezławki), a skończywszy na dawniej

potężnych, po których dziś nie ostał się już nawet kamień na kamieniu (Bartoszyce, Okartowo).

W sumie 46 budowli, od Sztumu przez Nidzicę aż po Ełk.

Autorzy interesująco opowiadają historie ich powstania i o roli, jaką odgrywały w przeszłości, tropią

dokumenty i ciekawostki z nimi związane. Z odrębnych opowieści o poszczególnych miejscach budują

jedną wielką historię, do dziś budzących emocje losów społeczności mnichówrycerzy.

Obok licznych zdjęć atrakcją książki są stare ryciny, plany budowli, dawne fotografie, a przede

wszystkim stworzone specjalnie na potrzeby tej publikacji malarskie wizerunki zamków, utrzymane

w konwencji średniowiecznych miniatur. To pomysł oryginalny i w tego typu wydawnictwach raczej

niespotykany.

Publikacja pełni różne funkcje. Zimą może być doskonałym albumem do oglądania w domowych

pieleszach (ponad 500 ilustracji). Latem zabranym do torby lub plecaka niezrównanym

przewodnikiem dla zwiedzających północnowschodnią Polskę. A przez cały rok, bez względu na

pogodę, ciekawą i wciągającą popularnonaukową lekturą dla wszystkich, którzy lubią wędrować

tropami historii polskich ziem.

Piotr Sarzyński

Zamki państwa krzyżackiego w dawnych Prusach.

Małgorzata JackiewiczGarniec, Mirosiaw Garniec,

Zamki państwa krzyżackiego w dawnych Prusach. Powiśłe, Warmia, Mazury

Marek Barański, Gazeta Olsztyńska , 27.07.2007

Najnowszą książkę Małgorzaty JackiewiczGarniec i Mirosława Garnca o zamkach na Powiślu,

Warmii i Mazurach powinien przeczytać każdy miłośnik regionu. Przybywający do nas turysta może,

posługując się nią, zaplanować trasę wycieczki. Władzom rządowym i samorządowym wszystkich

szczebli polecam lekturę tej książki w szczególności. Prawie pięćsetstronicowy tom zawiera drugie tyle

fotografii a także rekonstrukcje malarskie gotyckich zamków, plany, rysunki i mapy. Książka

poprzedzona jest artykułami o Krzyżakach i ich architekturze znanych naukowców prof. Mariana

Arszyńskiego i dr Janusza Trupindy. Do tego zbiorowego wysiłku dołożyli się też olsztyńscy drukarze

Energopol, który wydrukował i OZGraf., który książkę oprawił. Autorką tekstów o zamkach jest

Małgorzata JackiewiczGarniec, która skończyła konserwatorstwo i muzealnictwo na Uniwersytecie

Mikołaja Kopernika w Toruniu, uczelni najbardziej zaawansowanej w Polsce w badaniu dziedzictwa

Prus. Te solidne wykształcenie znać w opracowanym tekście. JackiewiczGarniec łączy kompetencję z

dziedziny historii sztuki i architektury z talentem narracyjnym. Autorka zajmuje się nie tylko

architekturą, ale nie zapomina również o "literackim" dopełnieniu dziejów pruskich twierdz

(sienkiewiczowskie Szczytno w "Krzyżakach"). Przypomina, że zamek ełcki występuje na kartach

tłumaczonej na polski powieści "Muzeum Ziemi Ojczystej", urodzonego w Ełku w 1926 roku,

niemieckiego pisarza Siegfrieda Lenza. Autorka maluje słowem urodę krzyżackich twierdz a

uzupełnieniem są zdjęcia zamków, autorstwa Mirosława Garnca, robione w różnych porach roku.

