BILANS~1.PDF

Doœwiadczenia pierwszego roku cz³onkostwa

– najwa¿niejsze efekty oraz próba oceny

Rozdzia³ I

BILANS KORZYŒCI I KOSZTÓW PRZYST¥PIENIA

POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ

– PIERWSZA PRÓBA WERYFIKACJI PROGNOZ,

PRZEGL¥D WNIOSKÓW Z RAPORTÓW SEKTOROWYCH

Zgodnie z przyjêtym we wstêpie za³o¿eniem metodologicznym, w tym rozdziale opra-

cowania skonfrontowano pierwsze efekty akcesji z prognozami sformu³owanymi w Bi-

lansie korzyœci i kosztów przyst¹pienia Polski do Unii Europejskiej 1 , opublikowanym

przez UKIE w kwietniu 2003 r. Przedstawione wnioski oparto w znacz¹cym stopniu

na zamieszczonych w Czêœci II. analizach sektorowych. Zarazem, podobnie jak w ca-

³ej Czêœci I. , dodano niektóre w¹tki nie objête tymi analizami lub jedynie w nich

wzmiankowane. W odniesieniu do prognoz z 2003 r. niezbêdne jest poczynienie za-

strze¿enia, ¿e prognozy te mia³y przede wszystkim charakter d³ugo- i œredniotermino-

wy, tak wiêc ich weryfikacja jest dziœ mo¿liwa jedynie w ograniczonym zakresie. Nie

zmienia to jednak faktu, i¿ ju¿ obecnie mo¿na mówiæ o zarysowuj¹cych siê zjawi-

skach o charakterze makroekonomicznym, tendencjach odnotowanych m.in. w sekto-

rach MSP, rolnictwa czy na rynku pracy, które by³y antycypowane na kilkanaœcie mie-

siêcy przed akcesj¹. Poni¿ej przedstawiono i skonfrontowano najwa¿niejsze z nich.

Wzrost gospodarczy, kurs polskiej waluty, inflacja 2

Pomimo niekorzystnych zewnêtrznych warunków gospodarczych przyst¹pienia Polski

do UE – takich jak ma³a dynamika rozwoju pañstw UE czy te¿ znacz¹cy wzrost œwia-

towych cen surowców i wynikaj¹cy z niego wzrost kosztów produkcji i cen – polska

1 Dalej w tekœcie jako Bilans…

2 Zobacz szerzej M. W. Or³owski, rozdzia³ Pierwszy rok cz³onkostwa Polski w Unii Europejskiej – per-

spektywa makroekonomiczna.

Polska w Unii Europejskiej

– doœwiadczenia pierwszego roku cz³onkostwa

gospodarka wyj¹tkowo ³atwo poradzi³a sobie z w³¹czeniem siê w struktury UE i p³yn-

nym przejœciem do funkcjonowania w ramach Rynku Wewnêtrznego. Jakkolwiek trud-

no jest udzieliæ jednoznacznej i precyzyjnej odpowiedzi na pytanie, jak¹ czêœæ zmian

odnotowanych w polskiej gospodarce w 2004 r. mo¿na przypisaæ bezpoœrednio i wy-

³¹cznie procesowi integracji Polski z UE, a jak¹ czynnikom od cz³onkostwa niezale¿-

nym, mo¿na zak³adaæ, i¿ „efekt unijny” by³ w minionych miesi¹cach elementem

wp³ywaj¹cym pozytywnie na kszta³towanie siê sytuacji gospodarczej w Polsce.

Wiele wskazuje, i¿ sprawdza siê antycypowany w Bilansie… makroekonomiczny scena-

riusz zwiêkszenia tempa wzrostu gospodarczego po akcesji. Wzrost PKB w 2004 r. by³ naj-

wy¿szy od 1997 r. i wg danych GUS wyniós³ realnie 5,3%. Za g³ówne efekty unijne w pol-

skiej gospodarce w minionym roku nale¿y uznaæ wzmo¿on¹ aktywnoœæ gospodarcz¹

w miesi¹cach poprzedzaj¹cych przyst¹pienie Polski do UE, dynamiczny wzrost polskiego

eksportu, w tym zw³aszcza w bran¿ach zwi¹zanych ze sprzeda¿¹ produktów rolno-spo-

¿ywczych – skutkuj¹cy zmniejszeniem siê ujemnego salda wymiany handlowej z zagrani-

c¹ – oraz wyraŸny wzrost zaufania do Polski jako kraju o stabilnej pozycji gospodarczej 3 .

Scenariusz przestawienia gospodarki na œcie¿kê szybkiego wzrostu znajduje potwierdze-

nie w aktualnych prognozach analityków rynkowych, Ministerstwa Finansów oraz Ko-

misji Europejskiej. Analitycy szacuj¹, i¿ tempo wzrostu PKB w 2005 r. siêgnie

3,9–4,8%. Wed³ug szacunków Ministerstwa Finansów 4 wzrost PKB w latach 2005–2006

powinien siê kszta³towaæ odpowiednio na poziomie 5% i 4,8% w skali roku. Tak¿e bie-

¿¹ce, tzw. wiosenne prognozy Komisji Europejskiej na lata 2005–2006 potwierdzaj¹, i¿

gospodarka Polski znajduje siê na œcie¿ce szybkiego wzrostu – Polska ze stopami wzro-

stu PKB szacowanymi na odpowiednio: 4,4% i 4,5% ma byæ, po pañstwach ba³tyckich

oraz obok Irlandii i S³owacji, jednym z najszybciej rozwijaj¹cych siê cz³onków UE.

Utrzymanie siê tej pozytywnej tendencji w najbli¿szych latach powinno siê przyczyniaæ

– co podkreœla siê w Bilansie… – do niwelowania luki rozwojowej i ró¿nic w poziomie

zamo¿noœci miêdzy Polsk¹ a starymi pañstwami cz³onkowskimi.

Zgodnie z oczekiwaniami sprzed akcesji, nast¹pi³o wyraŸne umocnienie polskiej wa-

luty. Œrednie miesiêczne kursy NBP z³otego wobec euro i dolara amerykañskiego spa-

d³y z poziomu odpowiednio 4,76 PLN/EUR i 3,96 PLN/USD w kwietniu 2004 r.

3 Przy okazji warto zauwa¿yæ, ¿e przekonanie o stabilnoœci makroekonomicznej Polski wp³ynê³o pozy-

tywnie na wiarygodnoœæ kredytow¹ kraju i skutkowa³o podwy¿szeniem w marcu 2005 r. d³ugookresowej

perspektywy ratingowej ze stabilnej na pozytywn¹ przez miêdzynarodowe agencje ratingowe: Fitch oraz

Standard&Poor’s .

4 Dane za: Aktualizacj¹ programu konwergencji , przyjêt¹ przez Radê Ministrów 30 listopada 2004 r. oraz

za³o¿eniami do ustawy bud¿etowej na 2005 r. W kwietniu bie¿¹cego roku minister finansów zapowie-

dzia³ korektê prognozy wzrostu PKB w 2005 r. do poziomu 4,5–5%.

Doœwiadczenia pierwszego roku cz³onkostwa

– najwa¿niejsze efekty oraz próba oceny

do poziomu 3,98 PLN/EUR i 3,06 PLN/USD w lutym bie¿¹cego roku. Sta³o siê tak

g³ównie na skutek znacznego nap³ywu kapita³u portfelowego, zwi¹zanego z umoc-

nieniem zaufania inwestorów zagranicznych i id¹cym za nim wzrostem popytu

na polskie obligacje skarbowe czy akcje, jak równie¿ w wyniku powstania bardziej

sprzyjaj¹cych warunków dla ekspansji polskiego eksportu. Czynniki te, poprzez

zwiêkszenie popytu na polsk¹ walutê, mog³y stanowiæ efekt sprzyjaj¹cy umocnieniu

siê z³otego, aczkolwiek sam efekt jest trudny do jednoznacznego wyodrêbnienia.

