TEMAT 1 . Pojęcie wychowania (pokazać w różnych koncepcjach, ujęciach. Porównanie pojęć wychowanie a socjalizacja, wychowanie a opieka, wychowanie a nauczanie)
(Wincenty Okoń)Wychowanie: Świadomie organizowana działalność społeczna oparta na stosunku wychowawczym między wychowankiem a wychowawcą, której celem jest wywołanie zamierzonych zmian w osobowości wychowanka. Zmiany te obejmują stronę:
-poznawczo instrumentalną (poznawanie rzeczywistości i umiejętne oddziaływanie na nią)
-emocjonalno motywacyjną (kształtowanie stosunku człowieka do świata i ludzi, jego postaw i wartości)
u K. Sośnickiego inaczej, niecelowe wpływy to też wychowanie. Muszyński: Zamierzone wywieranie wpływu przez wychowawcę na wychowanka mające na celu wypracowanie u wychowanka odpowiednich postaw. U Muszyńskiego wychowanie, to kształtowanie cech kierunkowych. (kształtowanie instrumentalnych to edukacja)
Rozpatrywanie wychowania w różnych ujęciach:
1) W zależności do czego się odnosi: wychowanie jako czynność, proces, stan
a) Czynność, czyli działalność wychowawców- jeden z rodzajów działalności ludzkiej
b) Proces zachodzący w wychowanku (przebieg rozwoju wychowanka, ciąg zmian prowadzący do nowego stanu fizycznego i psychicznego człowieka)
c) Stan, czyli efekt oddziaływań wychowawczych szczególnie powszechne, potocznym pojęcie wychowania
2) W zależności od nauki, która definiuje pojęcie wychowania
a) Podejście psychologiczne akcentuje psychiczne procesy wewnętrzne. Tyszkowa: istotą wychowania jest aktywności wychowanka. Dzięki niej gromadzi doświadczenia i z nich buduje się wewnętrzna struktura psychiczna. Gurycka: przedstawiła psychologiczną definicję wychowania, według której wychowanie ma zawsze charakter osobowy i polega na interakcji między wychowawcą a wychowankiem nawet, jeśli owe oddziaływanie ma miejsce w instytucji lub w grupie.
b) Podejście socjologiczne: Wychowanie polega na umożliwieniu jednostce przyswojenia cech niezbędnych do tego, aby być członkiem społeczności. Grupa przygotowuje wychowanka, aby mógł być jej członkiem.
c) Podejście pedagogiczne: Nacisk na działania wychowawcy. Według definicji pedagogicznej A Guryckiej „Wychowanie to dynamiczny, złożony układ oddziaływań społecznych, instytucjonalnych, interpersonalnych, pośrednich i bezpośrednich, wywołujących zmiany w osobowości człowieka tym oddziaływaniom poddawanego, są to zmiany społecznie postulowane i akceptowane”.
3) Rozpatrywanie wychowania ze względu na filozoficzne koncepcje człowieka
a) Behawiorystyczne: Ujmuje człowieka jako strukturę psychonerwową powstałą w wyniku doświadczenia (wyuczone reakcje na bodźce). Wychowanie polega na nabyciu stałej umiejętności do powtarzania działań w danych sytuacjach. Zadanie wychowawcy to stwarzanie powtarzających się sytuacji + karanie lub nagradzanie. (Skinner)
b) Poznawcze koncepcje człowieka rozpatrują procesy rozwojowe i wychowawcze jako tworzenie się struktur poznawczych Doświadczenia są budulcem naszej osobowości. Układają się w strukturę. (Brzezińska, Tyszkowa)
c) Koncepcje humanistyczne. U nas wraz z przewrotem 80-90. Podstawowe założenie: człowiek jest indywidualną, autonomiczną jednostką. Wychowanie: umożliwianie kontaktu z rzeczywistością i pomaganie wychowankowi w realizowaniu jego potencjału (u każdej jednostki inny potencjał) Wychowanie to wspieranie rozwoju wychowanka
4) Rozpatrywanie wychowania ze względu na cele i wartości jakim wychowanie ma służyć
a) Celem wychowania są wystandaryzowane cechy osobowości. Wyprowadza się je z ideału, który jest przyjęty w danej społeczności. Oddziaływanie wychowawcy na wychowanka takie, aby zmierzało do wypracowania określonych postaw. (Muszyński)
b) Celem wychowania jest wprowadzenie młodego człowieka w role, które będzie pełnił (sięganie jeszcze do Znanieckiego) Zadanie wychowawcy: organizować wychowankowi warunki, w których będzie mógł działać i przez to działanie przyswajać normy społeczne i wdrażać się do pełnienia ról społecznych.