Autorzy tej pięknej książkialbumu, dają nam odideologizowany przekaz na temat kultury materialnej,

którą stworzył Zakon Krzyżacki. Wszyscy znamy złowieszczą rolę jaką Krzyżacy odegrali w dziejach

Polski, ale przecież dorobek, który zostawili w postaci zamków, jest dziedzictwem kultury

europejskiej, który musimy ochronić dla przyszłych pokoleń. Sprawą, której nie unikają autorzy jest

problem popadania w ruinę niektórych zamków, już w ostatnich czasach, kiedy przeszły one w ręce

prywatne. W ruinie jest okazały zamek w Szymbarku jedno z najpiękniejszych założeń zamkowych

opisywanych w książce. Niszczeje zamek w Pieniężnie. Stoi nieużytkowany i zaniedbany zamek w

Giżycku. Ale są przykłady pozytywne: prowadzone z powodzeniem prace remontowe na zamku w

Działdowie czy odnowienie zamku w Rynie. Książka jest szczęśliwym kompromisem między pracą

naukową a popularną monografią, choć brakuje mi w niej skorowidzu nazwisk i miejscowości. Ale na

dokonanie Państwa Garnców patrzę z prawdziwym podziwem.

Marek Barański

Na tropie zaginionych twierdz

Autorzy książki "Zamki państwa krzyżackiego w dawnych Prusach" wprowadzają czytelnika w

tajemniczy świat z czasów, gdy na Warmii, Mazurach i Powiślu władali zakonnicy, a załogi

warowni na skraju Wielkiej Puszczy co rusz musiały odpierać najazdy pogan .

Magda Brzezińska , Gazeta Wyborcza 07.01.2007

Dawno temu, w XIII wieku, na tereny od wielu pokoleń zamieszkane przez Warmów, Bartów,

Pogezanów czy Galindów, przybyli rycerzemnisi, by krzewić chrześcijaństwo. Miejscowi nie poddawali

się obcym, więc uciekali się do stanowczych metod nawracania. Na podbitych przez Krzyżaków

ziemiach powstawało nowoczesne państwo, ze strukturą administracyjną wyprzedzającą swoje czasy i

imponującą na skalę europejską siecią budowli obronnych.

Największe zamki, siedziby komturów, są dobrze znane, ale o stojących niżej w hierarchii zamkach

wójtowskich, prokuratorskich i komornickich wiadomo niewiele. Książka Małgorzaty Jackiewicz

Garniec i Mirosława Garnca odkrywa przed nami szczególnie te zapomniane, a ciekawe budowle.

Warto zacząć ją czytać od wstępu Mirosława Garnca. Wyjaśnia w nim zasady, którymi kierowali się

średniowieczni budowniczowie stawiający zamki w państwie krzyżackim (dociekliwi bardziej

szczegółowe informacje o historii zakonu znajdą w artykule Janusza Trupindy, a o warownej

architekturze państwa zakonnego w tekście Mariana Arszyńskiego).

Tak teoretycznie przygotowani możemy zacząć odkrywać tajemnice 46 zamków przedstawionych w

książce. Po niektórych twierdzach nie został dziś żaden ślad, po innych samotna wieża, fragment piwnic

czy fundament, na którym stoi nowożytny budynek. W książce Garnców każdy, nawet najmniejszy,

nieistniejący już zameczek ilustrowany jest fotografiami miejsca, gdzie kiedyś stał, historycznymi

rycinami. Nowością są piękne, malarskie rekonstrukcje niezachowanych lub mocno zmienionych

budowli, stylizowane na średniowieczne obrazy. Stworzyły je plastyczki Bożena Januszewska i

Katarzyna Wolska.

Świetnie czyta się o okazałych warowniach, o historii Malborka. Szczególnie ciekawe są losy zamku w

Szymbarku, zamku kapituły pomezańskiej, a potem siedziby rodu von Polentzów i Fickensteinów. Przez

stulecia przetrwał w doskonałym stanie, upiększany i pielęgnowany przez kolejnych mieszkańców, a od

1945 roku popada w ruinę.

