WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA I BANKOWOŚCI
W KRAKOWIE
Wydział Finansów i Bankowości
PRACA DYPLOMOWA
Anna Jędrzejczyk gr. 1B413
Karty płatnicze jako nowoczesna forma rozliczeń pieniężnych na przykładzie oferty Banku Przemysłowo – Handlowego S.A.
Promotor: dr Joanna Kaczor
Kraków 2001
Spis treści :
Strona
1.1. Rozliczenia gotówkowe.......................................................................................................5
1.2. Rozliczenia bezgotówkowe ..............................................................................................10
1.2.1. Obrót krajowy...............................................................................................................10
1.2.2. Obrót zagraniczny.........................................................................................................16
2.1. Istota plastikowego pieniądza............................................................................................29
2.1.1. Historia narodzin i rozwoju karty płatniczej na świecie...............................................29
2.1.2. Historia kart płatniczych w Polsce..................................................................................31
2.2. Budowa i zabezpieczenia kart płatniczych........................................................................35
2.3. Klasyfikacja kart płatniczych.............................................................................................38
2.4. Dodatkowe usługi świadczone użytkownikom kart...........................................................52
3.1. Główne systemy kart płatniczych i ich istota.....................................................................54
3.2. Transakcje z użyciem kart – strony, przebieg rozliczeń transakcji...................................62
3.3. Korzyści z kart płatniczych...............................................................................................70
3.4. Niebezpieczeństwa ukryte w kartach płatniczych.............................................................72
Karty płatnicze w obsłudze Banku Przemysłowo- Handlowego.........................................76
4.1. Historia BPH S.A. .............................................................................................................76
4.2. Misja i strategia banku.......................................................................................................79
4.3. Działalność BPH S.A. .......................................................................................................82
4.4. Produkty bankowe..............................................................................................................84
4.5. Charakterystyka kart płatniczych BPH S.A. .....................................................................86
Bibliografia..............................................................................................................................98
Spis schematów i tabel............................................................................................................99
Spis rysunków........................................................................................................................100
Wstęp
Rynek kart płatniczych należy do najszybciej rozwijających się segmentów usług bankowo-finansowych w Polsce. Obok telefonii komórkowej stanowi on najdynamiczniej rozwijający się sektor nowoczesnych usług. Dziś już niejeden Polak może się pochwalić portfelem wypchanym kolorowymi kawałkami plastyku a jak wynika z przeprowadzonych analiz i ekspertyz nasz kraj wejdzie w XXI wiek z liczbą około 3 milionów kart płatniczych.
Elektroniczny pieniądz zaczyna powoli wypierać gotówkę , również w transakcjach pomiędzy osobami prywatnymi. Stymulatorem jest rozwój handlu za pośrednictwem Internetu, gdzie nowe technologie bezpieczeństwa transakcji sprzyjają płatnościom kartami.
Karty płatnicze wykorzystywane są do dokonywania płatności za usługi hotelarskie i gastronomiczne a nawet opłacania należności za zakupioną benzynę itp. Dzięki nim można lepiej kontrolować swoje wydatki, mieć stały dostęp do swojego rachunku przez 24 godziny na dobę oraz korzystać z bankomatów zarówno w Polsce jak i na całym świecie. Są one również szczególnie przydatne , jeśli planuje się podróż za granicę. Zaoszczędzają wówczas szczegółowego planowania wydatków w poszczególnych krajach i kłopotów z wymianą pieniędzy na lokalne waluty. Dzięki swoim zaletom są traktowane jako międzynarodowy symbol niezależności , wolności i wygody.
Wraz z upowszechnieniem się kart płatniczych przybywa banków i innych organizacji, które emitują swoje plastykowe pieniądze. Obecnie każdy liczący się bank ma w swojej ofercie co najmniej jeden rodzaj karty płatniczej, która znajduje się w systemie liczącej się na świecie organizacji kart płatniczych. Nie jest wyjątkiem oferta bankowa składająca się z kilku rodzajów kart o zasięgu krajowym lub zagranicznym.
Celem niniejszej pracy jest ukazanie karty płatniczej jako nowoczesnej , przyszłościowej i wartościowej formy rozliczeń pieniężnych.
Praca składa się z czterech rozdziałów.
W rozdziale pierwszym dokonana jest charakterystyka narzędzi rozliczeń pieniężnych zarówno gotówkowych jak i bezgotówkowych funkcjonujących w obrocie krajowym i zagranicznym.
W rozdziale drugim zawarta jest krótka historia plastykowego pieniądza w Polsce i na świecie, jego budowa i klasyfikacja jak również formy zabezpieczenia kart płatniczych przed różnymi niebezpieczeństwami. Rozdział ujmuje również dodatkowe usługi świadczone użytkownikom kart przez wydający je bank.
W rozdziale trzecim ukazane są zasady funkcjonowania międzynarodowych systemów płatności kartą. Przedstawione są tutaj rodzaje transakcji dokonywanych z użyciem plastykowego pieniądza - ich przebieg oraz korzyści i niebezpieczeństwa związane z kartami płatniczymi.
Czwarty rozdział jest najistotniejszy, gdyż powyższe zagadnienia zostały przedstawione w nim od strony praktycznej. W rozdziale tym zaprezentowana jest analiza instrumentu kart płatniczych oferowanych przez największy bank komercyjny jakim jest Bank Przemysłowo-Handlowy S.A.
Bankowe rozliczenia pieniężne są to operacje polegające na dokonywaniu zmian w stanie środków pieniężnych na rachunku bankowym na zlecenie klienta lub w wyniku czynności, które z mocy prawa powodują zmiany stanu praw majątkowych klienta.
Rozliczenia pieniężne mogą być dokonywane w formie gotówkowej lub bezgotówkowej. Z bezgotówkowych form rozliczeń korzystają we wzajemnych stosunkach rozliczeniowych przede wszystkim podmioty gospodarcze i inne osoby prawne. Natomiast gotówka służy do rozliczeń osób fizycznych między sobą i z jednostkami gospodarczymi oraz innymi osobami prawnymi ( np. pracodawcy, handel, podatki) .
Ogólne zasady , formy i tryb rozliczeń pieniężnych ustala z mocy prawa bankowego prezes NBP[1] . Rozliczenia pieniężne mogą być przeprowadzane w obrocie krajowym za pośrednictwem banków , jeżeli przynajmniej jedna strona rozliczenia posiada rachunek bankowy. Rachunek bankowy umożliwiający operacje rozliczeniowe może być otwarty przez jednostki gospodarcze , inne osoby prawne i osoby fizyczne. O wyborze gotówkowej lub bezgotówkowej formy rozliczeń decydują strony przeprowadzające rozliczenia. Jednak obecnie dąży się do minimalizacji operacji gotówkowych ze względu na bezpieczeństwo , koszt i szybkość obsługi klienta. Zyskują za to na popularności rozliczenia bezgotówkowe.
1.1. Rozliczenia gotówkowe
Rozliczenia gotówkowe to takie rozliczenia, w których występuje kontakt z pieniądzem w postaci bilonu lub banknotu. Występują one w systemie bankowym oraz przy zakupie dóbr i usług konsumpcyjnych przez gospodarstwa domowe, przy wypłacie wynagrodzeń pracowniczych i świadczeń emerytalno – rentowych. W nieco mniejszym zakresie obsługują obrót między jednostkami gospodarczymi. Przepływy pieniądza gotówkowego realizowane z udziałem banków łączą się z gromadzeniem i wykorzystywaniem oszczędności przez gospodarstwa domowe, z gotówkowymi wypłatami wpłacanych na konta osobiste wynagrodzeń, rent i emerytur oraz z wpłatami i pobraniami gotówkowymi jednostek gospodarczych, dokonującymi się z użyciem rachunku bankowego.
Rozliczenia gotówkowe przeprowadzane są za pomocą czeku gotówkowego lub w formie operacji kasowych - wpłaty i wypłaty gotówki..
Jest on podstawowym dokumentem uprawniającym do podjęcia gotówki w banku.
„Wystawcą tego czeku ( trasantem) może być każda osoba prawna i fizyczna posiadająca rachunek bankowy, natomiast trasatem czeku może być wyłącznie bank, w którym trasant ma rachunek.
Remitentem, inaczej beneficjentem czeku czyli osobą , na której rzecz czek wystawiono, może być każda osoba prawna lub fizyczna .Wystawca czeku może wskazać siebie jako remitenta, co znajduje zastosowanie przy pobieraniu gotówki z banku. Remitentem może być także okaziciel czeku.”[2]
Czeki wystawia się na wydawanych przez banki blankietach, które zazwyczaj skompletowane są w książeczki czekowe.
Czek gotówkowy powinien być wystawiony imiennie lub na okaziciela.