c) Cele wynikają z interakcji społecznych, więc nie ma sensu ich formułować. Utożsamienie wychowanie z socjalizacją. Pedagogika zbędna, wystarczy socjologia.
d) Cel: Przybliżenie wychowankowi ponadczasowych wartości, aby stały się one standardami jego zachowań. Wychowanie polega na ukazywaniu wychowankowi tych wartości (wychowanie aksjologiczne). Koncepcja pedagogiki kultury (Suchodolski). Koncepcja wychowania religijnego
e) Antypedagogika. Odrzucenie prawa do formułowania celów (prekursor Rogers). Człowiek rodzi się jako istota dobra a jego mechanizmy wewnętrzne kierują rozwojem. Zaburzenia są spowodowane interwencją wychowawczą.
f) Celem jest wspomaganie rozwoju kierowanego przez indywidualne, wewnętrzne mechanizmy. (Brzezińska, Tyszkowa). Budulcem osobowości są doświadczenia układające się w struktury poznawcze. Człowiek rozwija się przez aktywność, realizuje zadania rozwojowe, gdy zamyka się przyswojenie danej funkcji rozwojowej, może przechodzić do następnych. Wychowawca kroczy wraz z wychowankiem poprzez kolejne stadia i wspiera go.
5) Rozpatrywanie wychowania ze względu na sposób rozumienia prawidłowości procesu wychowawczego.
Proces wychowawczy jest to system czynności wychowawców i wychowanków umożliwiający wychowankom zmienianie się w pożądanym kierunku. Struktura procesów w różnych koncepcjach pedagogicznych odmienna.
Role wychowawcy: B wspieranie rozwoju wychowanka, M kierownicza rola wychowawcy
cele: B z analizy rozwoju wychowanka, M cele arbitralnie ustalane przez wychowawcę. Wyprowadzone z ideału wychowawczego
a) Muszyński: kierownicza rola wychowawcy w procesie wychowania. Arbitralne ustalanie celów wyprowadzonych z ideału wychowawczego.
b) Brzezińska: Rola wychowawcy, to wspieranie rozwoju wychowanka, a cele ustalone na podstawie analizy rozwoju wychowanka.
Wychowanie a socjalizacja.
Socjalizacja jest to ogół działań ze strony społeczeństwa zmierzający do uczynienia z jednostki istoty społecznej a także ogół zmian zachodzących w jednostce poddawanej tym oddziaływaniom. Zmiany te pozwalają jednostce na stopniowe stawanie się równoprawnym członkiem społeczeństwa. Granice między wychowaniem a socjalizacją są płynne. Wychowanie w pedagogice, to wpływy celowe i zamierzone jednakże pozostają one w ścisłym związku z oddziaływaniem otoczenia. Wg Muszyńskiego socjalizacja jest pojęciem szerszym od wychowania obejmującym zarówno wpływy zamierzone (wychowanie) i niezamierzone (socjalizację właściwą)
Wychowanie a rozwój.
Rozwój wg Okonia jest to proces polegający na występowaniu w danym przedmiocie określonych zmian ilościowych i jakościowych. Następuje pod wpływem wzajemnego oddziaływania na siebie czynników wewnętrznych i środowiskowych. Wychowanie jest pojęciem obejmującym zarówno czynność (działalność wychowawców) jak i procesy zachodzące w wychowanku, czyli jego rozwój.