Mnie najbardziej zafascynowały zamki, które trzeba wytropić, bo na przestrzeni dziejów zniknęły z oczu

czy zmieniły funkcję. Takim miejscem jest wieża bramna w najstarszym mieście na Warmii Braniewie,

dziś jedyna pozostałość po zamku biskupów warmińskich. Zniszczona, niepozorna budowla, z

zamurowanymi oknami i drzwiami, kryje w swoim wnętrzu prawdziwy skarb kaplicę przykrytą

sklepieniem gwiaździstym. Jeszcze trudniej domyślić się, że w lesie, 6 km od Braniewa, w Gronkowie

miejsce to można znaleźć tylko na przedwojennych mapach była pierwsza siedziba biskupa

warmińskiego. Naukowcy nie są nawet pewni, czy stanął tam nowy budynek, czy biskup zamieszkał w

przebudowanej twierdzy Warmów. Podobnie z kościołem w Bezławkach koło Kętrzyna też był

kiedyś zamkiem. W 1583 roku zaadaptowano go na ewangelicką świątynię, z czasem dobudowano

wieżę, po II wojnie światowej zaopiekowali się nim katolicy.

"Zamki państwa krzyżackiego w dawnych Prusach" mają walory rzetelnego naukowego opracowania,

ale są napisane przystępnym językiem, a autorzy w historyczne opisy wpletli ciekawostki. Można się z

nich dowiedzieć, że w Reszlu ostatnia kobieta została spalona na stosie wcale nie za czary, ale za

podpalenie miasta, że Krzyżacy zakładali strażnice w koronach wielkich drzew czy że kilka lat temu w

Sątocznie rolnik na kartoflisku znalazł rzadki i cenny relikwiarz z przełomu XII i XIII wieku.

Książka jest świetną lekturą na zimowe wieczory, nie tylko dla miłośników historii.

Magda Brzezińska

"Zamki państwa krzyżackiego" już w księgarniach

Benedyktyńska praca pozwoli poznać sztukę regionu

Joanna Piotrowska , Gazeta Olsztyńska , 13.12.2006

Setki zdjęć, malarskie rekonstrukcje, wzorowane na średniowiecznych miniaturach, rzuty, rysunki,

autorskie teksty odnoszące sztukę do historii i historię do sztuki. I dużo, dużo czerwonej cegły Malbork,

Olsztyn, Ryn, Węgorzewo, Elbląg, Szymbark, Dąbrówno, Dzierzgoń zamki kolosy i małe warownie;

zachowane i rekonstruowane. Dzisiaj pojawi się w księgarniach tom "Zamki państwa krzyżackiego w

dawnych Prusach. Powiśle, Warmia, Mazury".

To druga, po "Pałacach idworach dawnych Prus Wschodnich", książka Mirosława i Małgorzaty

Garnców. Tym razem przedstawili w tomie czterdzieści sześć zamków z terenów dawnego państwa

krzyżackiego wobecnych granicach Polski. Zamki były budowane przez rycerzy zakonnych, ale też m.in.

przez biskupów warmińskich, którzy nie należeli do zakonu i utrzymywali w państwie krzyżackim

enklawę własnej władzy kościelnej. To nie przeszkadzało im korzystać z krzyżackich wzorów.

Książka to wynik podróży, benedyktyńskiej pracy przy sumowaniu badań i pracy nad szatą graficzną

tomu. książka była projektowana strona po stronie, bez gotowych schematów mówi Małgorzata

JackiewiczGarniec. Zbieranie materiałów i praca nad "Zamkami" trwała ponad pięć lat. Teraz nie robi

się książek tak długo, ale nic porządnego nie rodzi się nagle.

Joanna Piotrowska

Krzyżacy byli praktyczni i piękni w prostocie

Rozmowa z Małgorzatą i Mirosławem Garncami

Małgorzata i Mirosław Garncowie z Olsztyna napisali książkę "Zamki państwa krzyżackiego w

dawnych Prusach: Powiśle, Warmia, Mazury". Premiera trzynastego grudnia.

Joanna Piotrowska , Gazeta Olsztyńska , 07.12.2006

Zamki krzyżackie, zamki biskupie na ziemiach krzyżackich. Ile znalazło się w książce?

Małgorzata JackiewiczGarniec: Czterdzieści sześć. Warto podkreślić, że sieć ceglanych twierdz to

ewenement w skali europejskiej.

