1. Jakie czynniki wywołują lokalne wzrosty i spadki zasolenia wód Wszechoceanu
Zasolenie wód oceanicznych obniżają :
-dopływ rzeczny, opady atmosferyczne , dopływ mniej słonych wód z sąsiedniej części oceanu, topniejące lodowce
Zasolenie wód oceanicznych podwyższają :
-parowanie z powierzchni oceanu, tworzenie się lodów , dopływ bardzo słonych wód przenoszonych przez prądy morskie
2. Podaj definicję i jednostki przepływu rzeki.
ilość wody jaka w ciągu sekundy przepływa przez przekrój kontrolny rzeki nazywamy natężeniem przepływu lub przepływem .
Przepływ jest iloczynem powierzchni przekroju zwilżonego koryta i średniej prędkości w tym przekroju .
Q=FxVsr
Przepływ wyrażamy w m3/s lub dm3/s.
3. Wskaż na różnice między wodami zaskórnymi i wgłębnymi.
Wody zaskórne to inaczej wody przypowierzchniowe!
Głowna różnica pomiędzy wodami zaskórnymi a wgłębnymi dotyczy głębokości na której występują tj.: zaskórne są wodami płytkimi (1-2m głębokości), zaś wgłębne są wody głębokie(10-80m głębokości, występuję tez gruba warstwa aeracji). Druga różnica dotyczy izolacji: przypowierzchniowe wody nie są izolowane, w przeciwieństwie do wgłębnych.
Przypowierzchniowe są łatwo zasilane i drenowane, zaś wgłębne mają utrudnione zasilanie i drenaż oraz poziom wody podlega małym wahaniom. Kolejna różnica związana jest z tym czy zwierciadło danych wód jest napięte czy swobodne. W przypadku wód przypowierzchniowych zwierciadło jest swobodne, zaś zwierciadło wód wgłębnych zależnie od przypadku(tj. od głębokości) może być albo napięte albo swobodne.
4.Podaj definicję wód podziemnych oraz ich cztery podstawowe typy genetyczne.
Wody podziemne –wszelkie wody występujące w skałach skorupy ziemskiej wypełniające różnego rodzaju, próżnie, szczeliny, kawerny. Pochodzą z przesiąkania opadów i są zdolne do przemieszczania się pod wpływem siły grawitacji i ciśnienia hydrostatycznego.
Typy genetyczne wód podziemnych:
-infiltracyjne wiążą się z procesem infiltracji(najszybciej odnawiane) mają największe znaczenie
-kondensacyjne –powstają w wyniku kondensacji pary wodne j na powierzchni gruntu.
-juwenilne-(pochodzą z płaszcza Ziemi)-powstają w wyniku odgazowania magmy i produktów magmowych
-sedymentacyjne –powstały równolegle z osadem, w którym występują i jest w nim uwięziona, są bardzo silnie zmineralizowane, cenne dla lecznictwa uzdrowiskowego.
5.Przedstaw tzw. spiralę Ekmana
Spirala EkmanaTarcie występujące między warstwami poruszającej się przez wiatr wody, powoduje, że głębsza warstwa płynie wolniej niż płytsza i jest jednocześnie bardziej odchylona przez siłę Coriolisa.
Na głębokości 100-150 metrów strumień wody porusza się niemal przeciwnie do prądu powierzchniowego. Tworzy się tzw. Spirala Ekmana. Wypadkowa tych ruchów zwana całkowitym przepływem Ekmana odbywa się pod kątem odchylonym o 90 st. od kierunku wiatru ( na lewo lub na prawo w zależności od półkuli). Spirala Ekmana przedstawia teoretyczny obraz zmian kierunku i prędkości prądu dryftowego wraz z głębokością.