Opieka wg Okonia to ogół działalności podejmowanej przez instytucje lub osoby w celu zaspokojenia codziennych potrzeb dzieci oraz wszechstronnego rozwoju ich osobowości. Wychowanie i opieka są pojęciami bliskoznacznymi, uzupełniającymi się wzajemnie. H Radliska proponuje pojęcie procesu opiekuńczo -wychowawczego bez dzielenia go na opiekę i wychowanie (Łobocki) Mocne rozgraniczenie między opieką i wychowaniem ukazuje Z Dąbrowski: Działania opiekuńcze wyprzedzają i warunkują działania wychowawcze. Zadaniem opieki jest zapewnienie ciągłości gatunku a wychowania przekazania dorobku kulturowego w szerokim pojęciu.
A. Gurycka traktuje wychowani i nauczanie jako pojęcia odrębne, lecz wzajemnie wpływające na siebie. wychowanie(w wąskim znaczeniu) dotyczy kształcenia wszechstronnie rozwiniętej osobowości i zachowań społecznych. Nauczanie z kolei kształci przede wszystkim intelekt. Według Muszyńskiego właściwe wychowanie, to kształtowanie cech kierunkowych (postawy, systemy wartości), a kształtowanie instrumentalnych (wiedza, talent, zainteresowania, sprawność) to edukacja.
TEMAT 3. Mechanizmy osobotwórcze: procesy społeczne oddziaływające względnie stale, wywołujące określone cechy osobowości w osobie poddanej tym oddziaływaniom. Wychowanie nie polega na bezpośrednim oddziaływaniu, ile na ukierunkowaniu tych mechanizmów. Ważne jest, więc rozumieć mechanizmy i wiedzieć jak je stymulować.
1. Mechanizmy wzmacniania (kary i nagrody)
Osobowość kształtuje się przez utrwalenie określonych form aktywności. Bierność równoznaczna z brakiem rozwoju. Warunek podjęcia aktywności to napięcie psychonerwowe. Hamowanie aktywności, gdy napięcie opada. Poprzez aktywność dążenie do przywrócenia homeostazy. W psychologii nagrodą jest zdarzenie niosące za sobą złagodzenie, bądź usunięcie napięcia. Kara to zdarzenie niosące powstawanie utrzymanie lub nasilenie napięcia. Cała życiowa aktywność człowieka nastawiona na osiąganie nagród i unikanie kar. Motorem działalności człowieka są jego motywy osobiste (nie znaczy, że egoistyczne) Człowiek ma tendencje do ponownego kierowania stanu napięcia ku sytuacją, które uprzednio skończyły się nagrodą, a unikanie tych, które skończyły się karą. Zmiana form aktywności zachodzi, gdy dotychczasowa forma nie daje osiągnięcia celu.
2. Mechanizmy związane z funkcjonowaniem jednostki w grupie. Mała grupa społeczna stanowi zbiór dwóch lub więcej osób, między którymi istnieje bezpośrednia interakcja. Osoby te mają wspólny cel lub cele, normy, tworzą strukturę i istnieją między nimi więzi. Grupa = struktura + normy + cel + więzi wewnętrzne
a) Cel grupowy: dążenie grupy do uzyskania jakiegoś efektu, który jest uznawany, co najmniej przez większość członków grupy za ważny dla grupy. Charakter celów grupowych kształtuje strukturę grupy.
b) Struktura: układ pozycji, jakie występują w grupie i ról społecznych, jakie są tym pozycjom przypisane. Cztery rodzaje struktur: hierarchiczna, autokratyczna, z wieloma ośrodkami, demokratyczna. Pod względem wychowania najlepsza demokratyczna, najgorsza wieloośrodkowa (konflikty, sprzeczności interesów, liczne osoby izolowane
c) Normy grupowe: przepisy ustalone przez grupę, które określają powinności członka danej grupy. Normy wynikają z celu grupowego. Grupa akceptuje te zachowania, które pomagają realizować cele grupy
d) Rola społeczna: ogół zachowań jednostki zajmującej określoną pozycję w grupie, wynikający z oczekiwań grupy wobec tejże osoby. Pełnienie ról społecznych jest silnym mechanizmem osobotwórczym, gdyż podejmując rolę przybieramy postawę zgodną z wymaganiami pełnienia tej roli. Nad wypełnianiem roli czuwa kontrola społeczna (Eksperyment Zimbardo: studenci w rolach strażników i więźniów)
e) Styl kierowania grupą: stała tendencja do pewnego sposobu wypełniania funkcji kierowniczych. Kierownik grupy ustala cele, politykę grupy, koordynuje działanie, planuje metody osiągania celu. Gdy coś nie wyjdzie może stać się kozłem ofiarnym.
