PODSTAWOWE POLECENIA SYSTEMÓW UNIX/LINUX

Tematem pracy jest opis podstawowych poleceń systemów Unix/Linux, ale zanim przejdę do objaśniania tych poleceń warto wyjaśnić czym jest system operacyjny i jakie ma zadania. System operacyjny

ang. skrót OS Operating System- jest programem komputerowym, bądź zbiorem programów, który zarządza sprzętem oraz aplikacjami komputera. Podstawą wszystkich systemów operacyjnych jest wykonywanie podstawowych zadań takich jak: kontrolowanie i przypisywanie pamięci, ustalanie priorytetów w zadaniach, obsługa urządzeń, ustalanie połączeń sieciowych oraz zarządzanie plikami. Większość systemów operacyjnych posiada środowiska graficzne ułatwiające ich obsługę. Określenie to jednak nie jest w pełni ścisłe. Czasem potocznie mówi się system operacyjny mając na myśli całość oprogramowania dostarczanego z zakupionym, czasem samo jądro systemu operacyjnego, czasem bootloader, czasem z kolei chodzi o całą rodzinę systemów (np. Microsoft Windows).[1]

Zarządzanie komputerem przez system operacyjny

polega na wykonywaniu przez niego następujących zadań:

1)obsługa dialogu pomiędzy użytkownikiem i komputerem,

2)nadzorowanie wymiany pomiędzy urządzeniami zewnętrznymi i jednostką centralną,

3)organizowanie zapisu danych na dyskach,

4)zarządzanie pamięcią operacyjną,

5)uruchamianie programów użytkowych,

6)sygnalizacja błędów i stanów awaryjnych.[2]

W mojej pracy skupię się na systemie operacyjnym Linux.

Linux jest systemem operacyjnym

W zasadzie opiera się na rodzinie Unix, będąc w założeniach jego wolną alternatywą.

Linux jest Wolnym Oprogramowaniem. Wolność Linuksa oznacza to, że jest rozprowadzany wraz z kodem źródłowym, który możesz dowolnie zmieniać wedle swoich potrzeb. Inaczej mówiąc masz prawo do wykonania dowolnej ilości kopii Wolnego Oprogramowania, do przekazania tych kopii swoim znajomym, a także do nieograniczonej modyfikacji kodu źródłowego z zaznaczeniem, że musisz udostępnić swój zmieniony kod innym osobom. Te zasady opisuje dokładnie licencja na jakiej jest rozprowadzany Linux - Powszechna Licencja Publiczna GNU (z ang. General Public License).

Linux nie jest własnością żadnej firmy, czy osoby, zaś strona Linux.pl nie jest stroną producenta tego systemu - jest stroną o Linuksie. Linux należy do całej społeczności, tysięcy osób które go rozwijają od 1991 roku, kiedy to Linus Torvalds stworzył pierwsze jądro systemu. Sam Linus również nie jest właścicielem Linuksa (chociaż jest właścicielem znaku towarowego).[3]

Główne cechycharakterystyczne Linuxa :

1)linux - stabilny - poprawnie skonfigurowany system pracuje nieprzerwanie miesiącami (czasem latami), nawet aktualizacja poszczególnych programów nie wymaga restartu systemu, jedynie danego programu. Nieprawidłowe działanie jakiegoś programu nie wpływa na działanie systemu jak i innych programów, w najgorszym przypadku zostaje zawieszony jedynie proces wykonujący ten program. Dzieje się tak przez obsługę ochrony pamięci, co jest jednym z elementów zwiększających stabilność linuxa.

2)linux - darmowy - jest to na pewno bardzo ważna zaleta systemu, chociażby dlatego, że zapobiega to piractwu komputerowemu, zaś twórcy systemu mogą skupić się na wprowadzaniu poprawek mających na celu poprawienie szybkości i efektywności działania, a nie na żmudnych systemach zabezpieczeń przed nielegalnym kopiowaniem i używaniem

3)linux - bardzo szybki przy minimalnych wymaganiach sprzętowych

Wymagania sprzętowe systemu są niewielkie, wystarczy 32MB RAM i CPU Pentium ale do wygodnej pracy zalecane jest jednak 64MB RAM i Celeron 300MHz lub szybszy. Świadectwem szybkości i wydajności linuxa może być fakt, że coraz częściej przemysł filmowy sięga po tego linuxa jako platformy do tworzenia zaawansowanych animacji komputerowych, jak to miało miejsce w przypadku Shreka, czy Jurassic Park 2.

4)linux - bezpieczny - w linuxiie duży nacisk położono na bezpieczeństwo systemu, większość dystrybucji już po zainstalowaniu posiada włączonych dużo mechanizmów zabezpieczających system przed niepowołanym dostępem. Jedynie administrator (root) może cokolwiek zmienić i usunąć, dla zwykłego użytkownika jedynym polem do działania jest jego katalog domowy. Inną sprawą są również wirusy - a raczej ich brak. Chociaż jest kilka tzw. robaków, które jednak można policzyć na palcach jednej ręki, a poza tym są one nieszkodliwe dla systemu. Poza tym wszelkie znalezione błędy w oprogramowaniu, które mogą spowodować niepowołany dostęp do naszego systemu, są usuwane prawie natychmiastowo i w przeciągu kilku godzin, do 1-2 dni mamy do dyspozycji poprawione wersje lub łaty na te programy.

5)linux - legalny i tworzony na otwartym kodzie źródłowym (ang. Open Source) - dokładnie na licencji GNU GPL, pozwalającej każdemu użytkownikowi na wprowadzanie swoich poprawek, jednakże nie wszystkie zostaną dołączone do oficjalnych wersji pakietów

6)linux - darmowy - to że linux jest darmowy to na pewno bardzo ważna zaleta systemu, chociażby dlatego, że zapobiega to piractwu komputerowemu, zaś twórcy systemu mogą skupić się na wprowadzaniu poprawek mających na celu poprawienie szybkości i efektywności działania, a nie na żmudnych systemach zabezpieczeń przed nielegalnym kopiowaniem i używaniem.

7)linux - mnóstwo oprogramowania - tak, w tej chwili pod linuxa znajdziemy niezliczoną ilość oprogramowania - zarówno do zabawy, przez programy użytkowe, graficzne, muzyczne, pakiety biurowe do poważnych programów naukowych.

8)linux 100 % multimedialny (gry, muzyka, filmy DivX ) - mnóstwo gier, które w porównaniu do Windowsa wcale nie przegrywają rywalizacji. Istnieją nawet porty niektórych gier na linuxa (Quake II, III). W większości przypadków darmowe nakładki instalacyjne pozwalające zainstalować prawie każdą grę pod linuxem ze zwykłej płyty CD z wersją pod Windows, są do pobrania z Internetu za darmo. Umożliwia  także sufrowanie po Internecie, słuchanie muzyki z mp3, oglądanie filmów DVD czy DivX.

9)linux - współpraca z Windows - po zainstalowaniu Linuxa nie Jesteś skazany wyłącznie na niego. Linux za pomocą pakietu emulatorów  Wine pozwoli Ci na zachowanie ulubionych gier, programów z systemu Windows i większość z nich z łatwością będziesz mógł uruchomić pod linuxem!

10)linux - pełna integracja z komunikatorami internetowymi - dodatkowym atutem jest to że nie będziesz pozbawiony Twoich ulubionych komunikatorów internetowych. Istnieją pełne wersje programów dla linuxa (Gadu-Gadu, Tlen, ICQ, kontakt WP)

11)linux - bardzo prosty i przejrzysty proces instalacji - na innych linuxach większość młodych użytkowników nie daje sobie rady z instalacją i konfiguracją systemu

12)linux - bezkolizyjność z Windows - linux może z powodzeniem współpracować, współistnieć na jednym dysku twardym wraz z twoim systemem Microsoft Windows.

13)linux - międzynarodowy ( w tym także Polski) - w każdej dystrybucji konkretny język ustawia się za pomocą tzw. lokalizacji (ang. locale), czyli ustawiamy sobie w jakim języku chcemy, żeby się system z nami kontaktował. Poza tym linux jest w pełni zgodny z wszelkimi normami ISO, jeżeli chodzi o stosowane kodowanie (ISO 8859-2, UNICODE itp.)[4]

Najbardziej użyteczne i popularne polecenia Linuxa:

adduser identyfikator

Tworzymy nowego użytkownika o podanym identyfikatorze. Żąda podania niezbędnych informacji. Użycie tego polecenia wymaga praw dostępu użytkownika root.

apropos słowo

przeszukuje strony podręcznikowe w poszukiwaniu podanego słowa, wypisuje krótka informację o każdej ze znalezionych stron.

at czas

at –f plik czas

Polecenia wprowadzone z klawiatury lub (druga forma) wczytane z pliku zostaną wykonane w określonym momencie w przyszłości (argument czas). Czas można podać na kilka różnych sposobów, na przykład: godzina:minuta, godzina:minuta dzień/miesiąc/ rok.

atg

Powoduje wpisanie informacji o zadaniach oczekujących na wykonanie w wyniku użycia polecenia at.

atrm zadanie

Powoduje usunięcie zadania z listy zadań oczekujących na wykonanie w wyniku użycia polecenia at.

bg

bg zadanie

Powoduje, ze aktualne zadanie (przerwane poleceniem [Carl+Z] lub wymienione zadanie (druga forma) zaczyna być wykonywane w tle.

cal miesiąc rok

Wyświetla kalendarz na określony miesiąc i rok.

cat pliki

Wyświetla zawartość wymienionych plików.

cd

cd katalog

Zmienia aktualny katalog wymieniony w argumencie polecenia. Jeżeli argument nie jest podany, to następuje przejście do katalogu głównego danego użytkownika.

chgrp grupa pliki

chgrrp –R grupa pliki

Dla plików pasujących do wzorca pliki, zmienia atrybut przynależności do grupy (na odpowiadający wymienionej grupie). Użycie opcji –R, powoduje, że zmiana zostanie dokonana również dla wszystkich plików znajdujących się we wszystkich podkatalogach katalogu aktualnego.

chmod tryb pliki

chmod –R tryb pliki

Zmienia tryb dostępu do pliku (uprawnienia) na podany. Opcja –R powoduje rekurencyjne wykonanie polecenia dla wszystkich podkatalogów i plików w tych podkatalogach, poczynając od aktualnego.

chown identyfikator pliki

chown –R identyfikator pliki

Zmienia identyfikator właściciela plików na podany. Opcja –R powoduje rekurencyjne wykonanie polecenia dla wszystkich podkatalogów i plików w tych podkatalogach, poczynając od aktualnego.

clear

Czyści ekran.

cmp plik1 plik2

Porównuje dwa pliki, wyświetla informacje o znalezionych różnicach. Polecenie to podobne jest do polecenia diff, choć format wyświetlanych informacji jest różny dla obu poleceń.

cp plik1 plik2

cp plik katalog

cp –R plik katalog

Kopiuje plik do innego pliku lub katalogu. Użycie opcji –R powoduje, że będą również kopiowane wszystkie podkatalogi.

date

date data

Wyświetla aktualny czas i datę lub zmienia (zmiana wymaga uprawnień użytkownika root) czas i datę na podane. Argument data ma format: MMddggmmyy lub MMddggmmyyyy, gdzie MM,dd,gg,mm i yy oznacza miesiąc, dzień, godzinę, minutę (po dwie cyfry) i rok (dwie lub cztery cyfry).

df

Wyświetla informacje o ilości wolnego miejsca na wszystkich zamontowanych dyskach.

diff plik1 plik2

Porównuje dwa pliki, wyświetla informacje o znalezionych różnicach. Polecenie to podobne jest do polecenia cmp, choć format wyświetlanych informacji jest różny dla obu poleceń.

dmesg

Wyświetla komunikaty wygenerowane przy ostatnim uruchomieniu (przeładowaniu) systemu.

du

du katalogi

Wyświetla informacje o przestrzeni dyskowej zajętej przez pliki w aktualnym katalogu i jego podkatalogach, ewentualnie w wymienionym katalogu.

echo tekst

echo –n tekst

Na standardowym urządzeniu wyjściowym wypisuje podany tekst. Opcja –n powoduje, że na końcu tekstu nie zostanie dodany znak nowej linii.

fdformat urządzenie

Formatuje dyskietkę znajdującą się w stacji odpowiadającą wymienionemu urządzeniu. Polecenie to wykonuje jedynie formatowanie niskiego poziomu – nie jest tworzony system plików. Aby utworzyć system plików, po sformatowaniu dyskietki, należy użyć polecenia mkfs.

fdisk urządzenie

Edytuje tablice partycji dysku odpowiadającego podanemu urządzeniu.

fg

fg zadania

Powoduje zmianę trybu wykonywania zadań działających w tle lub czasowo wstrzymanych -  wymienione zadania będą kontynuowane jako procesy pierwszoplanowe 9kontrolujące aktualny terminal). Jeżeli argument nie jest podany, to polecenie dotyczy zadania ostatnio wstrzymanego przez [Carl+Z] lub umieszczonego w tle.

file pliki

Określa i wyświetla typ każdego z podanych plików.

find katalog –name wzorzec -print

W określonym katalogu (podanym w formie ścieżki względnej lub bezwzględnej), szuka plików pasujących do wzorca i wyświetla ich nazwy. Wzorzec umieszczany jest zwykle między pojedynczymi cudzysłowami (znaki’). Polecenie to ma wiele opcji i argumentów.

finger użytkownicy 

Wyświetla informacje o określonych użytkownikach.

free

Wyświetla informacje o używanej i wolnej pamięci operacyjnej oraz pamięci wirtualnej.

ftp nazwahosta

Otwiera połączenie FTP z wymienionym hostem – umozliwia przesyłanie plików. Polecenie to wymaga użycia kilku dodatkowych podpoleceń.

grep wzorzec pliki   

grep –i wzorzec pliki

grep –n wzorzec pliki

grep –v wzorzec pliki

W wymienionych plikach poszukuje tekstów pasujących do podanego wzorca, wyświetlając linie zawierające znalezione ciągi znaków. Wzorzec zwykle umieszczony jest pojedynczymi cudzysłowami (znaki’). Opcja –i powoduje szukanie bez rozróżniania dużych i małych liter. Opcja –n powoduje poprzedzanie każdej wyświetlanej linii jej numerem w danym pliku. Opcja –v powoduje wyświetlenie linii, które nie pasują do wzorca.

gzip pliki

gunzip pliki

Wykonuje kompresję (lub dekomprescję) wymienionych plików. Zwykle skompresowany plik ma te samą nazwę co plik oryginalny, z dodanym przyrostkiem .gz.

head pliki

Wypisuje pierwszych kilka linii podanych plików.

hostname

hostname nazwa

Wyświetla (lub zmienia) nazwę hosta.

info

Uruchamia system pomocy GNU Texinfo.

init poziom_wykonywania

Zmienia systemowy poziom wykonywania (run level) na odpowiadający podanemu argumentowi.

jnsmod modul

Dynamicznie ładuje określony moduł (wymaga użytkownika root).

jobs

Wyświetla informację o wszystkich zadaniach działających w tle.

ispell pliki

Sprawdza pisownię słów w wymienionych plikach.

kill id_procesów

kill –sygnałów id_procesów

kill -l

Do wymienionych procesów wysyła określony sygnał (podany jako wartość liczbowa lub nazwa). Może na przykład spowodować zakończenie działania procesu. Opcja –l powoduje wypisanie listy dostępnych sygnałów.

killall program

killall –sygnał program

Wysyła określony sygnał (lub sygnał domyślny) do wszystkich procesów, które są działającymi kopiami podanego programu. Może na przykład spowodować zakończenie działania procesu.

ln stary i nowy

ln –s stary i nowy

Tworzy dowązanie (stałe lub symboliczne), przypisujące istniejącemu plikowi nowa (dodatkową) nazwę.

locate wzorzec

Znajduje pliki zawierające tekst pasujący do podanego wzorca. Używa bazy danych obsługiwanej przez polecenie updatedb.

lpg

Wyświetla informacje o zadaniach znajdujących się w kolejce drukarki.

lpr pliki

Drukuje wymienione pliki

lprm zadanie

Powoduje usunięcie ...