Jeżeli został wystawiony w formie imiennej , to wówczas wystawca czeku zobowiązany jest wpisać cechy jego dowodu tożsamości (seria, numer, miejsce wystawienia). Bank stwierdza tożsamość osoby, która podejmuje gotówkę na podstawie czeku imiennego.
Natomiast czek na okaziciela umożliwia pobranie gotówki osobie, która czek pokaże w banku.
Czek gotówkowy może być stosowany dla podjęcia gotówki na wynagrodzenia, drobne wydatki i uzupełnienie zapasu gotówki.
Jak powszechnie wiadomo podstawowymi operacjami kasowymi są wpłaty i wypłaty gotówki. Operacje te wykonywane są przez piony kasowo – skarbcowe banku w skład których wchodzą kasy dzienne i skarbiec. W zależności od potrzeb mogą funkcjonować również kasy wieczorowe, które mogą przyjmować wpłaty zamknięte od klientów i ewentualnie przewoźników ( tzw. Inkaso samochodowe).
Ponadto zakresem obsługi kasowej objęte są operacje takie jak: liczenie , sortowanie, pakowanie( wiązanie) banknotów i monet oraz dziurkowanie banknotów zniszczonych.
Ogólnie kasa to wydzielone pomieszczenie w którym kasjer dokonuje wypłat i przyjmuje wpłaty w gotówce. Do zakresu czynności kasjera oprócz wpłat i wypłat należy również wymiana banknotów i monet zniszczonych na obiegowe. Kasy są obsługiwane jednoosobowo. Poszczególny bank może prowadzić jedną lub więcej kas w zależności od liczby i zakresu operacji kasowych. Mogą to być kasy wpłat, kasy wypłat , kasy wymiany lub tzw. kasy mieszane przyjmujące wpłaty i dokonujące wypłat. Niezależnie od kas złotowych banki mogą prowadzić kasy walutowo – złotowe lub walutowe.
Podstawowymi dokumentami kasowymi są:
· bankowy dowód wpłaty,
· czeki gotówkowe własne i innych banków
· asygnata rozchodowa „ Kasa wypłaci”
· asygnata przychodowa „ Kasa przyjmie”
· blankiety nadawcze,
· dowody wpłat nadmiarów kasowych,
· dowody wpłat za rachunki telefoniczne i opłaty radiofoniczne,
· asygnata skupu i sprzedaży zagranicznych środków płatniczych.
Gdy obroty gotówkowe są tak wielkie , że kasjerzy nie są w stanie przeliczyć wszystkich pieniędzy, organizuje się pomoc w formie sortowni pieniędzy , w których pracują wieloosobowe zespoły tzw. liczników. Najmniejszy zespół „liczników” musi składać się z co najmniej 2 osób, aby móc zachować zasadę komisyjności przy liczeniu pieniędzy. W sortowniach „ licznicy” przeliczają i sortują banknoty wpłacone do banku nadające się oraz nie nadające się do obiegu ( np. zniszczone, nadmiernie zabrudzone itp.) . Banknoty nie nadające się do obiegu są niszczone przez NBP.
„ Banknoty i monety przechowuje się w skarbcu, który jest pomieszczeniem specjalnie zabezpieczonym i chronionym , gwarantującym całkowite bezpieczeństwo przechowywanych wartości. Skarbiec obsługuje komisyjnie dwóch skarbników , odpowiadających solidarnie za jego zawartość. Do operacji skarbcowych należy przyjmowanie, wydawanie oraz przechowywanie wartości krajowych i zagranicznych znaków pieniężnych , wartości dewizowych, papierów wartościowych oraz depozytów rzeczowych..
W skarbcu są wykonywane następujące czynności:
· przyjmowanie zasiłków pieniężnych,
· przyjmowanie z kas bieżących wpływów,
· przyjmowanie po zakończeniu pracy kaset z pozostałością kas i sortowni.”[3]
Kasjer przyjmuje wpłaty gotówkowe na podstawie dokumentów kasowych akceptowanych do realizacji. Są to dowód wpłaty, asygnata „kasa przyjmie” lub asygnata sprzedaży zagranicznych środków płatniczych.