Kierownik : zadaniowy, lub skoncentrowany na stosunkach wewnętrznych. Zalecane jednocześnie.
Autokratyczny (sam ustala cele, nie uzasadnia decyzji i oceniania, raczej karze niż nagradza)
Styl demokratyczny (wspólne ustalanie celu i środków, raczej nagrody, włącza się w pracę grupy, ocenia i uzasadnia)
Liberalny (swoboda w ustalaniu celów i środków, udziela rad, jeśli ktoś poprosi, dostarcza materiałów, ale nie włącza się do pracy, nie ocenia)
Role społeczne jako mechanizmy osobotwórcze. Rola: Ogół zachowań jednostki pod wpływem oczekiwań grupy. podejmując rolę przybieramy postawę zgodną z wymaganiami pełnienia danej roli. Rola społeczna ściśle związana z celami grupy. Pełnienie roli zawsze pod oceną kontroli społecznej, dlatego pełniąc rolę zachowujemy się zgodnie z wymaganiami grupy wobec roli. Pełnienie roli społecznej wpływa na jednostkę osobotwórcze gdyż:
· Człowiek rozwija się poprzez doświadczenia (budowanie struktur poznawczych) Rola wymaga wykonywania zadań pewnego typu. W ten sposób przyswajamy nowe kompetencje.
· Pełnienie roli jest źródłem nagród lub kar. Człowiek powtarza te zachowania, które są źródłem wzmocnień pozytywnych. (Uczenie się instrumentalne)
· W wyniku pełnionej roli człowiek przyjmuje nowe przekonania za sprawą dysonansu poznawczego.
Ukształtowane postawy mają wpływ na kształtowanie się dalszych. Systemy postaw utrzymują się w stanie względnej równowagi. Jeśli nowa informacja jest niezgodna z systemem postaw, to dochodzi do stanu napięcia (dysonans poznawczy). Jednostka zawsze dąży do przywrócenia stanu równowagi w obrębie przyjętego systemu postaw. Z dysonansem próbujemy poradzić sobie w następujący sposób:
· racjonalizowanie przyjęcia nowego poglądu (bierzemy pod uwagę dodatkowe aspekty pozwalające zmniejszyć sprzeczność między informacjami)
· mechanizm fiksacji: jeśli nowa informacja jest drastycznie odmienna od naszych poglądów, to jej nie przyjmujemy (choćby była prawdziwa. Np. Bliska osoba robi coś złego)
· Przyjmujemy informację, mimo niezgodności z naszym systemem postaw realizujemy zadanie
· Dopasowanie poglądów i zachowań do nowych wymagań roli. (najlepszy sposób zlikwidowania dysonansu) Człowiek nie może przez dłuższy czas co innego robić a w co innego wierzyć, dlatego dopasowuje poglądy do wymogów pełnienia roli.
