test.pdf

EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZJUM

Z JĘZYKA POLSKIEGO

Poziom rozszerzony

Czas pracy 120 minut

Za rozwiązaniewszystkich zadań

można otrzymać łącznie 80 punktów.

Instrukcja dla ucznia

1. Sprawdź, czy zestaw zawiera 10 stron.

Ewentualny brak stron lub inne usterki zgłoś nauczycielowi.

2. Na tej stronie i na karcie odpowiedzi wpisz swój kod i date urodzenia.

3. Czytaj uważnie wszystkie teksty i zadania.

4. Rozwiązania zapisuj długopisem lub piórem z czarnym tuszem/atramentem.

Nie używaj korektora.

EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZJUM Z JĘZYKA POLSKIEGO

Ray Bradbury, „Kroniki marsjańskie”

2004-2005: NADAWANIE IMION

Przybyli do obcej błękitnej krainy i narzucili jej swoje nazwy. I tak pojawił się Strumień

Hinkstona, Zakątek Lustiga, Czarna Rzeka, Lasy Driscolla, a z drugiej strony Góry Graniczne

i Osada Wildera – wszystkie przywoływały na myśl wizje ludzi i rzeczy, które robili. Oto miejsce,

gdzie Marsjanie zabili pierwszych Ziemian. Nazwano je Czerwonym Grodem, od barwy krwi.

Tu, gdzie zgładzono drugą wyprawę, stanęła wioska Drugie Podejście; we wszystkich innych

miejscach, w których piloci rakiet postawili swe ogniste kotły, pozostały po nich popioły imion.

Oczywiście istniało też Wzgórze Spendera i miasto Nathaniela Yorka...

Stare marsjańskie nazwy wywodziły się z wody, powietrza i wzgórz. To były imiona

śniegów, spływających na południe kamiennymi kanałami, aby wypełnić puste morza; miana

pradawnych, pogrzebanych pod ziemią magów, wież i pomników. Rakiety, niczym młoty strąciły

stare nazwy w nicość, rozbijając marmur w pył, miażdżąc porcelanowe kamienie milowe,

drogowskazy dawnych miast. Wśród ich szczątków osadzono wielkie ilary, na których widniały

nowe nazwy: ŻELAZOWO, STALOWO, ALUMINIOWO, PRĄDNIK, ZBOŻÓW, ZIARNOWO,

DETROIT II – miana urządzeń i metali wprost z Ziemi.

A gdy już wzniesiono i ochrzczono miasta, pojawiły się też cmentarze: Zielone Wzgórze,

Ciche Mchy, Pagórek Wędrowców, Zaczekaj Chwilkę; w grobach spoczęli pierwsi zmarli…

Kiedy zaś wszystko traiło już na swe miejsca, pewne i bezpieczne, gdy ciche porządne

miasta zyskały wszelkie wygody, a samotność niemal zniknęła, z Ziemi przybyły wyższe sfery.

Ich członkowie zjeżdżali na przyjęcia i urlopy, wyprawy na zakupy, w poszukiwaniu pamiątek,

zdjęć i atmosfery. Przybywali, aby badać i stosować prawa socjologii; zjawiali się, przynosząc

ze sobą gwiazdy, odznaki, prawa i reguły, biurokratyczne przepisy, spowijające Ziemię niczym

obca roślinność. Teraz zaczęli rozsadzać je na Marsie czekając, aż zapuszczą korzenie. Poczęli

planować żywoty ludzi i zawartość ich bibliotek, pouczać i gnębić – tych samych ludzi, którzy

przybyli na Marsa po to, by uciec od pouczeń, przepisów i nacisków.

Źródło tekstu: Ray Bradbury, Kroniki marsjańskie , Kolekcja Gazety Wyborczej 20, s.125

Zadanie 1. (0-1)

Przytoczony fragment z „Kronik marsjańskich” jest przykładem literaturyTekst 1.

A. historycznej

B. współczesnej

C. fantastycznej

D. fantastycznonaukowej

EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZJUM Z JĘZYKA POLSKIEGO

Zadanie 2. (0-8)

Oceń, czy poniższe zdania odnoszące się do tekstu Raya Bradbury’ego są prawdziwe czy fałszywe.