Aprecjacja z³otego, wynikaj¹ca m.in. ze zwiêkszenia siê wiarygodnoœci polskiej go-

spodarki w wyniku akcesji, sta³a siê jednak powodem niepokoju polskich eksporte-

rów. Jednoczeœnie, jak dot¹d, znacz¹cy wzrost wartoœci polskiej waluty nie okaza³ siê

barier¹ w eksporcie krajowych towarów. Nie stanowi³ te¿ powa¿nego problemu dla

firm z sektora MSP uczestnicz¹cych w wymianie miêdzynarodowej, potencjalnie naj-

bardziej nara¿onych na ryzyko kursowe. Po okresie ci¹g³ego umacniania siê polskiej

waluty nast¹pi³o jej okresowe os³abienie w marcu bie¿¹cego roku. Wp³yw na os³a-

bienie waluty mia³y czynniki polityczne zwi¹zane z mo¿liwoœci¹ przyœpieszenia wy-

borów parlamentarnych w Polsce, a tak¿e czynniki ekonomiczne zwi¹zane z przewi-

dywan¹ podwy¿k¹ stóp procentowych w USA oraz prognozowan¹ obni¿k¹ stóp pro-

centowych przez Radê Polityki Pieniê¿nej. Ostatecznie w miesi¹cu tym kursy œrednie

miesiêczne NBP z³otego wobec euro i dolara amerykañskiego ukszta³towa³y siê

na poziomie odpowiednio 4,02 PLN/EUR i 3,05 PLN/USD. Na obecnym etapie zda-

nia analityków rynkowych co do przysz³ych zmian kursu polskiej waluty wobec eu-

ro i dolara amerykañskiego s¹ podzielone. Najprawdopodobniej w krótkim okresie

du¿y wp³yw na kurs z³otego bêdzie mia³a sytuacja polityczna w kraju w okresie naj-

bli¿szych wyborów parlamentarnych.

Poziom inflacji obserwowany w pierwszych miesi¹cach po przyst¹pieniu Polski

do UE przekroczy³ zakres wzrostu cen prognozowany w Bilansie… i by³ znacznie

wy¿szy ni¿ w innych krajach, które przyst¹pi³y w tym samym okresie do Unii. W Bi-

lansie… przewidywano, i¿ inflacja mierzona w skali roku bêdzie oscylowaæ w gra-

nicach 3–4%, a konwergencja cen krajowych do œredniej unijnej bêdzie roz³o¿ona

w czasie. Tymczasem zmiany poziomu inflacji notowane w 2004 r. okaza³y siê bar-

dziej dynamiczne. Inflacja, liczona rok do roku, wzros³a w sposób skokowy z 2,2%

w kwietniu do 4,4 – 4,6% w kolejnych miesi¹cach 2004 r., przekraczaj¹c progno-

zowany pu³ap 4%, by nastêpnie spaœæ na pocz¹tku 2005 r. do poziomu 3,6 – 3,7%,

tj. poziomu mieszcz¹cego siê we wczeœniejszych prognozach. Najwiêkszy skokowy

wzrost cen nast¹pi³ w maju i czerwcu 2004 r. i by³ g³ównie efektem znacz¹cego za-

interesowania polskimi produktami rolno-spo¿ywczymi, jakie odnotowano po 1 ma-

ja ze strony odbiorców zagranicznych. Trzeba jednak podkreœliæ, i¿ na wy¿szy po-

ziom inflacji w skali roku wp³yw mia³y nie tylko czynniki zwi¹zane z akcesj¹, ale

tak¿e ogólne tendencje gospodarki œwiatowej, w tym wzrost cen surowców, g³ów-

nie ropy naftowej. Formu³uj¹c prognozy kilkanaœcie miesiêcy temu, nie przewidzia-

Polska w Unii Europejskiej

– doœwiadczenia pierwszego roku cz³onkostwa

no ponadto tak du¿ego wzrostu oczekiwañ inflacyjnych w spo³eczeñstwie, który

w pierwszych czterech miesi¹cach 2004 r. przejawia³ siê „przedakcesyjnym bo-

omem konsumpcyjnym”, zw³aszcza w grupach towarów, których wzrostu cen

w zwi¹zku z akcesj¹ obawiano siê najbardziej (np. w bran¿y motoryzacyjnej b¹dŸ

artyku³ów spo¿ywczych).

Podobnie nie przewidziano tak znacz¹cego wzrostu popytu na krajowe towary rolno-

-spo¿ywcze ze strony odbiorców zagranicznych, co w konsekwencji ograniczonych

mo¿liwoœci szybkiego zwiêkszenia poda¿y prze³o¿y³o siê na nadspodziewanie szybki

proces konwergencji cenowej produktów rolnych w Polsce i UE 5 . Ogó³em ceny ¿yw-

noœci i napojów bezalkoholowych wzros³y w ca³ym 2004 r. œrednio o 6,3% i by³y jed-

nym z g³ównych czynników proinflacyjnych (wzrost cen ¿ywnoœci po 1 maja wyraŸ-

nie przekroczy³ poziom œrednioroczny i waha³ siê w poszczególnych miesi¹cach ubie-

g³ego roku w granicach 7,7–9,3%). Wzrost cen w tym obszarze by³ na tyle wysoki

i gwa³towny, i¿ proces konwergencji mo¿na uznaæ za prawie zakoñczony (dotyczy to

zw³aszcza wieprzowiny, w mniejszym stopniu mleka czy mas³a). Ewentualny dalszy

wzrost cen w grupie towarów rolno-spo¿ywczych ograniczaæ bêdzie tak¿e spadek cen

produkcji, mo¿liwy dziêki obni¿eniu ceny zbó¿ oraz mocnemu kursowi z³otego.

W po³¹czeniu z powolnym wygaszaniem oczekiwañ inflacyjnych oraz pewn¹ stabili-

zacj¹ na œwiatowych rynkach surowców powinno siê to prze³o¿yæ na znaczny spadek

inflacji w bie¿¹cym roku, która zgodnie z prognozami mo¿e spaœæ nawet do poziomu

ok. 2% 6 . Pierwszymi przes³ankami potwierdzaj¹cymi s³usznoœæ prognoz mog¹ byæ

najnowsze dane o inflacji GUS, wed³ug których inflacja w ujêciu rocznym spad³a

do poziomu 3,7% w styczniu, a nastêpnie do 3,6% w lutym bie¿¹cego roku.

Inwestycje, gie³da

Scenariusze cz³onkostwa konstruowane na potrzeby Bilansu… opiera³y siê na za³o-

¿eniu, i¿ przyst¹pienie Polski do UE zwiêkszy wiarygodnoœæ finansow¹ i atrakcyj-

noœæ inwestycyjn¹ kraju, prowadz¹c zarazem do wzmo¿onego nap³ywu kapita³u za-

granicznego do Polski. W chwili obecnej pe³n¹ ocenê wp³ywu integracji na inwe-

5 Trzeba zaznaczyæ, ¿e wzrost popytu z zagranicy nast¹pi³ w chwili, gdy poda¿ produktów rolnych by³a

na wyj¹tkowo niskim poziomie. By³ to g³ównie efekt nieurodzaju, jaki dotkn¹³ Polskê w 2003 r. i spowo-

dowa³ wzrost cen pasz, co w du¿ym stopniu przyczyni³o siê do spadku op³acalnoœci produkcji zwierzê-

cej i jej stopniowego ograniczania. Dodatkowo na spadek poda¿y wp³ynê³y dzia³ania interwencyjne

przeprowadzone przez Agencjê Rynku Rolnego na pocz¹tku 2004 r. Zobacz szerzej Agencja Rynku Rol-