Mechanizm kontroli społecznej
Ogół reakcji grupy na zachowania jednostki. W zależności od tego, czy zachowania spełniają oczekiwania grupy i są zgodne z normami grupowymi. Przez kontrolę społeczną jednostka jest stymulowana w kierunku pełnienia uznawanych ról społecznych. Człowiek poddaje się tej kontroli, gdyż swoje potrzeby może realizować jedynie w grupie (np. potrzeba sukcesu: musi być porównanie, aby mieć poczucie sukcesu, potrzeba kontaktów: zapewnia między innymi wsparcie emocjonalne, potrzeba bezpieczeństwa. Kontrola społeczna jest źródłem pozytywnych i negatywnych wzmocnień. Grupa nagradza: życzliwość, pochwały, posłuch, przywileje lub karze: krytyka, ośmieszenie, powstrzymywanie się od kontaktów, odsunięcie od wspólnych działań, odrzucenie. Kontrola społeczna silna, gdy grupa atrakcyjna dla jednostki. W dużej grupie słabsza, gdyż większa anonimowość osób. W małej grupie silna gdyż każda jednostka zidentyfikowana. Mechanizm ułatwienia społecznego: Grupa ułatwia podjęcie zachowań, których jednostka najprawdopodobniej by nie podjęła, np.. zachowanie ludzi w tłumie – podstawa emocje. Nastroje są zaraźliwe.
Ludzie często wyobrażają sobie, czego inni od nich oczekują. Na ogół nie mają orientacji, ale wyobrażają sobie te wymagania. Tak się zachowujemy, jak sobie wyobrażamy oczekiwania innych. To wyobrażenie powoduje, że zachowujemy się w ten sposób. (np. kulturalny człowiek zachowuje się wulgarnie w środowisku rówieśniczym)
Mechanizm wzmocnienia wewnętrznego: wtórny w stosunku do mechanizmu związanego z pełnieniem ról społecznych i kontroli społecznej. Zachowanie zgodne z rolą początkowo kształtowane przez kontrolę społeczną. Później następuje uwewnętrznienie roli. Cechy osobowości związane z pełnieniem danej roli stają się wewnętrznym systemem wartości. Człowiek już bez kontroli społecznej czuwa nad przestrzeganiem swojego systemu wartości. Pełnienie uwewnętrznionej roli społecznej powoduje, że oceniamy zgodność naszego postępowania z tą rolą. Warunki niezbędne, aby rola się uwewnętrzniła:
· Rola nie może być pełniona pod przymusem
· Rola musi być skutecznym narzędziem pokonywania trudności związanych z pełnieniem tej roli
· Pełnienie roli niesie za sobą uznanie otoczenia
· Człowiek musi mieć możliwość pełnienia roli w sposób twórczy (we własnym stylu)
· Rola nie może być drastycznie sprzeczna z przekonaniami jednostki
Osoba znacząca: uważana za bliską sobie, wobec której przyjmuje się przychylną postawę i przypisuje się jej cenne właściwości. Osoby wartościowe, silne, imponujące (ojciec, kolega, nauczyciel, gwiazdor, bohater)
Wpływ na dwóch poziomach:
Zewnętrzne odwzorowanie czyjegoś zachowania (naśladownictwo, inaczej modelowanie)
Odwzorowanie cudzych stanów psychicznych jakiejś osoby (identyfikacja z daną osobą)
Naśladownictwo instrumentalne: w celu osiągnięcia korzyści, które uzyskuje osoba, którą naśladujemy. Naśladownictwo przystosowawcze: w celu zyskania bezpieczeństwa i aprobaty naśladujemy osoby, które są aprobowane przez grupę. Model: osoba, którą odwzorowujemy w celu osiągnięcia celów, aprobaty, realizowania samego siebie.
Czynniki wpływające na skuteczność modelowania:
-Cechy modela
-Autorytet modela jego pozycja społeczna i atrakcyjność
-Podobieństwo modela do osoby przejmującej jego zachowania
-Ilość modeli
Podmiotowość: szerokie pojęcie, ostatnio słowo klucz. Częsta generalizacja i utożsamianie P. w wychowaniu z pajdocentryzmem i pajdokracją. Zasadę respektowania podmiotowości uznaje większość społeczeństwa, w praktyce stosuje ją mało kto, a najmniej w domu i szkole, tam gdzie istnieje władza rodzicielska i nauczycielska (Śliwerski).
W psychologii podmiotowość to: uświadomieniu sobie osobistej sprawczości, przyczyn postępowania, działania. Samodzielność, dokonywanie wyboru, kreowanie własnego życia i otoczenia
Być podmiotem (indywidualnym, grupowym) to móc świadomie, zgodnie z uznawanym systemem wartości wywierać wpływ na siebie i otoczenie oraz ponosić konsekwencje swojej aktywności.