Przy przyjmowaniu wpłaty kasjer:
§ sprawdza czy dokument jest zakwalifikowany do realizacji,
§ sprawdza zgodność kwoty wpisanej słownie na dokumencie z kwotą cyfrową oraz zgodność wypełnienia poszczególnych odcinków dokumentu,
§ przelicza gotówkę w obecności wpłacającego porównując ilość i kwoty każdego rodzaju banknotów i monet z zestawieniem gotówki sporządzonym na dokumencie oraz sprawdzając jednocześnie prawidłowość przemnożenia poszczególnych pozycji,
§ sprawdza wynik sumowania oraz porównuje sumę zestawienia z kwotą wymienioną cyframi i słownie na dokumencie,
§ rejestruje kwotę przyjętej gotówki w ewidencji obrotów kasy,
§ umieszcza na odcinkach dokumentu ( oryginał i pokwitowanie) odbitkę stempla kasowego
Poszczególne wpłaty są przyjmowane przez kasjera w sposób wykluczający możliwość pomieszania gotówki wpłacanej z gotówką znajdującą się w kasie. Łączenie gotówki może nastąpić dopiero po całkowitym stwierdzeniu zgodności wpłaty i odejściu klienta od kasy.
„Wpłaty gotówki mogą być dokonywane w różnej formie , dostosowanej do potrzeb wpłacających .Szczególną formę wpłaty stanowi wrzucanie pieniędzy do skarbców nocnych. Są to urządzenia techniczne umożliwiające wrzucenie woreczka z wpłatą przez specjalną wrzutnię do odpowiednio przystosowanego skarbca. Zważywszy na fakt ,że otwory wrzutni znajdują się na zewnątrz budynku banku, wrzucenia można dokonać o każdej porze. Skarbiec jest otwierany komisyjnie rano, a jego zawartość przelicza się w sortowni.
Wiele przedsiębiorstw przekazuje wpłaty za pośrednictwem urzędów pocztowych, które są czynne od wczesnych godzin rannych do późnego wieczora. Współpraca urzędów pocztowych z oddziałami banku zapewnia wpłacającemu szybkie zapisanie wpłaty na właściwy rachunek bankowy.”[4]
Wypłaty w kasach dziennych
Stanowią one drugą grupę operacji gotówkowych. Dokonywane są przez kasy dzienne banku. Kasjer dokonuje wypłat gotówki na podstawie dokumentów kasowych rozchodowych takich jak czek , asygnata rozchodowa „Kasa wypłaci” czy asygnata skupu zagranicznych środków płatniczych.. Klient przed podjęciem gotówki musi zgłosić się z dokumentem będącym podstawą wypłaty do dysponenta rozliczeń , który sprawdza , czy dokument został prawidłowo wystawiony oraz czy ma pokrycie w środkach znajdujących się na rachunku bieżącym przedsiębiorstwa lub na odpowiednim rachunku danej jednostki. Po sprawdzeniu dokumentów dysponent legitymuje klienta i wydaje mu żeton kasowy. Następnie kasjer wzywa posiadacza żetonu , a po sprawdzeniu dokumentu będącego podstawą wypłaty, ponownie legitymuje pobierającego gotówkę i po pokwitowaniu odbioru gotówki dokonuje jej wypłaty.
Pełne opakowania banknotów oraz monet wypłacane są bez przeliczenia ich zawartości .
Kasjer liczy tylko opakowania i pojedyncze banknoty oraz monety. Natomiast klient ma obowiązek przeliczenia przy odbiorze całości wypłaty.
W praktyce klienci nie przeliczają zawartości pełnych opakowań gotówki . Robią to dlatego gdyż mają pełne zaufanie do banku. Po odejściu klienta od kasy bank nie uwzględnia reklamacji. Zakłada się bowiem, że klient nie jest w stanie zapewnić tych wszystkich środków ostrożności, które obowiązują wewnątrz banku.
Niewielkie kwoty dla pewnej grupy klientów , niektóre banki wypłacają za pośrednictwem bankomatów, czyli automatów zastępujących kasjerów. Wypłata gotówki z ATM jest rejestrowana automatycznie i obciąża rachunek oszczędnościowo – rozliczeniowy klienta . Wysokość wypłat bankowych jest ograniczona umownym limitem wypłat. Wypłaty dokonywane są za pośrednictwem karty magnetycznej a właściciel konta ponosi odpowiedzialność za nie , a zwłaszcza za przekroczenie salda konta. Obecnie metoda dokonywania wypłat za pośrednictwem bankomatów jest bardzo rozpowszechniona. Powstaje coraz więcej bankomatów . Na rynku jest ich ponad 1000.
Po zakończeniu godzin funkcjonowania kasy jej pracownik jest ...
apd61