I. PROFETYZM BIBLIJNY
1. ZJAWISKO PROFETYZMU
Profetyzm nie jest zjawiskiem wyłącznie izraelskim. W wielu środowiskach kulturowych starożytnego Wschodu pojawiali się ludzie, którzy czuli się powołani przez Boga, w którego imieniu przemawiali. Najwyraźniej ślady tego typu "inicjacji" występują w środowiskach: mezopotamskim (np. Marii), kananejskim oraz Egipcie. Funkcja tych proroków polegała przede wszystkim na zasięganiu wiadomości u wybranego bóstwa oraz na przekazywaniu woli bóstwa ludziom. Przekazy bóstwa otrzymywali w ekstazie, choć nie brak jeszcze wzmianek o snach, czy widzeniach. Ludziom tym przypisuje się też wykładanie znaków, ocenianie sytuacji w okresie wojny, wpływanie na jej los oraz przepowiadanie przyszłych losów. Z postaci "prorockich" pozabiblijnych wzmiankowanych w Biblii na pierwszy plan wysuwa się postać Baalama, pogańskiego wieszcza- "widzącego", którego działalność wiąże się z podbojem Palestyny przez Izraelitów (por. Lb 22-24; Joz 13,22). Ponadto 1 Sm 6,2-9 wymienia kapłanów i wieszczów filistyńskich, którzy udzielali objaśnień w sprawach Arki przymierza. Księga 1 Krl 18,19-40 opisuje rozprawę Eliasza z 400 prorokami Aszary, a 2 Krl 18,20 przewiduje karę śmierci dla proroka, który by przepowiadał lub występował w imieniu obcych bogów.
Narzuca się przeto pytanie: czy profetyzm izraelski jest zjawiskiem oryginalnym? Aby na to pytanie odpowiedzieć, przyjrzyjmy się bliżej historii i specyfice profetyzmu starotestamentalnego.
Zauważmy, że historia proroków biblijnych nie pokrywa się z treścią ich Ksiąg. Wielu proroków nie pozostawiło po sobie żadnej spuścizny literackiej Ponadto najstarsze z Ksiąg prorockich mówi o kresie nie dawniejszym niż wiek VIII prz. Chr., podczas gdy zjawisko profetyzmu izraelskiego sięga czasów o wiele dawniejszych. Zresztą zjawisko to podlega ewolucji. Dowodzi tego np. tekst 1 Sm 9,9. Czytamy tam: "Ktokolwiek dawniej w Izraelu szedł o coś pytać Boga, mówił: Choćmy do widzącego. Prorok (hebr. /nabi/) w tym czasie nazywany był "widzącym" (hebr. /ro eh/). W tekście tym widać ślady dwóch różnych form profetyzmu określonych terminami: "widzący" ( /ro eh/ i / hozeh/) i "prorok" ( /nabi/).
Instytucja "widzącego" wywodzi się z kultury nomadów. Od początku swojej egzystencji Izrael miał własnych "widzących". Jaka jest ich geneza-nie wiadomo. Prawdopodobnie pojawiali się oni stopniowo wraz z rozwojem myśli religijnej. Istnienie takich widzących poświadcza Biblia w takich postaciach jak: Debira, Samuel, Natan, Gad, Hulda. Wspólną cechą tych "widzących" jest ścisły związek z historią narodu oraz posiadanie "Ducha Jahwe" (1 Sm 10,6)[1].
Drugi typ profetyzmu określony terminem: nabi jest zjawiskiem późniejszym, związanym z kulturą osiadłą. Profetyzm był szeroko rozwinięty w Kanaanie i Mezopotamii. Działalność proroka określonego: nabi charakteryzuje silnie rozwinięta ekstaza prorocka. Odpowiednikiem biblijnym tej instytucji są w ST tzw. "grupy proroków" (np. 1 Sm 10,5-6.20-24), które w okresie monarchii stanowiły oddzielny stan, a ich przedstawiciele zaliczani byli obok królów, mędrców i kapłanów, do grona duchowych przywódców Izraela (np. Oz 4,4-5; Mi 3,11; Iz 3,2-3; Jr 6,13; Ez 13,19). Oprócz grup proroków w ST wspomniani są również tzw. "synowie proroccy" ( /bene hannebi im/ - zob. 1 Krl 20,35; 2 Krl 2,3; Am 7,14). Mogli to być uczniowie proroków, względnie ich zwolennicy przygotowywani na nauczycieli ludu, lub przewodników gminy. Byli to więc ludzie, którzy (czasem okresowo) wiązali się z prorokami, korzystający z ich opieki i oparcia w ich autorytecie religijno-moralnym[2].
Grupom proroków Jahwe groził niebezpieczne uzależnienia się od króla, wpływowych osobistości, a nawet od upodobań mas. Na tym tle pojawia się problem tzw. proroków fałszywych. Schlebiali oni władcom i ludowi, szukali często popularności, a nawet materialnego zysku (Jr 14,13-16; Ez 13,10; 1 Krl 13,7; 14,3; 2 Krl 5,22-27; 8,8).
Odpowiadając na postawione wcześniej pytanie, czy w porównaniu z pozabiblijnym - profetyzm jest zjawiskiem oryginalnym zauważamy, że:
1 - zjawisko ekstazy (charakterystyczne dla środowiska pozabiblijnego) u proroków biblijnych schodzi na drugi plan i jest podporządkowane działaniu "Ducha Jahwe" (por. 1 Sm 10,6).
2 - daje się także zauważyć różnice co do zakresu i charakteru działalności. Zakresowo działalność proroków pozabiblijnych odnosi się do jednej panującej dynastii, dotyczy rzeczy naturalnych i nie ma na celu oddziaływania na obyczaje. Natomiast prorocy biblijni swą działalnością obejmują cały naród, ich groźby i pocieszenia dotyczą rzeczy wewnętrznych - moralnych; mają oni wyraźną wolę wpływania na obyczaje całej społeczności, w tym i władców.
3 - prorocy biblijni mają nadto pełniejsze poznanie religijne, co wpływa na ich postawę etyczną. Ponadto widać wyraźniejsze zorientowanie ich działalności ku celom religijno - moralnym.
4 - specyficzny charakter profetyzmowi biblijnemu nadaje ponadto świadomość autonomiczności swego powołania. Daje ona prorokom pewność, że głoszą oni słowo Boże a nie własne wymysły. Z niej wynika również gorliwość w działaniu połączonym często z ryzykiem oddania życia.
Powyższe cechy wykazują, że profetyzm biblijny nie znajduje dokładnej analogii w żadnym ze znanych ośrodków profetyzmu obcego; nigdzie profetyzm nie rozwinął się tak znacznie i nie odegrał tak doniosłej roli w życiu religijnym, jak w Izraelu.
2. KSIĘGI PROROCKIE - PODZIAŁ I CHRONOLOGIA
Przy ogólnym podziale wymienia się dwie grupy: proroków nie-piszących, którzy nie pozostawili żadnej spuścizny literackiej oraz proroków autorów ksiąg.
Biorąc pod uwagę kryterium chronologiczne pojawiania się proroków można wyróżnić następujący podział:
Prorocy nie-pisarze:
wiek XII - Mojżesz, Miriam.
wiek XI - Samuel, Natan, Gad.
wiek X - Achiasz z Szilo.
wiek IX - Eliasz, Elizeusz, Micheasz syn Jimli.
Prorocy pisarze:
wiek VIII - Am, Oz, Mi, Iz I.
wiek VII - So, Na, Ha, Jr, Ba.
wiek VI - (czas niewoli babilońskiej) - Ez, Iz II, Dn.
wiek IV-V - (czasy po niewoli) - Iz III, Ag, Za I, Ml, Za II, Ab, Jl, Jon[3].
II. PROROCY PIERWSI
Po zakończeniu omawiania Pięcioksięgu przechodzimy do ksiąg zaliczanych do tzw. nurtu deuteronomicznego /D/. Chodzi o Księgi: Joz, Sdz, 1,2 Sm i 1,2 Krl (w kanonie hebrajskim: Prorocy Pierwsi). Nazwa "Dzieło Deuteronomisty" bierze się stąd, że w księgach tych zauważa się duży wpływ idei przewodnich Księgi Powtórzonego Prawa. W kanonie chrześcijańskim Księgi te zaliczamy do tzw. ksiąg historycznych ST.
3. KSIĘGA JOZUEGO[4]
3.1 POSTAĆ JOZUEGO
Głównym bohaterem Księgi jest Jozue (który wcześniej nosił imię Ozeasz). Imię to nawiązywało do myśli o zbawieniu (por. Lb 13,17). Mojżesz zmienił mu imię na Jozue (hebr. /jehoszua / -"Jahwe jest zbawicielem". Zmiana tego imienia jest bardzo charakterystyczna, mówi ona o misji Jozuego - przez niego Jahwe zbawia. Można więc powiedzieć, że Księga Joz mówi o Jahwe - Zbawicielu.
Jozue był synem Nuna, pochodzącego z pokolenia Efraima. Wraz z Kalebem należał do zwiadowców, których Mojżesz wysłał do Kanaanu. W przeciwieństwie do zbuntowanych zwiadowców on i Kaleb starali się natchnąć Izraelitów ufnością do Boga. Dlatego nie spotkała ich kara nałożona na Izraelitów, którzy wedłwg zapowiedzi Jahwe mieli umrzeć na pustyni. Jozue był nadto towarzyszem i doradcą Mojżesza. Po śmierci Mojżesza, został z ustanowienia Jahwe jego następcą.
3.2. PODZIAŁ KSIĘGI
Treść Księgi można podzielić na trzy zasadnicze części:
Część I - (rozdz. 1-12) - opisuje zdobycie Kanaanu. Relacja Pięcioksięgu kończyła się na pobycie Izraelitów w Zajordanii. Po śmierci Mojżesza Jozue przeprowadza Izraelitów przez Jordan i następuje zdobycie
Kanaanu.
Część II - (rozdz. 13-21) - mówi o podziale zdobytej ziemi Kanaan pomiędzy pokolenia izraelskie.
Część III - (rozdz. 22-24) - to duchowy testament Jozuego. Dokonawszy swego dzieła, Jozue gromadzi Izraelitów pod Sychem, odnawia przymierze z Jahwe i wskazuje ludowi dalszą drogę postępowania.
3.3. RELACJA KSIĘGI A HISTORIA I NAUKI PRZYRODNICZE
Schemat księgi jest bardzo prosty: zdobycie ziemi Kanaan, jej podział oraz podsumowanie działalności Jozuego. W rzeczywistości fakty historyczne nie układały się tak prosto. Księga wyraźnie fakty te upraszcza, idealizuje i upiększa.
Według Księgi Jozuego zdobycie Kanaanu to stosunkowo krótki okres czasu - zakończony jeszcze za życia Jozuego. Tymczasem następne Księgi (Sdz i 1-2 Sm) ukazują, że proces ten nie został jeszcze definitywnie zakończony. Izraelici nie są bowiem jedynymi mieszkańcami "zdobytej" ziemi. Faktycznie zdobywanie Ziemi Obiecanej trwało aż do czasów Dawida. Księga ukazuje ten długi okres w pewnym skrucie. Autor zacierając dokładne ramy chronologii wszystko wiąże z postacią Jozuego, który wprawdzie historyczny proces zdobywania rozpoczął, ale go nie dokończył. Księga opisuje zatem wydarzenia prawdziwe, ale nie na sposób (nie według norm) naszej historiografii. Ponadto cały proces zdobywania Kanaanu łączy autor nie tylko z osobą, co z imieniem Jozuego. Przez to pragnie wyrazić prawdę, że cały opisany w niej proces zdobycia Kanaanu był dziełem zbawiającej, pomocnej ręki Jahwe. Ziemia stała się ostatecznie własnością Izraela (fakt, który autor zna i akceptuje), ale zdobycie jej nie było ani proste, ani prędkie. Księga przedstawia idealny, a nie realny stan zdobycia i podziału Ziemi Obiecanej. Idealizacja ta nie przekreśla jednak wartości historycznych Księgi, choć należy ją rozumieć inaczej dzisiejsza metodologia historii.
Zrozumienie specyfiki obrazu, jaki znajdujemy w księdze Jozuego pozwala również uniknąć trudności, jakie mogą powstać przy porównaniu relacji Księgi z danymi historycznymi i odkryciami archeologicznymi.
3.3.1. Trudności Księgi.
Lektura Księgi Jozuego rodzi pewne wątpliwości:
Pierwsza trudność - stanowi relacja o morderstwach, które, jak wynika z treści Księgi dokonywane są w imieniu i z nakazu Boga. Tak np. Jerycho zostało obłożone tyw. "klątwą" (hebr. /herem/), w wyniku której zginęli wszyscy jego mieszkańcy (oprócz domu Rachab). Czytając takie sceny, trudno pogodzić to z obrazem Boga, który nakazuje te morderstwa.
Odpowiadając na tę trudność trzeba zauważyć, że wojny w tamtych czasach były bardzo krwawe. Walki Jozuego nie odbiegały zapewne od przyjętych norm prowadzenia wojny, w której wrogów wycinano w pień. Sukcesy zaś i zwycięctwa przypisywano zawsze bóstwom. Podobnie Izraelici przypisywali je swemu Bogu. W Księdze Jozuego jest to pewna forma literacka, która podkreśla pomoc Bożą dla Izraela i uznaje rządy Jahwe nad całym światem - w żadnym razie nie ma natomiast na celu przedstawić Boga jako krwwawego tyrana. Można to tłumaczyć i w ten sposób, że Bóg, który rządzi całym światem (wszystkimi narodami) przyzwalał na to, aby Izraelici byli narzędziem wymiaru kary wobec innych narodów. Stan moralny tych ludów karę taką może usprawiedliwiać.
Przypisywanie Bogu nakazu usówania innych ludów ma przede wszystkim na celu podkreślić troskę Boga o odrębność narodu wybranego. Nadto trzeba zauważyć, że opis krwawego rozprawienia się Izraelitów z tubylcami, są opisami przesadnymi. W tej przesadzie widzimy chęć ukazania wielkiej mocy Boga,podkreślenie wielkości daru, jakim jest Ziemia Obiecana oraz przestrogęprzed łączeniem się z innymi. W czasach Jozuego (wbrew relacji Księgi) nie zdobyto zupełnie Kanaanu - nie nastąpoło też totalne wyniszczenie tubylców. Relacja Księgi nie jest więc relacją historyczną, ale zabiegiem literackim służącym przekazowi treści religijnych.
Druga trudność - stanowi opis walki prowadzonej przez Jozuego pod Gibeonem przeciw Amorytom. Chodzi tu o kontrowersję na temat geo- lub helio- centryzmu (Joz 10,12-14). Ostatnie jednak zdanie opisu daje podstawędo rozwiązania problemu.
Jak cała Księga, tak i ten fragment ma ukazać pomoc Boga, który walczy w imieniu narodu. Dla podkreślenia tej prawdy autor wykorzystuje także środki poetyckie. Autor cytuje tu fragment poematu zaczerpnięty z nieznanej nam dzisiaj "Księgi Sprawiedliwego". Odnośnie poezji nie można zaś stosować zasad przyrodniczej interpretacji. Poezja ma swoje własne prawa, zwłaszcza gdy pragnie pouczyć o wielkiej mocy Boga (por. Pieśń Mojżesza - Wj 15; oraz Pieśń Debory - Sdz 5). W wierszach poprzedzających fragment Joz 10,12-14 czytamy nadto , że Izraelitom sprzyjały takrze warunki atmosferyczne. Nie wnikając w fizyczną naturę zjawisk, które dla Izraelitów stały się znakiem wielkości i potęgi Boga, należy stwierdzić, że Księga Jozuego nie zabiera głałosu na temat istotnych teorii przyrodniczych, obrazu świata, czy astronomii. Celem jej są pouczenia i treści religijne oparte na bazie znanego wówczas (geocentrycznego) obrazu świata.
3.4. TEOLOGIA KSIĘGI
3.4.1. Interwencja Boga.
Autor natchniony zperspektywy kilku wieków (pisze bowiem w niewoli babilońskiej - do wygnańców) korzystając ze źródeł spisanych i z tradycji ustnej (mówiących o procesie zdobywania i pierwszych lat pobytu Izraelitów w Ziemi Kanaan) buduje koncepcję religijną, która ukazuje, że zdobycie i zajęcie Kananua jest epizodem historii zbawienia. Przedstawiona zaś przez autora retrospektywna wizja tworzenia się ludu Bożego, wspartego interwencją Jahwe, ujawnia Boże zamiary wobec wybranego narodu. Naród, który sobie Bóg wybrał musi mieć ziemię, gdzie będzie żył i będzie mógł spełniać zlecone mu przez Boga posłannictwo. Zdobycie i podział ziemi Kanaan jest więc gestem dobroci Boga i równocześnie zadatkiem na przyszłość. Kiedy naród utracił swą niepodległość (fakt ten jest autorowi piszącemu w niewoli znany) wówczas prorok Ezechiel w swej dotyczącej czasów eschatologicznych jeszcze raz nawiąże do podziału ziemi z czasów Jozuego. Kryterium tego podziału będzie (ukazana na przestrzeni wieków) wierność pokoleń względem Jahwe.
3.4.2. Przymierze.
Od czasów Mojżesza stosunek narodu do Jahwe i Izraelitów względem siebie określało zawarte pod Synajem - Przymierze. Jozue, jak uczy autor natchniony, swymi czynami wprowadził przymierze w czyn. Dowodrm tego jest fakt obecności Boga w narodzie. Tak było jednak tylko wówczas, gdy naród był Bogu wierny. Gdy odmawiał posłuszeństwa (por. rozdz. 7) wówczas ponosił klęskę. Grzech nawet jednego obywatela (zgodnie z obowiązującą zasadą odpowiedzialnaści kolektywnej) przynosi szkodę całemu narodowi[5].
Dla autora deuteronomisty, piszącego w niewoli, prawda o niezachwianiu przymierza była istotną dla wytłumaczenia rzeczywistości, w której znalazł się naród wybrany. Upadek Samarii a następnie Jerozolimy, utrata niepodległości i niewola babilońska, to wyraz negatywnego stosunku Izraela względem przymierza z Jahwe. Z drugiej jednak strony, mimo iż autor poucza, że naród wybrany nie dotrzymał zobowiązań przymierza z Jahwe, to pragnie jednak na kanwie historii czasów Jozuego dać również pozytywną naukę: popatrzcie na początek swojej historii i wyciągnijcie z tego wnioski - "gdyście byli wierni Bogu, to On sam ingerował i sprawiał, że nie mając sił militarnych potrafili zdobyć i posiąść Ziemię Obiecaną".
3.4.3. Obraz jedności narodu.
Obraz ten w Księdze Joz ma jakby charakter wyprzedzania nauki proroków właściwych. Prorocy będą nieustannie powtarzać, że cały naród jest narodem wybranym, z którym Bóg zawarł przymierze i przez który Bóg chce spełnić swój plan zbawczy względem wszystkich narodów świata. Rzeczywistość natomiast była taka, że naraód został podzielony a w końcu upadł. Dlatego autor (Deuteronomista) piszący w niewoli cofając się myślą do czasów Jozuego zwraca uwagę, że kiedy wszystkie pokolenia razem współpracowały ze soną - jak w czasie zdobywania Kanaanu - wówczas towarzyszyło im Boże błogosławięństwo, czego dowodem był pobyt w Ziemi Obietnicy. W momencie kiedy zabrakło tej jedności, kiedy zaczęły się wzajemne antagonizmy między pokoleniami - wówczas to jóż, a nie dopiero w niewoli - nastąpił właściwy upadek narodu. Z nim szedł również w parze upadek moralny narodu.
Tak więc Księga Jozuego dla wygnańców była jakby nauką, że upadek jedności narodu, jaką Jahwe zapoczątkował w przymierzu pod Synajem, stał się w konsekwencji właściwą przyczyną raozbicia i niewoli narodu. Stało się to z winy naraodu, a nie Boga.
3.4.4. Uniwersalizm zbawczy.
Ocalenie Rachab (rozdz. 2 i 6) jest nawiązaniem do idei powszechnego zbawienia. Na przykładzie Księgi Joz widziny, że już w samych początkacy istnienia narodu wybranego, zanotowany jest fakt włączenia się w poczet członków tego ludu kogoś obcego, osoby, która współpracuje w sposób czynny z narodem, nad spełnieniem się planów Bożych. Skoro bowiem Rachab uznała, że wolą Bożą jest ażeby naród wybrany objął w posiadanie Kanaan, jako Ziemię Obiecaną przez Jahwe i czynnie współpracowała w tej materii, to przez ten czyn została ocalona i włączona w poczet ludu Bożego. Prawdę o uniwersaliźnie zbawczym znajdujemy niemal u źraódeł historii narodu wybranego. Co więc, jak czytamy w Ewangelii wg św. Mt, jest ona jedyną z czterech niewiast, które weszły do genealogii Chrystusa.
3.4.5. Postać Jozuego.
Postać Jezuego jest niejako wcieleniem jednośfci Izraela. Jego Bóg wybrafł, aby stał na czele narodu. On też z polecenia Jachwe daje Ziemię Obiecaną poszczególnym pokoleniom. Jest to początek jedynej w swoim rodzaju historii, gdzie interwencja Bofża sięga tak daleko, że dla wybranego naroku Bóg powołuje sobie specjalnych ludzi, którzy tym narodem mają kierować, albo (jak się okaże późniejw czasach monarchii), którzy stać będą u boku władcy i bez względu na konsekwencji zawsze będą piętnować to, co sprzeciwia się woli Bożej. Dotąd takimi postaciami byli Mojżesz i Jozue - za którymi idzie cały naród. Później będą to powołani sędziowie, a po nich prorocy, Jak wielki był to dar zorientuje się narżód dopiero, kiedy proroctwo zacznie zanikać.
W tym kontekście Księga Joz ukazuje nam zaczątek prawdy, że narzod osiągnął to, co osiągnął (w Księdze joz - zzdobycie Kanaanu), bo na jego czele stał wybraniec Boży. Ale w momencie kiedy narodowi będzie się lepiej powodzić, to do wybrańców Bożych będzie odnosił się wrogo. Bóg nie przestanie ich jednak ani powoływać, ani posyłać. Będą oni zwiastowali narodowi karę, przy czym ich obecność będzie również wezwaniem do nawrócenia, a po upadku umożliwi powrót do Jahwe i żiemi Obiecanej.
Należy jeszcze zaznaczyć, że ustrojem narodu wybranego w czasach Jozuego - jest ustrój patriarchalny. Jozue rządzi wprawdzie całym narodem, ale tylko jako wybraniec Boży, będący następcą Mojżesza. Kiedy wypełnił swoje zadanie i odszedł, to po nim nie było już człowieka, któryby z ustanowienia Jahwe przewodził całemu narodowi. Dlatego po śmierci Jozuego zaczyna się powolne rozbicie jedności narodu. Bóg jednak swojego narodu nie opuści. Od czasu do czasu, zwłaszcza w chwilach trudnych, będzie powoływał ludzi, aby naród jednoczyli i prowadzili do wyznaczonego przez Boga celu. O tym będziejuż mówiła Księga Sędziów.
3.4.6. Typy biblijne.
Księga Joz - nazwana słusznie "prawdziwą epopeą Jahwe" - ukazuje nie tylko wierność Boga, ale także Jego obecność wśród ludu. Sam Bóg walczy za Izraela. Tak jest w opisie przejścia przez Jordan, zdobycia Jerycha, walki pod Gibeonem. Jahwe działa i jest obecny w narodzie za pośrednictwem kapłanów i Arki przymierza. Ukazanie działania i obecności Boga w narodzie służy pokrzepieniu wiary i nadziei w JFahwe, który jest Bogiem mocnym.
Księga poucza równocześnie, że Bóg spełniający obietnice dokona jeszcze clzegoś więcej. Obietnice Boże są bowiem o wiele bogatsze, niżeli to, co już stało się udziałem narodu. W tym konteście można mówić, że obecna rzeczywistość staje się typem rzeczywistościprzyszłej. I tak przedstawione w księdze zdobycie Kanaanu jest zapowiedzią osifągnięcia prawdziwej żiemi Obiecanej. Stanie się to jasne, gdy fIzrael utraci Ziemię Obitnicy. Wówczas puczenia Księgi Joz będą budziły nadzieję, że wierny Bóg jest w stanie ponownie dokonać tego, co obiecał i nastąpi doskonalsze wzięcie w posiadanie Ziemi Obiecanej. Wówczas też coraz jaśniejszy staje się typiczny charakter Księgi Jozuego, zapowiadającej nowotestamentalną rzeczywistość nieba. NT w Liście do Hebrajczyków (rozdz. 3-4) nawiązując doodpoczynku, jaki stał się udziałem tych, którzy zdobyli Kanaan poucza, że ;nie był to jeszcze prawdziwy odpoczynek. Do prawdziwego odpoczynku droga jeszcze otwarta. Ziemia Obiecana jest5 w tym kontekście typem Nieba. Zaś przejście przez AJordan jest typem przejścia przez wodę chrztu.
4. KSIĘGA SĘDZIÓW
Księga Sędziów przedstawia heroiczną historię Izraela po śmierci Jozuego. Okres ten nazywamy: "Czasem Sędziów", ze względu na instytucję s/ędziego, która nabrała w tym okresie szcególnego znaczenia. Sędzia - był to człowiek powołany przez Boga, którego pierwszym zadaniem było przywrócić utracony stan rzeczy. W okresie sędziów zadanie to praktycznie sprowadzało się do wyzwolenia z mocy nieprzyjaciela. Misja sędziów w czasie niewoli pokoleń izraelskich sprowadzała się więc do przywództwa wojskowego, a w czasie pokoju do roztrzygania sporów. Znakiem, ż władza sędziego pochodziła od Bogga, było odniesione - dzięki pomocy Bożej - zwycięstwo w walce z wrogiem ludu. Księga opisuje dzieje dwunastu sędziów (liczba charakterystyczna - oznaczjąca pelnię w odniesieniu do wspólnoty ludu - por 12 Apostolów). O sześciu z nich relacja w Księdze jest bardzo lakoniczna - są to tzw. Sędziowie Mniejsi: Szmagar, Tola, Jair, ibsan, Elon i Abdon; o następnych sześciu relacja jest obszerna, tzw. Sędziowie Więks...
MonikaGebicka11