6. . Wymień typy wezbrań w Polsce:
- opadowo-nawalne, spowodowane gwałtownymi ulewami letnimi (głównie w górach);
- opadowo-rozlewne, spowodowane opadami ciągłymi;
- roztopowe, wywołane gwałtownym topnieniem pokrywy śnieżnej;
- zatorowo-lodowe, spowodowane spiętrzeniem wody przez zator w czasie spływu lodów, towarzyszą zwykle roztopom;
- zatorowo -śryżowe, wywołane spiętrzeniem wody wywołanym zatkaniem przekroju rzeki przez śryż i lód denny;
- sztormowe, spowodowane sztormami, występują przy silnych wiatrach wiejących od morza
7.Przedstaw prowincje oceaniczne
- Nerytyczna- strefa wód ponad szelfem do 200 m.p.p.m.;
- Batialna- strefa stoku, małe naświetlenie, strefa bentoniczna, 200-4000 m.p.p.m.;
- Abisalna- strefa dna oceanu, bezświetlna, 4000-6000 m.p.p.m.;
- Hadialna- strefa rowów, > 6000 m.p.p.m., mało tlenu, brak życia.
8. Podaj definicję i jednostki przewodnictwa elektrolitycznego wody
Przewodnictwo elektrolityczne (konduktywność)
-przewodnictwo elektrolityczne wody jest to zdolność do przewodzenia prądu elektrycznego
Jednostkami są S/m lub μS/cm(Siemens na metr lub mikro simens na cm)
Przewodnictwo jest wprost proporcjonalne do mineralizacji (czyli im więcej składników rozpuszczonych tym większe przewodnictwo)
9. Podaj definicje: strefy ekonomicznej i wód terytorialnych
- Strefa ekonomiczna: 200 milowy pas lub węższy- państwo ma zagwarantowane prawa do rozpoznawania, eksploatacji i ochrony zasobów morza, dna morskiego, oraz skorupy ziemskiej pod tym dnem;
- Strefa wód terytorialnych: 12 Mm ( mil morskich ) strefa morza przybrzeżna oraz będąca pod kontrolą i władzą danego państwa.
10. Scharakteryzuj strefy w obrębie prowincji nerytycznej
- Supralitoral – strefa odprysku. Jest to górna strefa. Znajduje się powyżej zasięgu wysokiego pływu. Występują w niej trudne warunki bytowania;
- Litoral- strefa przybrzeżna, dobrze naświetlona, bogate życie;
- Sublitoral- strefa bentoniczna, do szelfu. Najbardziej podatna jest na niestałość warunków środowiskowych: sezonową i dobową zmiennością oświetlenia , temp. zlodzenia
11. Opad skorygowany; omów błędy pomiaru opadu.
Każdy z pomiarów obarczony jest różnymi błędami systematycznymi, które spowodowane są przez:
-pomiar jest wykonywany raz na dobę. W ten sposób nie uwzględnia się strat na parowanie i zwilżanie ścianek, gdy opad jest niewielki, to może być w ogóle niezaobserwowany-błąd pomiaru z tego tytułu wynosi około 5%
-z efektu Jewonsa( horyzontowanie deszczomierza). Przy bardzo silnym wietrze deszczomierz nie wyłapuje wszystkich opadów , przy opadzie prostopadłym wieczko ma kształt koła, przy pewnym kącie kształt elipsy, aż dąży do linii prostej. Efekty tego błędu są bardzo duże np. meteorolodzy w Łodzi określają opady o wysokości 550mm a w rzeczywistości wynoszą 700 mm (150 mm tyle jest nieobserwowalne)
-problem pomiaru punktowego(związany z pomiarem deszczomierzem Hellmana)-Mierzymy wartości opadów w punkcie, a nie na całym obszarze, z tego względu wprowadzono szereg metod przenoszenia wartości punktowych na powierzchnie(które tez są opatrzone pewnym błędem:
-metoda izolinii i interpolacji liniowej (izohiety)
-metoda wieloboków równego zadeszczenia
-metoda regionów
Opad skorygowany jest równy opadowi zmierzonemu powiększonemu o sumę błędów(Ps=Pr+e(suma)B
Rodzaje błędów pomiaru opadów atmosferycznych:
-błąd zwilżania (1,5%)
-błąd parowania(1-5%)
-efekt Jevonsa (100%)
-błędy losowe
12. Czego dotyczył „Traktat praw morza”
Chwilowo brak
13. Podaj co najmniej 2 definicje niżówki
Niżówki to okresy niskich stanów wody w korycie, spowodowane ograniczeniem zasilania wynikającym z wyczerpywania się zasobów wodnych dorzecza. Przyczyną są małe opady lub ich brak, niska temp. uniemożliwiająca topnienie lodowców i pokrywy śniegowej oraz infiltrację w grunt. Niski stan wody musi trwać 3 dni, by nazwać go niżówką
Niżówka –kilkunastodniowy okres w którym przepływy rzek są niższe od umownej granicy(WNQ).
Z punktu widzenia zaopatrzenia w wodę niżówką, nazywamy przepływ, który spowoduje powstanie braków w zaspokojeniu potrzeb wszystkich użytkowników.
14. Wymień i opisz fazy rozwoju niżówki.
- susza atmosferyczna: brak opadów, czyli niedostatek wody. Braku opadów towarzyszy zwykle wysoka temperatura, a za tym idzie parowanie;
- susza glebowa- rozwija się pod wpływem suszy atmosferycznej. Brak wody w gruncie, mała wilgotność;
- niżówka wód podziemnych- susza glebowa sprawia, że wody gruntowe pozbawione są zwykłej alimentacji opadowej. Obniża się zwierciadło wód gruntowych ( wysychanie studni);
- niżówki wód powierzchniowych- zanik źródeł, wysychanie cieków.
15. Podaj różnicę między swobodnym i napiętym zwierciadłem wody podziemnej.
- Zwierciadło wody podziemnej- jest to granica między strefą areacji, a strefą saturacji. Jest to poziom, do którego wznosi się woda wolna zawarta w środowisku skalnym. Jest to tzw. Strefa przejściowa. Zwierciadło wód podziemnych może być napięte lub swobodne;
- Swobodne- pozostaje pod ciśnieniem atmosferycznym, co oznacza, że nad zwierciadłem wody w tej samej warstwie przepuszczalnej występuje przestrzeń bez wody umożliwiająca podnoszenie się;
- Napięte- pozostaje pod ciśnieniem wyższym od atmosferycznego. Jego położenie jest wyznaczone przez wyżej leżące utwory nieprzepuszczalne, które umożliwiają wzrost poziomu zwierciadła wody. Występuje na granicy warstwy wodonośnej i nieprzepuszczalnej
16.Wyjaśnij zjawisko intercepcji:
- Intercepcja- jest to proces przechwytywania i czasowego zatrzymywania opadu atmosferycznego przez roślinność. Zanim woda opadowa dotrze do gruntu, zatrzymywana jest przez szereg różnych sposobów- przez różne środowiska- biotyczne- drzewa, krzaki i abiotyczne np. dachy. Woda zatrzymywana jest siłami napięcia powierzchniowego lub na wiele innych sposobów
Ilość przechwytywanej wody jak i straty intercepcji zależą od pory roku, warunków pogodowych , natężenia
i rodzaju opadów oraz od fazy rozwoju roślinności
******17.Wskaż różnice między rzeką nizinną i miejską. (Tego nie jestem pewien)
Różnica pomiędzy rzeką nizinną a miejską dotyczy w dużej mierze antropogenicznego przekształcenia rzeki.
Rzeki miejskie znacznym stopniu są uregulowane, mają wybetonowane koryto, na ich brzegach znajdują się bulwary, są też bardziej zanieczyszczone niż rzeki nizinne(?), rzekach miejskich można też spotkać rożnego rodzaju budowle hydrograficzne. Rzeki nizinne w odróżnieniu od rzek miejskich charakteryzują się bardziej naturalnym kształtem koryta, występowaniem m.in.: meandrów , zakól, starorzeczy i wysp.
18. Nauka o jeziorach to : limnologia, a nauka o bagnach to : paludologia
19. Ze względu na poziom mineralizacji wody Ziemi dzielimy na:...............
Wody Mineralizacja-ultra-słodkie M<0,1 g/l
- słodkie 0,1<M<0,5 g/l
-akratopegi 0,5<M<1,0g/l
-mineralne M>1,0g/l
Mineralne:-wody słabo zmineralizowane 1,0<M<3,0 g/l-słonawe 3,0<M<10g/l
-słone 10g/l<M<35 g/l
-solanki M>35 g/l
20.Wyjaśnij pojęcie cyklu hydrologicznego.
- Woda na Ziemi nie jest w bezruchu i ciągle uczestniczy w procesie krążenia, nazywamy – cyklem hydrologicznym. Cykl obejmuje: atmosferę, litosferę, oraz oceanosferę. Wiąże ze sobą wszystkie ogniwa hydrosfery: oceany, morza, jeziora, rzeki, bagna, lodowce, wody podziemne, wody w atmosferze. Łącznie zasoby wodne hydrosfery wynoszą ok. 1,4 mld km3. Czas dla wymiany wody dla całej hydrosfery wynosi 2800 lat. W cyklu hydrologicznym wyróżniamy:- Obieg duży- wiąże z wodą wszystkie 3 fazy obiegu: oceaniczną, atmosferyczną, kontynentalną;- Obieg mały- dwa małe obiegi- dotyczą atmosfery i jej powiązań z oceanami (1) i lądami (2).
21. Z uwagi na stałość płynięcia wody cieki dzielimy na:....................................
- stałe (permanentne)- czyli wypełnione wodą przez cały rok. Występują na obszarach, na których opad większy od parowania. Zasilane wodami podziemnymi i wodami ze spływu powierzchniowego pochodzącymi z dreszczów i roztopów;
- okresowe (periodyczne)- okresowo, ale regularnie prowadzące wodę w porze wilgotnej. Są zasilane głównie spływem powierzchniowym. Płyną w korycie przez dłuższa część roku (kilka miesięcy);
- epizodyczne- płynące krótko na potoki płynące tylko po krótkotrwałych ulewach. Występuje w strefie suchej lub półsuchej.
22. Co nazywamy siecią rzeczną, wymień znane Ci kryteria podziału sieci rzecznych.
Sieć rzeczna to inaczej system rzeczny. Jest rzeka główna wraz z jej dopływami . Siec rzeczną tworzą rzeki łączące się ze sobą . Sieć rzeczna jest skutkiem długotrwałego oddziaływania klimatu na warunki morfologiczne i geologiczne. Składa się na system koryt i dolin rzecznych (różnej wielkości i rzędu)prowadzących różne ilości wody w różnym czasie. Aby siec mogła istnieć muszą być odpowiednie warunki klimatyczne-musi być przewaga opadu nad parowaniem
Istnieje wiele kryteriów podziałów sieci rzecznej :
-wg. Symetrii
-symetryczne sieć rzeczna –w której lewa i prawa część dorzecza mają zbliżoną powierzchnię podobną ilość cieków
-asymetryczna sieć rzeczna –w której lewa i prawa część dorzecza mają różną powierzchnię i różną ilość cieków
-wg. Układu sieci rzecznej
-pierzasty- powstaje w długich ,wąskich dolinach , jest to jednocześnie sieć symetryczna np. górny Rodan(Alpy)
-widlasty-jest charakterystyczny dla jednostronnych zrębów o asymetrycznych stokach , jest to siec asymetryczna np. Rudawa (wyżyna Krakowska ) Bzura, górna Pokrzywianka
-kratowy nawiązuje do budowy litologicznej obszaru, występuje w górach o budowie rusztowej, gdzie rzeki wykorzystują w swym biegu na przemian subsekwentne odcinki dolin równoległe do grzbietów oraz krótkie przełom omowe odcinki miedzy grzbietami. Np. górny San w Bieszczadach . W Górach Świętokrzyskich występują często występują w obrębie drumlinów, na obszarze objętym zlodowaceniem w związku z wykorzystaniem przez rzeki odcinków pradolin np. łamany bieg Warty i Odry, oraz na obszarze o budowie krawędziowej
-dendrytyczny (drzewiasty)posiada silnie rozwiniętą sieć rzeczną w górnym biegu w obrębie gór, a słabiej rozwiniętą w dolnym biegu w obrębie pogórzy lub kotlin składa się z wielu źródłowych cieków tworzących większe dopływy , typowy dla klimatu wilgotnego np. Żabnica (Beskid Żywiecki), Nida
-wachlarzowy –tworzy się najczęściej na stożkach napływowych u podnóży gór np. Garonna, Adour(północne stoki Pirenejów), Wisłok.