Podmiotowość przejawia się w: poczuciu sprawstwa, dysponowaniu wartościami i możliwością ich realizacji, odpowiedzialności za własne czyny. Cechy osoby-podmiotu: otwartość, umiejętność dokonywania wyboru i podejmowania decyzji, twórczość, autentyzm w sferze emocji i czynów.
Moc sprawcza: poczucie, że jest się przyczyną lub współprzyczyną zdarzeń. Sprawstwo jest następstwem decyzji. Poprzez decydowanie zmieniamy siebie i otoczenie zwiększając poczucie własnej podmiotowości. (doświadczenia: dzieci o niskim poczuciu mocy sprawczej wybierają zadania do realizacji zespołowej oraz zadania łatwe i osiągają niższe wyniki)
Realizacja własnych preferencji: subiektywny wybór stanów zjawisk i zdarzeń opartych o własny system wartości. Polecenie komuś działań niezgodnych z jego systemem wartości powoduje małe zaangażowanie, mimo udzielenia mu mocy sprawczej.
Ponoszenie konsekwencji własnego postępowania niezależnie, czy są pozytywne, czy negatywne. Chronienie osoby przed konsekwencjami ogranicza jej podmiotowość.
Pole podmiotowości: sfera życia w której podmiotowość może być realizowana (rodzina, praca, społeczeństwo). W pedagogice humanistycznej podmiotowość kluczowa: założenie, że osoba ma moc rozwiązywania problemów, swobodę twórczego wyboru, jest kowalem swojego losu. Wychowanie ku podmiotowości nadrzędnym celem edukacji. Rozwój to stałe rozszerzanie własnej podmiotowości.
Podmiotowość wychowawcy. Podmiotem jest ten, kto ułatwia realizację podmiotowości innym. Wychowawca jako podmiot zmienia nie tylko wychowanka, ale także siebie. Wspierając rozwój ucznia poznaje jego naturę i rozwija własne dyspozycje. Weryfikuje metody wspierania rozwoju. Skuteczność jego metod zależy od stopnia uznania ich za własne i przekonanie o ich niezawodności.
· Stadium moralności przedkonwencjonalnej. Dziecko 3 lata: Dobre to, co przynosi aktualną korzyść. Zaznaczanie odrębności poprzez negatywizm otoczenia.
· Stadium moralności postkonwencjonalnej.(wielu ludzi nie osiąga jej najwyższego poziomu) Początek12-15 lat. Moc sprawcza ukierunkowana na osiąganie wartości przy poszanowaniu praw innych ludzi. Oczekiwanie tego samego od otoczenia. Rozwój podmiotowości kolektywnej.
Cechy warunkujące rozwój podmiotowości:
Uczeń i jego indywidualne właściwości:
· Sprawność poznawcza ucznia, wiedza i umiejętności podniesie skuteczność osiągania wartości i przewidywanie konsekwencji
· Stan osobistych doświadczeń
· Poziom kompetencji komunikacyjnych (zależy od niego wchodzenie w interakcje społeczne, wyrażanie własnych wartości)
· Uporządkowany obraz samego siebie, dostrzeganie własnej mocy sprawczej i jasne określenie celu swojego działania wzbudza zaufanie otoczenia. Wpływa to na gotowość podejmowania czynów i ponoszenia ich konsekwencji
Nauczyciel jako drugi podmiot: U podstaw wychowania podmiotowego leży system wartości nauczyciela. Ważne aby przejawiał:
· Poszanowanie autonomii każdego ucznia (każdy niepowtarzalną istotą), znajomość osoby ucznia
· Akceptacja (czyli przyjmowanie uczniów takimi jakimi są, bez uprzedzeń) i zaufanie
· Myślenie empatyczne: umiejętność wczuwania się w stany psychiczne dzieci i młodzieży, ocena sytuacji z punktu widzenia ucznia.