Wybierz TAK lub NIE.

A. Marsjanie pokonali wszystkich Ziemian.

TAK

NIE

B. Opisane wydarzenia rozgrywają się na Marsie.

TAK

NIE

C. Z marsjańskich nazw miejscowych można wywnioskować,

że Marsjanie szanowali naturę.

TAK

NIE

D. We fragmencie opisano świat po zakończeniu działań

wojennych.

TAK

NIE

E. Z nowo nadanych nazw wynika, że najeźdźcy odznaczali się

brutalnością, siłą, cenili wojnę, bitwę.

TAK

NIE

F. Na podstawie starych i nowych nazw można stwierdzić,

że Marsjanie mieli naturę releksyjną, zaś Ziemianie cenią

pragmatyzm.

TAK

NIE

G. Po zakończeniu działań wojennych na Marsa jako pierwsi

przybyli przedstawiciele elit.

TAK

NIE

H. Powojenny Mars dla Ziemian był ciekawostką, miejscem

egzotycznym, celem wycieczek.

TAK

NIE

Zadanie 3. (0-1)

Wyjaśnij pochodzenie nazwy Drugie Podejście .

Zadanie 4. (0-2)

Nazwij zacytowany niżej środek stylistyczny i wyjaśnij znaczenie przytoczonego fragmentu

„[…] we wszystkich innych miejscach, w których piloci rakiet postawili swe ogniste kotły, pozostawały

po nich popioły imion”.

Zadanie 5. (0-1)

W przytoczonym w zadaniu 4. zdaniu przecinki służą wydzieleniu

A. zdania współrzędnego.

B. zdania wtrąconego.

C. zdania głównego.

EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZJUM Z JĘZYKA POLSKIEGO

Zadanie 6. (0-3)

Uzupełnij tabelkę, wpisując przyrostki, za pomocą których najeźdźcy utworzyli nowe nazwy, i wyrazy

podstawowe, od których te nazwy zostały utworzone.

nazwa miejscowa wyraz podstawowy

przyrostek

Chlebniki

Chleb

-niki

Żelazowo

Zbożów

Prądnik

Zadanie 7. (0-1)

Wyjaśnij, dlaczego pierwszym działaniem zwycięzców była zmiana nazw miejsc, obiektów…

Utopia – niemająca szans urzeczywistnienia i nielicząca się z realnym stanem rzeczy

i stosunków społ. wizja idealnego, egalitarnego społeczeństwa; oparte na takiej wizji programy

przebudowy społ.; pot. mrzonka, plan, pomysł wzniosły, idealny, ale nieżyciowy, nierealny,

nieziszczalny, fantastyczny.

Źródło tekstu: Władysław Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury , PIW, Warszawa 1985, s. 1235

Zadanie 8. (0-2)

Odwołując się do notatki słownikowej oraz ostatniego akapitu, uzasadnij, że opisany przez

Bradbury’ego świat stał się antyutopią.

Zadanie 9. (0-1)

Podkreśl trzy cechy charakterystyczne dla notatki słownikowej.

rozbudowane zdania; przewaga równoważników zdań; obecność skrótów; przedstawienie szczegółów;

wyróżnienie hasła; bogactwo środków stylistycznych; styl poetycki

EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZJUM Z JĘZYKA POLSKIEGO

Ryszard Kapuściński, „Kirgiz schodzi z konia”

Rok 396 jest dla Ormian datą historyczną.

Pewien mnich, nazwiskiem Mesrop Masztoc, tworzy ormiański alfabet. Życie Masztoca

nosi piętno anonimowej egzystencji klasztornej. Cały ukryty jest w swoim dziele. Ormianie

mówią o nim zawsze „genialny Masztoc”. Za ten alfabet Kościół ogłosił Masztoca świętym,

co w tym wypadku można traktować jako rodzaj Nagrody Państwowej. Jest zdumiewające, że

wymysł mało wówczas znanego mnicha mógł się tak natychmiast i powszechnie przyjąć. A jednak

to fakt! Już wówczas musiała istnieć wśród Ormian silna potrzeba identyikacji i wyodrębnienia.

Byli samotną, chrześcijańską wyspą w morzu obcych, azjatyckich żywiołów. Góry nie umiały ich

ocalić: mniej więcej w okresie ogłoszenia alfabetu Masztoca Armenia traci niepodległość.

Odtąd obce armie – perskie, mongolskie, arabskie, tureckie – będą hulać po tym kraju

jak złe wiatry. Przekleństwo uczepi się tej ziemi. Co zostanie zbudowane, ulegnie zburzeniu.

Rzeki będą spływać krwią. Kroniki są pełne posępnych obrazów. „Wyschły armeńskie róże

i iołki – rozpacza ormiański historyk średniowieczny, Leo – Armenia stała się ojczyzną bólu.

Ormianin wygnaniec albo tuła się na obczyźnie, albo błądzi, zgłodniały, po zasłanej trupami ziemi

ojczystej.”

Pobita na polu oręża Armenia szuka ocalenia w scriptoriach 1 . Jest odwrót, ale w tym

cofnięciu jest godność i wola istnienia. Czym jest scriptorium? Może to być cela, czasem izba

w lepiance, nawet – pieczara skalna. W takim scriptorium jest pulpit, a za pulpitem stoi kopista

i pisze. Świadomości ormiańskiej towarzyszyło zawsze poczucie zagłady. I związana z tym żarliwa

potrzeba ratunku. Potrzeba ocalenia swojego świata.

Skoro nie można go uratować mieczem, niech zachowa się jego pamięć. Okręt

utonie, ale niechże pozostanie dziennik kapitana.

Tak powstaje to unikalne w kulturze światowej zjawisko: ormiańska książka. Mając

swój alfabet, Ormianie zaraz biorą się do pisania książek. […]

Już w VI wieku przetłumaczyli na ormiański całego Arystotelesa. Do X wieku

przetłumaczyli większość ilozofów greckich i rzymskich, setki tytułów literatury antycznej.

Ormianie mają otwartą, chłonną umysłowość. Tłumaczyli wszystko, co było pod ręką. Przypominają

mi w tym Japończyków, którzy tłumaczą hurtem, co popadnie. Wiele dzieł starożytnej literatury

ocalało dla kultury światowej tylko dzięki temu, że zachowały się one w ormiańskich przekładach.

Kopiści rzucali się na każdą nowość i od razu brali ją na pulpit. Kiedy Arabowie podbili Armenię,

przetłumaczyli całych Arabów. Kiedy najechali na Armenię Persowie, przetłumaczyli Persów!

Byli w sporach z Bizancjum, ale co się tam ukazało na rynku, też brali i tłumaczyli.

Zaczynają powstawać całe biblioteki. Musiały to być zbiory ogromne: w 1170 roku

Seldżucy 2 niszczą w Suniku bibliotekę składającą się z 10 tysięcy tomów. Są to wszystko

ormiańskie manuskrypty. Do dziś zachowało się 25 tysięcy ormiańskich manuskryptów. Z tego

ponad 10 tysięcy znajduje się w Erewanie 3 […].

Najpierw pisali na skórach, potem już na papierze. Zrobili taką książkę, która waży 32

kilo. Poszło na nią 700 cielaków. Ale mają i drobiazg, książeczki małe jak chrabąszcz. Kto umiał

czytać i pisać, kopiował, ale byli zawodowi kopiści, którym całe życie zeszło za pulpitem. Owanes

Mankaszarenc przepisał w XV wieku 132 księgi. „Przez 72 lata – notuje jego uczeń, Zachariasz

– zimą i latem, dniem i nocą Owanes kopiował księgi. Kiedy dożył późnego wieku, jego wzrok

przygasł, a ręka trzęsła się i pisanie sprawiało mu wielkie cierpienia. I umarł on w Panu, mając

86 lat, a teraz ja, Zachariasz, uczeń Owanesa, dopisuję jego niedokończony manuskrypt.” Byli

1 scriptorium – (łac. scribere – pisać), pomieszczenie, w którym przepisywano księgi

2 Seldżucy – dynastia panująca w państwie założonym przez Turków Seldżuckich

3 Erewan – stolica Armenii

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: