DEMOGRAFIA 23..doc

DEMOGRAFIA 23.05.2009R.

Demografia – nauka o prawidłowościach rozwoju ludności w konkretnych warunkach gospodarczych i społecznych badanego terytorium. Zajmuje się ona opisem stanu i struktury ludności oraz badaniem i oceną zmian wynikających z dotychczasowego i przewidywanego ruchu naturalnego i wędrówkowego.

Podstawowe pojęcie demograficzne

Jednostki demograficzne – są to osoby, pary małżeńskie, rodziny i związane z nimi gospodarstwa domowe.

Jednostki dzielimy na:

a)     Proste – to osoby – nie podlegają podziałowi

b)     Złożone – są to pary małżeńskie i rodziny – składają się z kilku osób, między którymi wystepują więzi

Podstawową jednostką w obserwacji i analizie demograficznej jest osoba.

- Ludność faktycznie zamieszkała – osoby zameldowane na pobyt stały na danym terenie i faktycznie tam zamieszkujący oraz ludność przebywająca tam czasowo;

- Gospodarstwo domowe – zespół osób zamieszkujących razem i wspólnie się utrzymujących ( stąd w jednym gospodarstwie może być wiele rodzin ) ;

Wyróżniamy 3 typy gospodarstw domowych:

1.     Gospodarstwa domowe rodzinne – zespoły dwóch lub więcej osób spokrewnionych, mieszkających razem i wspólnie się utrzymujących

2.     Gospodarstwa domowe osób samotnych ( osoba utrzymująca się samodzielnie )

3.     Gospodarstwa zbiorowe

Głowa gospodarstwa domowego – osoba która dostarcza całkowicie lub w przeważającej części środków utrzymania dla danego gospodarstwa domowego.

Rodzina – zespól osób wyodrębniony w ramach gospodarstwa domowego na podstawie kryteriów biologicznych;

Fazy życia rodziny

4 fazy życia rodziny:

- małżeństwo

- urodzenie dzieci

- opuszczenie domu przez dzieci

- rozpad rodziny

Koncepcja Światowa Organizacja Zdrowia ( WHO ) zakłada zaś istnienia 6 faz:

- formowanie się rodziny

- rozwój rodziny

- stabilizacja liczebności rodziny

- kurczenie rodziny

- puste gniazdo

- rozpad rodziny

Cykl życia rodziny obrazuje przemiany zachodzące z upływem czasu uwzględniając preferencje biorące swe źródło w odmienności funkcji, jaką spełnia ona w dzisiejszych latach

KOHORTA – podzbiorowość ludzka wyodrębniona ze zbiorowości na podstawie zdarzenia demograficznego lub społecznego, wspólnego wszystkim członkom podzbiorowości w ściśle określonym miejscu i czasie, np.

- kohorty małżeńskie – zawarły małżeństwa w tym samym okresie

- kohorty osób , które rozpoczęły prace zawodową w tym samym czasie

Kohorty , które zostały wyodrębnione na podstawie wspólnej daty urodzenia nazywamy GENERACJĄ

Stąd wyróżnia się analizę:

- poprzeczną – wg generacji – polega na obserwowaniu zdarzeń, które nastąpiły w danej populacji w określonym momencie lub przedziale czasu

- wzdłużna inaczej kohortową – polega na obserwowaniu zdarzeń, które zachodzą w jednej generacji, tj. w zbiorowości osób urodzonych w tym samym roku w ciągu całego okresu istnienia tej generacji.

CECHY DEMOGRAFICZNE:

- Cechy człowieka będące badań demograficznych dzieli się na:

a) cechy absolutne – to właściwości które posiada każdy człowiek niezależnie od istnienia innych osób ( np. płeć, wiek)

b) cechy relatywne – to właściwości jednostek wynikające z określonej sytuacji, w jakiej znajduje się względem innych osób ( np. stan cywilny, wykształcenie ) – polegają one zmianom w różnych stadiach życia człowieka.

MINIMUM DEMOGRAFICZNE -  to 3 podstawowe cechy: wiek, płeć, stan cywilny.

    ZDARZENIA DEMOGRAFICZNE

- Małżeństwa, rozwody urodzenia dzieci, migracje – ich realizacja w pewnej mierze zależy od woli człowieka i różnych okoliczności wpływających na podejmowanie przez niego decyzje, co powoduje, że w przypadku niektórych osób realizują się wielokrotnie. Stąd mamy do czynienia z powtarzalnością zdarzeń. Przy wielokrotnej realizacji zdarzeń wyróżnia się poszczególnie ich kolejności

- Zgony – są to zdarzenia niepowtarzalne i nieuniknione.

WIEK – w demografii stanowi on różnicę między momentem obserwacji a momentem urodzenia

- jest to cecha rzeczowa, mierzalna, ciągła

- wyraża się ją w jednostkach czasu ( latach, miesiącach, dniach, godzinach – przy badaniu umieralności niemowląt)

STAN CYWILNY – wyróżniamy 4 kategorie:

1.     Osoby Stanu wolnego  ( panny, kawalerowie)

2.     Osoby będące w stanie małżeńskim ( mężatki, żonaci )

3.     Osoby rozwiedzione

4.     Wdowy i wdowcy

- jeśli zaś kryterium przyjmujemy stosunek do stanu małżeńskiego – wyróżniamy 2 kategorie: osoby w stanie małżeńskim i osoby stanie pozamałżeńskim

POWSZECHNY SPIS LUDNOŚCI – to pełne badanie statystyczne ustalające stan liczebny i strukturę ludności wg najważniejszych cech demograficznych.

Właściwie przeprowadzony spis ludności powinien być:

- Powszechny – powinna być spisana każda osoba w zbiorowości ludności objętej badaniem;

- Imienny – dla każdej spisanej osoby odnotowuje się oddzielnie wszystkie objęte badaniem informacje;

- Bezpośredni – dane są uzyskiwane bezpośrednio od osób spisywanych ( bądź członków ich rodzin );

- Jednochwilowy – odnotowuje on stan na ściśle określony moment

WSPÓŁCZYNNIKI:

1.     Współczynniki demograficzne oceniaja natężnenie określonych zjawisk

Współczynnik małżeństw Wm =  x 1000

Mt liczba małżeństw zawarta w okresie t

L średnia liczba ludności w badanym okresie t

Interpretacja:

Ile przypada małżeństw na każdy 1000 mieszkańców

2.     WSPÓŁCZYNNIK ROZWODÓW :

Wr = x 1000

Rt – liczba orzeczonych rozwodów

L średnia liczba ludności w badanym okresie t

Interpretacja: Ile przypada rozwodów na każdy 1000 mieszkańców

3.     WSPÓŁCZYNNIK PŁODNOŚCI

Wpl=

U liczba urodzeń żywych w okresie t

K 15-49 średnia liczba kobiet w wieku 15-49 lat

Interpretacja :

4.     WSPÓŁCZYNNIK ZGONÓW

Wz= x1000

L średnia liczba ludności w badanym okresie t

Z liczba zgonów w okresie t

5.     WSPÓŁCZYNNIK URODZEŃ

Wu = x1000

L średnia liczba ludności w badanym okresie t

U liczba urodzeń żywych w badanym okresie t

Interpretacja: Ile przypada urodzeń …

6.     WSPÓŁCZYNNIK ZGONÓW NIEMOWLĄT

Wzn= x1000

Zn liczba zgonów niemowląt

Ut liczba urodzeń żywych