· Autentyzm (postępowanie adekwatne do odczuwalnych uczuć i myśli bez pozoranctwa, ale to nie przyzwolenie na niczym nieskrępowaną swobodę)
· Poszanowanie praw ucznia (Jedna klasówka dziennie. Nie mówić, że to Kodeks Ucznia a nie nauczyciela)
· Stabilizacja zawodowa i życiowa
Klasa szkolna jako źródło podmiotowości kolektywnej
· Stosunki partnerskie
· Uznawanie norm obowiązujących w grupie za własne oraz możliwość ich aktualizowania i modyfikowania
· Manifestowanie odrębności własnej grupy
· Szeroki repertuar wzorców obowiązujących w grupie nie niszczy podmiotowości indywidualnej
· Samorządność
Wychowanie podmiotowe przeciwieństwem wychowania interwencyjnego, dyrektywnego. Uczeń powinien być celem samym w sobie, nigdy zaś środkiem czy narzędziem ludzkiego działania. Każdy uczeń predysponowany do tego, aby stać się jedyną i niepowtarzalną osobą. Tymczasem sytuacje edukacyjne w których uczestniczy młodzież nastawione są na realizację cudzych wartości i ograniczają ponoszenie konsekwencji. Szkołę jako miejsce doświadczania podmiotowości uznaje 13% uczniów (szkoły średnie)
Podmiotowe wychowanie utrudniają:
· Zasada dyrektywnego, intencjonalnego i encyklopedycznego nauczania. Przewaga metod podających
· Nauczyciel, a nie uczeń stanowi centralną postać edukacji
· Edukacja jako forma sprawowania władzy. Stosowanie przymusu wobec wychowanków
· Uznawanie rygoru i dyscypliny jako jedynych skutecznych metod wychowania
· Wysoki wskaźnik anomalii i frustracji w środowisku nauczycielskim
· Nasilające się patologie społeczne: alkoholizm, nikotynizm, narkomania, przemoc i agresja wśród uczniów
Podmiotowość ważna w procesie kształcenia nauczyciela, gdyż:
· Zachowanie człowieka jest wynikiem tego jak postrzega sam siebie
· obraz samego siebie jest czynnikiem organizującym widzenie otaczającego nas świata
· podstawową potrzebą egzystencjalną człowieka jest potrzeba osobistej adekwatności.
Studia muszą dostarczyć nauczycielowi środków i metod do stworzenia obrazu samego siebie jako nauczyciela. (kształtowanie nauczycielskiego JA). Często zły nauczyciel przez niedowartościowany wizerunek samego siebie. Brak indywidualnych przekonań o sobie.
Stosunki między wychowankiem i wychowawcą są dobre, jeżeli cechuje je:
· Otwartość i przejrzystość, pozwalająca na ryzyko bezpośredniości i uczciwość we wzajemnych kontaktach;
· Wzajemna troska, kiedy to każdy wie, że jest ceniony i dostrzegany przez drugą stronę;
· Wzajemna zależność (będąca przeciwieństwem zależności jednostronnej);
· Poszanowanie odrębności pozwalające obu stronom na realizację swych twórczych zamierzeń i indywidualności;
· Wzajemne uwzględnienie potrzeb tak, aby nic nie działo się kosztem którejś ze stron.
Traktowanie podmiotowe to nie tylko akceptacja, ale także tworzenie warunków, aby wychowanek rozwijał w sobie dążenia podmiotowe. Należy przygotowywać wychowanka do tego, aby pracował nad samym sobą.
Samowychowanie: samorzutna praca człowieka nad ukształtowaniem własnego poglądu na świat, własnych postaw, cech charakteru i własnej osobowości – stosownie do założonych kryteriów, wzorów oraz ideałów. Rozwijanie w procesie wychowania rodzinnego, czy szkolnego motywacji pobudzającej dzieci i młodzież do pracy nad sobą jest działaniem, które zwielokrotnia wpływ wychowawczy rodziny i szkoły.
Gurycka: Proces wychowania jest to dająca się wydzielić z całokształtu wychowania jednostka o swoistej strukturze. Wychowanie stanowi układ różnorodnych procesów wychowania.
Muszyński: Proces wychowania jest to ciąg zmian zachodzących w osobowości wychowanka prowadzących do pojawienia się nowej dyspozycji wychowanka. Struktura procesów wychowawczych to kolejne etapy tworzące ten ciąg.
Koncepcja Muszyńskiego.
Wychowanie w tej koncepcji to zamierzone wywieranie wpływu przez wychowawcę na wychowanka mające na celu wypracowanie u wychowanka odpowiednich postaw.(wyprowadzonych z ideału wychowawczego) Struktura procesu wychowawczego w tej koncepcji:
1) Zakłócenie wewnętrznej równowagi (homeostazy) poprzez postawienie zadania, aby wywołać aktywność.
2) Ćwiczenie aktywności (już wyzwolonej) w różnorodnych sytuacjach
3) Uświadomienie wychowankowi norm i zasad, którymi powinien się kierować w tej aktywności
4) Uwewnętrznienie norm i zasad przez wychowanka. Uznanie ich za własne normy zachowań. Sama wiedza o normach nie wystarcza
5) Dostarczenie wychowankowi szerszej wiedzy o społecznym życiu człowieka, aby rozumiał zależności między zachowaniem, a…
Sytuacja wychowawcza: chwilowy układ warunków (społecznych i innych), ale kontrolowanych przez wychowawcę. Elementy sytuacji wychowawczej:
1) wychowanek (podmiot sytuacji) jest aktywny, ma działać, czyli wpływa na sytuację (modyfikuje ją)
2) Wychowawca kontroluje sytuację, decyduje o jej przebiegu i modyfikuje ją (np. zmienia pole zadaniowe)
3) Otoczenie społeczne: modyfikuje oddziaływanie interpersonalne między wychowawcą a wychowankiem. Obecność innych osób wpływa na siłę tego oddziaływania.
4) Warunki przestrzenno materialne, w których sytuacja jest realizowana. To, w jakich warunkach działamy wpływa na jakość bodźców.
Warunki skuteczności sytuacji wychowawczych:
1) Musi umożliwiać wychowankowi podjęcie działalności takich, aby osiągnąć zamierzony cel.
2) Możliwość wyboru podjęcia działania przez wychowanka. Sytuacja musi być otwarta
3) Sytuacja musi być uwikłana w realia. Wychowanek musi robić to, czym żyje, to co dla niego jest ważne.
4) Różnorodność sytuacji. Trzeba wyćwiczyć zasady, a nie formy zachowania w kilku sytuacjach.
5) Kolejność sytuacji też ważna (struktura procesu wychowania)
Współczesna oparta na nurtach humanistycznych. Cele wychowania wyprowadza z dokładnej analizy rozwoju jednostki. Wychowanie polega na wspomaganiu rozwoju. Budulcem osobowości są doświadczenia układające się w struktury poznawcze. Człowiek rozwija się przez realizowanie zadań rozwojowych. Źródłem tych zadań jest naturalny rozwój jednostki i wymagania społeczne. Rozwój przebiega przez pewne fazy: dojrzewa do określonego poziomu, pojawia się zadanie, poprzez wykonanie zadania przyswojenie kompetencji, gotowość do podjęcia nowego zadania i przyswojenia nowych kompetencji.
1. Pojawienie się nowego zadania zakłócającego homeostazę (równowagę biopsychiczną)
2. Niezorganizowanie i brak doświadczenia prowadzi do kryzysu
3. Gromadzenie i porządkowanie doświadczeń, następuje błysk świadomości. Progres
4. Nabycie nowej kompetencji, po tym stagnacja
Struktura procesu wychowania w tej koncepcji:
1. Postawienie zadania (zakłócenie homeostazy)
2. Tworzenie warunków, aby wychowanek mógł zdobyć informacje i dostarczanie informacji
3. Wspieranie emocjonalne
4. Wzmacnianie poprzez stosowanie nagród.
Wychowawca kroczy wraz z wychowankiem poprzez kolejne stadia i wspiera go.
jejkop