Cegła pozwalała na architektoniczne popisy?

M. J.G.: W pewnym momencie państwo Krzyżaków było najnowocześniejszym w Europie. Byli

praktyczni; piękni w prostocie! Tworzyli od razu piękną, wyrafinowaną architekturę. Biskupi warmińscy

korzystali z tych wzorów, lekko je dopasowując do swoich potrzeb: liczył się walor reprezentacyjny.

Każdy zamek jest opisany, książka ma też wyjątkowo bogatą szatę graficzną; nie jest to

czysta inwentaryzacja?

Mirosław Garniec: Ilustracje to kilka osobnych spraw: zdjęcia, materiały archiwalne, także zupełnie

nowe na przykład odkrytenie dawno zdjęcie zamku w Dąbrównie sprzed 1870 roku przekroje,

rzuty. Ich analiza pozwoliła zauważyć, jak zamki zmieniają się zależnie od tego, jakiemu urzędowi

służyły; im dalej na wschód, tym niższej były rangi. W książce są też rekonstrukcje namalowane

specjalnie przez plastyczki z Bydgoszczy: Katarzynę Wolską i Bożenę Januszewską. Oparte na

archiwaliach, badaniach archeologicznych (Dzierzgoń), naszych dociekaniach. Na przykład zamekw

Ostródzie był zamkiem komturskim, ten typ siedziby miał swój model. Rekonstruujemy go w zgodziez

modelem, inaczej niż do tej pory.

Trzeba dodać, że rekonstrukcje przypominają średniowieczne miniatury, anie suche rysunki

techniczne.

M. G.: Wykonane są w technice starych mistrzów, są na nich detale związane z historią zamków,

sceny rodzajowe. W Ełku pojawiają się rybacy, w Rynie plac budowy z rusztowaniami, kołowrotem,

narzędziami takimi, jakie stosowano wtych czasach. Zaczęło się to anegdotycznie. Odwiedzając Kasię

Wolską zauważyłem, że na szafce ma wymalowane piękne ilustracje średniowieczne. Coś

nieprawdopodobnego na zwykłej szafce od zlewu!

M. J.G.: Chcieliśmy dotrzeć do epoki średniowiecza, kiedy zamki powstawały, były w rozkwicie.

Zdjęcia też temu służą. Zamekw Olsztynie jest sfotografowany od strony Łyny. Widać piękną,

średniowieczną bryłę prawdziwego frontu zamku, bo przecież do połowy XVIII wieku główny wjazd

był od tej strony. W rekonstrukcji Malborka, który jest przykładem historii konserwacji, też

pokazujemy miejsca nie zmienione od średniowiecza.

Znalazła się jakaś krzyżacka Biała Dama wnaszych zamkach?

Podobno w Węgorzewie razem z ukochaną zamurowano rycerza, który się sprzeniewierzył regule

Zamki, w odróżnieniu od dworów, to nie były domy rodzinne, ale siedziby urzędów.

Joanna Piotrowska

Książka o zakonnych twierdzach w Prusach

Najpierw w radiowej "Dwójce" były audycje o warowniach dawnych Prus. Teraz będziemy mogli

o nich także przeczytać. Rusza druk książki olsztyńskich autorów "Zamki państwa krzyżackiego w

dawnych Prusach. Powiśle, Warmia, Mazury"

Magda Brzezińska , Gazeta Wyborcza , 24.11.2006

Audycje radiowe były tak dobre, że Piotr Matwiejczuk, dziennikarz programu II, który je

przygotowywał, odebrał w piątek prestiżową nagrodę im. Witolda Hulewicza za wybitne osiągnięcia w

dziedzinie twórczości radiowej, a szczególnie właśnie za cykl programów na temat Prus Wschodnich.

Audycji "Zaginiony świat szlakiem pałaców dawnych Prus Wschodnich" mogliśmy słuchać latem 2005

roku, zaś cyklu "Zamki państwa krzyżackiego w dawnych Prusach" od czerwca do września 2006 roku.

Zaczęło się od tego, że wpadła mi w ręce książka "Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich",

autorstwa Małgorzaty JackiewiczGarniec i Mirosława Garnca. Zacząłem odwiedzać opisane w niej

budowle i pomyślałem, że tym wędrówkom warto nadać radiową formę wspomina Matwiejczuk.

Namówił Małgorzatę JackiewiczGarniec, by jeździła razem z nim i na radiowej antenie opowiadała o

pałacach i dworach. Gdy dowiedział się, że razem z mężem przygotowuje kolejną książkę, tym razem o

zamkach państwa krzyżackiego, postanowił stworzyć kolejny cykl o historii warownych twierdz, które

zbudowali rycerze zakonnicy. Tłem do audycji jest śpiew ptaków, szum wody i drzew wszystko

zostało nagrane w odwiedzanych zamkach i dworach. Dostałem nagrodę, bo jest przyznawana za

twórczość radiową. Ale tak naprawdę należy się ona przede wszystkim Małgorzacie. To ona plastycznie

opowiadała o odwiedzanych miejscach. Wiem od słuchaczy, że jej opisy bardzo działały na wyobraźnię.

Mogli wręcz poczuć się, jakby byli tam razem z nami mówi.

Słuchaczy audycji radiowych i tych, którym podobała się książka o pruskich pałacach i dworach,

ucieszy więc wiadomość, że oczekiwana od kilku lat kontynuacja o zamkach ukaże się już wkrótce.

Jest już w drukarni mówi Mirosław Garniec. 12 grudnia odbieramy gotowe egzemplarze, być może

jeszcze tego samego dnia cześć trafi do księgarń. Najpóźniej 15 grudnia będzie już w sprzedaży.

Publikacja "Zamki państwa krzyżackiego w dawnych Prusach. Powiśle, Warmia, Mazury" obejmuje

obszar Prus Właściwych, czyli terenów, które zamieszkiwali Prusowie zanim zostali podbici przez

krzyżaków na zachodzie granicą jest Wisła i Nogat, na wschodzie granica Warmii i Mazur. Jest w

niej przedstawionych 46 budowli państwa krzyżackiego, zamki zakonne i dominium warmińskiego,

każdy z dokładnym opisem. Jedne zachowały się w dobrym stanie do dziś, inne popadły w ruinę, po

niektórych nie ma już śladu, a o tym, że istniały, wiadomo tylko ze źródeł historycznych i

archeologicznych badań.

Szata graficzna książki nawiązuje do "Dworów i pałaców dawnych Prus Wschodnich". Tak jak tam

autorzy duży nacisk położyli na ilustracje i uzupełniający je tekst. W książce znalazły się malarskie

rekonstrukcje zamków. Przygotowały je malarki Bożena Januszewska i Katarzyna Wolska. Dawnymi

technikami wykonały 21 prac. Są stylizowane na starodawne obrazy, mają złocenia, a nawet

charakterystyczne dla starych dzieł pęknięcia. To prawdziwe arcydzieła oddające klimat dawnych

czasów. Utrwalone są na nich ważne wydarzenia związane z warownią oblężenia czy życie codzienne

na zamku opowiada Mirosław Garniec. Cześć nieistniejących warowni, np. tę z Dzierzgonia, którą

rozebrano 200 lat temu, odkrywaliśmy na nowo, bazując na najnowszych badaniach archeologicznych.

Prace nad książką trwały pięć lat. To był horror śmieje się autor. Wydawało się, że już widać

koniec, a tu ciągle coś nowego dochodziło. Jednak odkrywanie zamkowych tajemnic dało nam ogromną

satysfakcję.

"Zamki..." mają 448 stron, opisy poprzedza historia zakonu krzyżackiego przygotowana przez Janusza

Trupindę, wicedyrektora Muzeum Zamku w Malborku, a architekturę przybliżył czytelnikom Marian

Arszyński z Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika w Toruniu, specjalista od budownictwa warownego

w Prusach.

Magda Brzezińska

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: