Wprowadzenie do technik Freineta i możliwości ich zastosowania w nauczaniu zintegrowanym.
Nie wszyscy nauczyciele wiedzą, na czym polegają techniki francuskiego pedagoga Celestyna Freineta. Wielu nauczycieli kojarzy nazwisko Freinet z dawno stosowanymi sposobami nauczania. Paradoksalnie zauważa się obecnie związek założeń reformy edukacji z treściami propagowanymi przez Freineta.
Podstawowymi technikami opracowanymi przez Freineta są:
• Swobodne teksty dzieci i gazetka szkolna jako podstawa nauki języka ojczystego.
• Doświadczenia poszukujące jako podstawa samodzielnej pracy uczniów w
zakresie matematyki, przyrody, geografii, historii.
• Planowanie pracy indywidualnej i zbiorowej przez uczniów pod kierunkiem
nauczyciela.
• Różnorodne formy ekspresji artystycznej i technicznej jako podstawa
wychowania estetycznego i technicznego.
• Referaty jako środek rozwijania zainteresowań oraz samokształcenia.
• Korespondencja i wymiana międzyszkolna jako podstawa szerokich kontaktów
społecznych.
Przedstawię teraz krótką charakterystyką wybranych technik:
Technika swobodnych tekstów pozwala uzewnętrznić dziecku swoje przeżycia, uwolnić się od napięć i emocji. Pełni więc między innymi rolę terapeutyczną. Najczęściej dzieci piszą swoje utwory na kartkach, odczytują je a klasa wybiera najlepszy, który wspólnie zostaje poprawiony i zapisany do zeszytów. Taki tekst bywa inspiracją do ćwiczeń w mówieniu, pisaniu z pamięci, ćwiczeń słownikowych, utrwalania wiadomości z gramatyki i ortografii. Poprawiona wypowiedź może być zilustrowana i umieszczona w gazetce.
„Doświadczenia poszukujące” wykorzystywane są często w naukach przyrodniczych, gdzie stosuje się daleko posuniętą pracę ucznia. Freinet był zdania, że w rozwoju pełnej osobowości nic nie może zastąpić „ poszukującego działania” i związanej z nim obserwacji. W technice tej istotną rolę odgrywają karty pracy, opracowane przez nauczyciela, wskazujące uczniom kierunek działań.
Freinet i jego zwolennicy przywiązują dużą wagę do samodzielnie przygotowanych przez uczniów krótkich referatów, wygłaszanych następnie przed całą klasą. Doświadczenia poszukujące, wywiady i referaty rozwijają przekonanie dziecka, że żadna prawda i żadna wiedza nie przyjdzie do niego gotowa z podręczników lub z ust nauczyciela.
Ogromną rolę w nauczaniu zintegrowanym odgrywają też wycieczki, które są źródłem wielu dalszych działań na zajęciach.
Swobodna ekspresja artystyczna- plastyczna, techniczna, muzyczna, teatralna. Technika ta ma znaczenie terapeutyczne i reedukacyjne, niekiedy nawet w przypadku długotrwałych napięć psychicznych.
Dziecko wypowiadając się poprzez wybrany przez siebie rodzaj twórczości uchyla jakby przed czujnym okiem nauczyciela część swojej wewnętrznej tajemnicy, i w ten sposób pozwala sobie pomóc. Z drugiej strony, samo uwalnia się, w pewnym stopniu od różnych dręczących je przeżyć i stanów rozdrażnienia.
Przykładem wykorzystania technik Freineta w nauczaniu zintegrowanym jest przedstawiony poniżej scenariusz zajęć na temat „Różne oblicza radości” autorstwa T. B. Krasy.
W scenariuszu tym wykorzystano technikę tworzenia swobodnych tekstów.
Celem zajęć jest rozwijanie umiejętności nazywania i wyrażania uczuć i stanów emocjonalnych poprzez różne formy ekspresji twórczej.
Przebieg zajęć:
Etap I -Przygotowanie do zajęć.
Uczniowie wrócili do szkoły po dłuższej przerwie i dzielili się swoimi wrażeniami na temat sposobów spędzania wolnego czasu. Podczas rozmowy dzieci zauważyły, że niektóre z nich wesoło się bawiły, a innym się to nie udało.
Rozpoczęła się dyskusja w celu uzyskania odpowiedzi na pytania:
• Dlaczego jedni potrafią się cieszyć nawet z drobnych rzeczy, podczas gdy inni są ciągle niezadowoleni?
• Czy potrafimy kierować własnymi emocjami?
• Co sprawia, że jesteśmy weseli, rozzłoszczeni, smutni?
• Jak ocenić wielkość (rozmiary) uczuć i jak je porównywać?
W ramach indywidualnej pracy pozalekcyjnej dzieci zgromadziły materiały na temat radości. Były to utwory literackie, piosenki, fotografie, ilustracje, przysłowia, wyrażenia i definicje związane ze słowem radość. Uczniowie dobrali się w kilkuosobowe grupy (zgodnie z rodzajem zebranego materiału) i zadecydowali o sposobie prezentacji (podział ról, zakres materiału).
Etap II - Prezentacja zgromadzonego materiału
Ten etap rozpoczęliśmy od zabawy w skojarzenia. Do słowa RADOŚĆ zapisanego na planszy uczniowie dopisywali różne skojarzenia np.;
• prezent, urodziny, przeprowadzka
• urodził się brat, dostałem komputer, zabawa z kolegami
• uśmiech, sukces, szczęście
• cała rodzina razem
A potem były prezentacje grup:
Grupa I - zaprosiła na wystawę fotografii upamiętniających radosne wydarzenia;
właściciele zdjęć krótko opisywali dane sytuacje
Grupa II - zaśpiewała dwie wybrane przez siebie wesołe piosenki
Grupa III - przypomniała fragmenty poznanych baśni, opowiadań, które opisują
radosne przeżycia bohaterów
Grupa IV - zaprezentowała zabawne ilustracje przedstawiające ludzi, a także
zwierzęta oraz subtelne piękno przyrody
Grupa V - zdefiniowała pojęcie radości według „Słownika Języka Polskiego",
odczytała wyszukane synonimy i związki frazeologiczne ze słowem ,radość"
Nauczycielka - recytowała wiersz J. Kulmowej pt. "Co to jest radość?" oraz
wybrane fragmenty wiersza „Radość" E. Zawistowskiej
Po prezentacji nastąpiła kolejna dyskusja - tym razem na temat: „Czym jest radość i jak ją można wyrazić?". Teraz uczniowie trochę inaczej definiowali słowo RADOŚĆ.
Oto kilka przykładowych zapisów dzieci przy powtórnej zabawie w skojarzenia:
RADOŚĆ to:
• wesołość, którą chcę się dzielić,
• uczucie zadowolenia,
• uśmiechnięte usta i oczy,
• gdy mam ochotę śpiewać i tańczyć
• jak mój pies merda ogonem.
W wyniku dyskusji uczniowie doszli do wniosku, że budzące się w nas uczucia zależą od zaistniałej sytuacji. Jednak każdy człowiek inaczej wyraża własne emocje, a to znów zależy od jego charakteru i wrażliwości. Radość jest bardzo pozytywnym stanem, a człowiek uśmiechnięty postrzegany jest jako szczęśliwy. Podsumowując dyskusję, dzieci stwierdziły, że chętniej przebywają w towarzystwie ludzi wesołych niż smutnych.
Etap III - Twórcza praca uczniów
Dzieci wybierają sobie formę ekspresji zgodną z ich upodobaniami i dobierają się w kilkuosobowe zespoły. Zadaniem każdej grupy jest zobrazowanie radości. Niektóre grupy postanowiły wyrazić swą radość za pomocą środków plastycznych, inne podjęły pisanie swobodnych tekstów (każde dziecko pisze indywidualnie). Następnie dzieci w poszczególnych grupach wybierają prace do klasowej prezentacji. Autorzy wybranych rysunków opowiadają, co chcieli przedstawić a pozostali uczniowie oceniają, w jakim stopniu im się to udało. Autorzy wybranych tekstów czytają je na głos, a dzieci wybierają ten, który im się najbardziej podobał.
„Radość"
Radość to pani w białej albo zielonej sukni.
Różnie się. ubiera.
Trzeba ją łapać, bo może uciec i będzie smutno.
A radość jest wesoła i ludzie są z nią szczęśliwi
wiosną i latem, i jesienią, i zimą
Trzeba złapać radość — można ją zatrzymać.
Etap IV - Opracowanie wybranego tekstu
Dzieciom podobał się ten wiersz, więc zawiesiliśmy go na tablicy, a następnie wspólnie staraliśmy się skorygować to, co napisał autor tego wiersza oczywiście za jego zgodą i przy jego akceptacji.
Tak wyglądał tekst po korekcie:
„Zatrzymajcie radość!"
Radość przychodzi do nas w różnej szacie.
Gdy ją złapiecie, nie pozwólcie jej odejść. Przyniesie wam szczęście i uśmiech.
Czy będzie lato czy zima
uwierzcie mi, radość można zatrzymać.
Etap V - Podsumowanie zajęć
Podczas rozmowy ukierunkowanej pytaniami uczniowie mówili o tym, co im się najbardziej podobało podczas dzisiejszych zajęć o radości, co ich szczególnie cieszyło a co sprawiało trudności. Oceniają także swój wkład w przygotowanie do zajęć oraz oceniają swoją pracę na lekcjach.
Jako pracę domową zaproponowałam dzieciom powrót do tematu w domu i przeprowadzenie rozmowy z rodzicami o uczuciach lub napisanie innego tekstu, wykonanie innego rysunku.
Literatura:
1. B. Łuczak, Nauczanie integralne w klasach 1- 3 z wykorzystaniem technik Freineta, Oficyna Wydawnicza G&P, Poznań 2000
2. T. B. Krasa, Zatrzymać radość, w: „Inspiracje Freinetowskie” 28/2004,
Lublin 2004
Opracowała:
Iwona Urbaniak
mikania19