-równoległy- typowy dla systemów rzecznych wykształconych na jednorodnym podłożu skalnym, są to głownie rzeki konsekwentne np. rzeki Norwegii
- koncentryczny (zbieżny, dośrodkowy) tworzy się w obrębie zagłębień bezodpływowych i kotlin np.w obrębie Kotliny Żywieckiej i Kotliny Kaszgarskiej
-decentryczny (rozbieżny odśrodkowy) tworzy się na izolowanych wyniesieniach np.wyniesienia Beskidu Wyspowego, stożek Kilimandżaro
-Numeryczna(ilościowa) klasyfikacja rzek
Polega na numeracji hydrograficznej cieków , wg tej klasyfikacji każdy fragment sieci rzecznej ma określony rząd , dzięki czemu zajmuje określone miejsce w całym systemie rzecznym; numerowanie cieków zaczyna się od odcinków źródłowych
-Wg. Hortona
*rząd pierwszy mają wszystkie cieki źródłowe nie mające dopływów
*rząd drugi mają cieki powstałe z połączenia cieków pierwszego rzędu , przy czym ciek najdłuższy (uznany za główny ) na całej długości zaliczany do rzędu drugiego.
* rząd trzeci mają rzeki powstałe z połączenia dwóch lub więcej cieków 2-ego rzędu, przy czym ciek uznany za główny na całej długości zaliczany do trzeciego rzędu.itp
Wg Strahlera-pewna modyfikacja sieci rzecznej wg Hortona
*rząd pierwszy posiadają wszystkie odcinki źródłowe nie posiadające dopływów
*rząd drugi posiadają odcinki powstałe z połączenia dwóch lub więcej odcinków rzędu 1-ego
*rząd trzeci posiadają odcinki powstałe z połączenie co najmniej 2 rzek 2-ego rzędu
-wg Shreve’a
*rząd pierwszy mają wszystkie cieki początkowe
*rząd drugi mają odcinki cieków utworzone z 2 cieków pierwszego rzędu
*rząd trzeci mają odcinki cieków utworzone z cieków drugiego i pierwszego rzędu
- Uwzględniając charakter środowiska fizyczno-geograficznego dorzecza i morfologię doliny wyróżnia się:
*rzeki górskie(wyżynne)-maja głębokie doliny i wąskie koryta , duży spadek, w korycie spotyka się progi i wodospady, dno wyścielają grube frakcje rumowiska. Zasilane są głównie wodami topniejących śniegów i lodowców wysokogórskich oraz opadami deszczu w ciepłej porze roku
*rzeki równinne (nizinne)- płynące w szerokich , dobrze wykształconych dolinach o niewielkim spadku , dno jest wysłane drobnym rumowiskiem , koryta rzek są kręte , meandrujące i często dzielą się na odnogi, otrzymują one obfite zasilanie roztopowe na wiosnę, pozostałych porach roku przeważa zasilanie podziemne.
-rzeki jeziorne –wypływające z jezior lub przepływające przez jeziora, spadki koryta niewielkie, odznaczają się małą amplitudą wahań zwierciadła wody i małą zmiennością odpływu
-rzeki bagienne –przepływające przez bagna lub odwadniające zespoły bagienne w dorzeczu , spadek rzek z reguły minimalny, cechują je długotrwałe wezbrania rozlewające się szeroko w dolinie
-rzeki krasowe-zasilane są całkowicie lub w znacznym stopniu z utworów krasowych , dlatego ich odpływ jest wyrównany a amplituda stanów wódy w rzece niewielka; wypływają z wywierzyska często ginąc w ponorze
-Biorąc pod uwagę kierunek płynięcia wody w rzekach w stosunku do powierzchni inicjalnej ,na której ta sieć wykształciła rzeki mogą być:
*konsekwentne
*subsekwentne
*resekwentne
*obsekwentne
*insekwentne
-Ze względu na regiony fizycznogeograficzne różniące się warunkami klimatycznymi, rzeźba budowa geologiczną, szata roślinną, przez które cieki przepływają można podzielić na ;
*autochtoniczne
*allchtoniczne
- z uwagi na stałość płynięcia wody cieki dzielimy na
*stale płynące
*okresowe
*epizodyczne
23.Narysuj na hydrogramie 3 formy odpływu.
24. Objaśnij wzór: Wz= Qg/Qc ; opisz oznaczenia, podaj jednostki:-Wz- współczynnik zasilania;
-Qg- odpływ podziemny;
-Qc- odpływ całkowity.
25.Co to jest PSU
-PSU- Praktyczna Jednostka Zasolenia (Practical Salinity Unit) 1 PSU = 1promil.
26. Przedstaw zasolenie i skład jonowy soli morskiej
- Ilość rozpuszczonych substancji stałych w określonej objętości wody morskiej określa jej zasolenie, Zawartość różnych soli w wodzie oceanicznej wynosi:
- średnio 34,7 PSU – maksymalnie >300 PSU , -minimalnie – <0,2 PSUSkład chemiczny wody oceanicznej:- główne kationy: Na +-32 %, K+- 7%, Mg2+-3 %, Ca2+ -1,2%;
- główne aniony: Cl minus -38%, SO4 2minus- 7,7%, HCO 3 -3%, SiO2…Zasolenie oceaniczne jest bardzo zmienne przestrzennie jednak wzajemne proporcje między jej składnikami są stosunkowo małe.Łączna masa soli rozpuszczonych w wodzie oceanicznej wynosi 46,5 x 10 (do 15) l. Średnie zasolenie wynosi 34,7 PSU. Na otwartym oceanie różnice nie przekraczają 3 PSU. Największe odchylenia występują w obrębie akwenów przybrzeżnych i w zatokach, zalewach oraz morzach śród-lądowych i marginalnych.Poziomy rozkład zasolenia Wszechoceanu jest wybitnie strefowy. Zaznacza się wyraźny związek z uwilgotnieniem atmosfery, temp., wielkości parowania.Pionowe różnice zasolenia są wyraźnie widoczne do głębokości ok.1500 m.p.p.m.. Głębiej woda oceaniczna charakteryzuje się prawie stałym zasoleniem, lekko wzrastającym z głębokością.
27. Wyjaśnij pojęcie : bilans wodny:
- Bilans wodny zlewni określa zasoby wodne występujące stale lub czasowo na jej terenie; jest ilościowym ujęciem wody w granicach danego obszaru i w określonym czasie. Liczbowe ujęcie bilansu wodnego zlewni przedstawia równanie bilansowe porównujące ilości wody zasilającej zlewnie (tzn. przychód wody) z ilością wody uchodzącą różnymi drogami z jej obszaru (tzw. Rozchód wody). Postać równania bilansowego zależy od okresu objętego bilansowaniem. W przypadku wielolecia ( co najmniej 10 lat) równanie to przybiera postać: P= H+ E.
28. Co nazywamy odczynem wody i w jakich jednostkach jest on wyrażany:- pH- ujemny logarytm dziesiętny stężenia jonów hydranowych = log10 (H3O):
· pH od 1 do 14 * woda deszczowa ma odczyn słabo kwaśny
· pH 7 roztwór obojętny * --- morska obojętny
· pH <7 --- kwaśny * --- krasowa- słabo zasadowy
· pH > 7 --- zasadowy ...
madziula1517