nego, Raporty rynkowe . http://www.arr.gov.pl

6 Zobacz szerzej Narodowy Bank Polski, Raport o inflacji luty 2005 , rozdzia³ Projekcja inflacji .

Doœwiadczenia pierwszego roku cz³onkostwa

– najwa¿niejsze efekty oraz próba oceny

stycje bezpoœrednie uniemo¿liwia m.in. brak danych PAIiIZ dotycz¹cych nap³ywu

BIZ w 2004 r. Tym niemniej wiele wskazuje na to, i¿ 2004 r. charakteryzowa³ siê

istotnym wzrostem inwestycji zagranicznych w porównaniu do lat ubieg³ych – wg

danych NBP dotycz¹cych bilansu p³atniczego inwestycje, liczone wy³¹cznie na ba-

zie transakcji, wzros³y o ok. 50% i wynios³y ponad 6 mld USD. Efektem sprawnego

w³¹czenia siê w proces integracji w 2004 r. okaza³ siê ponadto silny wzrost zaufa-

nia ze strony rynków finansowych do polskiej polityki gospodarczej i id¹cy za tym

wzrost popytu na polskie papiery skarbowe oraz spadek d³ugookresowych stóp pro-

centowych.

Jakkolwiek prognozy Bilansu… nie odnosi³y siê bezpoœrednio do wp³ywu integracji

na sytuacjê na warszawskiej Gie³dzie Papierów Wartoœciowych (GPW), obserwowany

w 2004 r. wzrost zainteresowania inwestorów zagranicznych (zarówno europejskich,

jak i ze Stanów Zjednoczonych) polskim rynkiem papierów wartoœciowych wymaga

kilku zdañ komentarza. W 2004 r. indeksy warszawskiej gie³dy papierów wartoœcio-

wych (WIG, WIG-20) wykazywa³y wyraŸn¹ tendencjê zwy¿kow¹ (wzrost w skali roku

rzêdu 27% i 24%). Tendencje te utrzyma³y siê równie¿ w pierwszych dwóch miesi¹-

cach 2005 r., kiedy to publikacja dobrych wyników finansowych najwiêkszych firm

krajowych oraz banków sta³a siê istotnym czynnikiem stymuluj¹cym dalszy popyt in-

westorów zagranicznych na polskie papiery wartoœciowe. Indeks WIG-20 przekroczy³

poziom 2000 punktów, natomiast WIG, przekraczaj¹c pu³ap 28 500 punktów, pobi³

historyczny rekord.

Polska, jako cz³onek Unii Europejskiej, przyci¹ga inwestorów m.in. nieporównywal-

nym do pozosta³ych nowych pañstw cz³onkowskich rozmiarem krajowego rynku

zbytu. Tak¿e pozytywne tendencje w polskiej gospodarce, jakie unaoczni³y siê

w ostatnich miesi¹cach, oraz najnowsze pozytywne oceny polskiej gospodarki przed-

stawione przez instytucje miêdzynarodowe wp³ywaj¹ na wzrost zaufania inwestorów

zagranicznych oraz stymuluj¹ lokowanie kapita³u w naszym kraju, co widoczne jest

chocia¿by poprzez rozwój sytuacji na rynku papierów wartoœciowych. Inwestorzy in-

teresuj¹ siê spó³kami z regionu Europy Œrodkowej i Wschodniej, licz¹c, ¿e dobra sy-

tuacja makroekonomiczna bêdzie siê przek³adaæ na wzrost zysków spó³ek, a zatem

i wartoœæ ich akcji. W 2005 r. dodatkowym impulsem generuj¹cym nap³yw kapita³u

bêdzie prywatyzacja warszawskiej Gie³dy Papierów Wartoœciowych. Wa¿nym ele-

mentem, na jaki nale¿y zwróciæ uwagê, jest fakt, i¿ w wyniku akcesji do UE inwesto-

waniem w Polsce interesuje siê coraz wiêkszy odsetek zagranicznych przedsiê-

biorstw z sektora MSP. Rosn¹cym zainteresowaniem cieszy siê tak¿e polski sektor

us³ug – w Polsce coraz chêtniej otwierane s¹ m.in. centra ksiêgowe czy telefoniczne

centra obs³ugi klientów.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: