Wykład 11.01.2005
Rodzaje gwałtów:
1. dokonany przez obcego człowieka – ten gwałt może wywołać mniej groźne konsekwencje – ludzie nie potępiają ofiary oprawcy. Może zdarzyć się, gdy ktoś włamuje się do domu, gdy kobieta spaceruje w odludnym miejscu (potępiana przez krewnych, policję)
2. gwałt na randce – w czasie planowanych spotkań mężczyzna nalega na kontakt fizyczny, a w razie odmowy zmusza do aktu seksualnego przy użyciu przemocy. Staje się agresywny werbalnie lub fizycznie. Często zdarza się, że ofiara ma obniżone możliwości zmagania się z przestępcą, gdyż jest pod wpływem alkoholu lub narkotyków.
Z badań populacji młodzieży w USA wynika, że co 10 dziewczyna i co 20 chłopak zostaje zgwałcony na takim spotkaniu (ok. 81 tys. Badanych).
W populacji ofiar przemocy na randkach częściej rejestruje się zaburzenia jedzenia i samobójstwa. Z drugiej strony dziewczyny chorujące na anoreksję i bulimię statystycznie częściej padają ofiarą gwałtów.
Postawy społeczne wobec kobiet, które dobrowolnie udają się do mieszkania mężczyzn są negatywne. Mit o Adamie i Ewie odżywa – Ewa kusi Adama.
Niezależnie od lekkomyślnego zachowania dziewczyny, mężczyzna musi zachować się zgodnie z prawem. Tymczasem rozpowszechnione jest przekonanie, że dziewczyna, która wcześniej współżyła z chłopakiem nie może odmówić mu kontaktu seksualnego. Wymuszony kontakt seksualny nie jest gwałtem. Wynika to z badań studentów psychologii w USA. Studenci ci nie byli skłonni uznać wymuszonego kontaktu za gwałt, jeżeli kontakty seks. wystąpiły wcześniej min. 10 razy.
Obecnie gwałt jest przestępstwem w wielu krajach (np. Anglia, Francja, Irlandia, itd.)
3. gwałt dokonany przez znajomego – (sąsiad, znajomy) na przyjęciu proponuje podwiezienie. Do gwałtu dochodzi w samochodzie lub mieszkaniu ofiary.
4. gwałt w małżeństwie – nie można karać mężów za gwałt na żonach. Kiedyś uważano, że żona i dziecko to własność mężczyzny.
Bierze się pod uwagę przemoc fizyczną, zagrożenie rozwodem nie wchodzi w grę.
Badania w Polsce (Lipowska – Teustch) nad kobietami maltretowanymi w małżeństwie. Nie miały one często świadomości, że mąż popełnił przestępstwo.
5. maltretowanie seksualne – klepanie w pupę, dotykanie piersi. Tego typu przestępstwa nie są zgłaszane do organów ścigania. Kategoria zachowań, które mogłyby akceptować, które pochodziłyby od innego mężczyzny. Czasem te zachowania tworzą wstęp do prawdziwego gwałtu.
6. gwałt w miejscu pracy – rzadko zgłaszany. Kobiety często same „zgadzają się” na gwałt, bo nie chcą stracić pracy. Nie są pewne czy to był gwałt.
Gwałt, to zjawisko silnie traumatyzujące i wywołujące zmiany w psychice. Większość ofiar gwałtu opisuje, że to doświadczenie zupełnie je zmieniło, a 30% wg. badań z USA, planuje popełnić samobójstwo.
Fazy reakcji na gwałt oraz ich opis:
§ Faza dezorganizacji – pojawia się niepokój, złość, strach, a u 90% ofiar gwałtów te objawy występują w okresie do 2 tygodni od momentu gwałtu.
§ Faza reorganizacji – kobiety zgwałcone stosują różne mechanizmy obronne
1. Represja – czyli mechanizm wpychania w podświadomość myśli, pragnień oraz przeżyć wywołujących ból.
Pojawiają się u nich FLASHBACKi – fotograficzne sceny gwałtu, napełniające wstrętem i przerażeniem. Flashback należy do jednego z objawów postresowych.
2. Zaprzeczanie rzeczywistości – idzie w parze z mechanizmem represji. Kobiety zaprzeczają swoim silnym emocjom, tłumią je kosztem wielkiej energii.
3. Lęk, gniew, agresja – w tym lęk przed śmiercią jest najsilniejszy. Często osoby nie oczekiwały, że przeżyją brutalny napad, który uświadamia im kruchość życia (może ono być w każdej chwili przerwane). Zetknięcie ze śmiercią – przekształca się system wartości, zmieniają się wartości.
4. Depresja – gwałt u większości kobiet wywołuje kryzys psychiczny, któremu towarzyszy depresja, wzmaga to ryzyko zachowań autodestrukcyjnych.
Nie zapomnij – gwałt oprócz bólu fizycznego i psychicznego niesie szereg problemów do rozwiązania, co pogłębia lęk i depresję:
- czy nie ma chorób wenerycznych
- czy nie ma AIDS
- czy nie jest w ciąży
kobieta musi pozbyć się tych zagrożeń.
Gwałt – najdramatyczniejsze przeżycie, a reakcja jest związana z osobą sprawcy, okazuje się bowiem (badanie Ireny Pospiszyl), że bardziej negatywny wpływ ma gwałt wykonany przez osobę bliską, bo trzeba jeszcze przewartościować postawę wobec tej osoby.
Osoby niepełnosprawne są częściej sprawcami gwałtów jak i ich ofiarami.
Gwałt wywołuje głęboki kryzys psychologiczny, który ma specyficzne cechy: ofiara gwałtu nie poszukuje pomocy, raczej ukrywa swoje problemy.
Uzależnienie
Uzależnienie jak każde zjawisko psychologiczne, nie jest wywołane 1 czynnikiem oraz dzieli się na pewne fazy.
Fazy uzależnienia od środków odurzających:
1. faza eksperymentowania – jednostka sporadycznie używa środków odurzających (narkotyków, alkoholu), ma poczucie, że w każdej chwili może odrzucić np. alkohol dający euforię.
2. faza rutyny – jednostka zaczyna rutynowo brać środek odurzający i życie układa według swojego nałogu. Alkohol lub narkotyki stają się centralnym motywem życia.
W tym okresie znaczącą rolę pełni mechanizm zaprzeczania rzeczywistości – jednostka zaprzecza swojemu zachowaniu przed sobą i przed innymi. Ulega złudzeniu, że w każdej chwili może przerwać nałóg.
Zmienia się system wartości – naczelne miejsce zajmuje alkohol/narkotyki, reszta spada na dalszy plan.
W miarę trwania nałogu narastają problemy, konto w banku się wyczerpuje, pożyczanie kasy od rodziny, wynoszenie i sprzedawanie rzeczy z domu. Kłamstwo i manipulacja to sposób na życie.
3. faza uzależnienia – człowiek staje się bezradny w obliczu swego nałogu, odczuwa lęk przed abstynencją. Najważniejszy jest alkohol/narkotyki.
Najczęściej używaną na świecie substancja odurzającą jest alkohol. Obniża aktywność centralnego układu nerwowego, obniża napięcie, w wysokich dawkach prowadzi do śmierci. Alkohol ma podobne działanie do valium. 14mln amerykanów jest uzależnionych od alkoholu.
Czynniki ryzyka:
§ płeć- mężczyźni 2 razy częściej uzależniają się od alkoholu, ale kobiety upijają się szybciej mniejsza dawką, ponieważ w żołądku kobiet jest mniej enzymów rozkładających alkohol, więc do krwi dostaje się więcej alkoholu;
§ wiek – bardzo często uzależnienie rozwija się we wczesnych fazach wieku dorosłego;
§ osobowość – typu antyspołecznego, psychopatyczna, aczkolwiek większość alkoholików nie ma tego typu osobowości;
§ historia rodziny – problem alkoholowy w rodzinie. Czynnik dziedziczny, jak i ludzie pijący w rodzinie stanowią wzór do naśladowania. Ludzie z rodzin pijących powinni na siebie bardzo uważać (Instytut Zdrowia w Waszyngtonie);
§ czynnik socjodemograficzny – niższy poziom wykształcenia, z niższym wyposażeniem;
Rodzaje narkotyków:
û opiaty – celem ich stworzenia była likwidacja bólu fizycznego. Duże dawki mogą doprowadzić do utraty przytomności lub śmierci. Stymulują tą część mózgu, która jest odpowiedzialna za przyjemność z jedzenia i seksu. W latach 70 – tych odkryto, że mózg produkuje endomorfiny, substancje podobne do opatów. Uzależnienie fizyczne i psychiczne.
Kilka godzin po wycofaniu tych narkotyków (4-6) pojawia się niepokój, pobudzenie, pragnienie narkotyku. Kilka dni potem podnosi się ciśnienie krwi, ciało – uczucie zimna i gorąca, wymioty, biegunka, gorączka. Można to jednak łagodzić za pomocą leków, a wycofanie opatów nie powoduje śmierci.
§ Morfina – (od Morfeusza) fizyczną zależność od morfiny nazwano „chorobą żołnierzy”
§ Heroina – dostarcza tyle przyjemności, że zanikają uczucia jedzenia i potrzeba seksu. Wywołuje natychmiastowo (10 – 15 min) zadowolenie, euforię.
Aby zdobyć narkotyki wiele ludzi uprawia seks dla pieniędzy, sprzedaje rzeczy.
û Stymulanty – wymagają aktywności systemu nerwowego.
Amfetamina, kokaina, heroina.
§ Amfetamina – najpopularniejsza postać do żył, pastylki, papieros. Po kilku dniach zażywania głęboki sen, samobójstwo. Wysokie dawki powodują niepokój, drażliwość, halucynacje, urojenia paranoidalne, utratę apetytu, bezsenność.
Odstawienie amfetaminy:
- depresja
- zmęczenie
- bezsenność lub nadmierny sen
- zahamowanie lub nadpobudliwość
Może wywołać uszkodzenia w mózgu – trudności w uczeniu się.
Alkohol + narkotyki stanowią swoisty sposób samobójstwa „na raty” – łatwo przekształca się w formę autodestrukcji bezpośredniej – samobójstwa.
Zespół Stresu Pourazowego = zespół objawów postresowych
Stosunkowo młody przedmiot badań, gdyż definicję tą utworzono w latach 60 – tych XXw. Badania przeprowadzono w grupach ocalonych z pożarów, powodzi, obozów koncentracyjnych. Najwięcej osób wywodzi się tych, którzy przeżyli wypadek samochodowy. ZSP wystąpił u dorosłych i u dzieci, i zgodnie z kryteriami diagnostycznymi powstaje wtedy, gdy jednostka ma kontakt z doświadczeniami zagrażającymi życiu swoim lub innych.
W reakcji – u osoby intensywny lęk, poczucie beznadziejności i horroru. Aby uznać, że to jest ZSP czynnik zagrażający życiu musiał być obiektywnie poważny, ale musiał zagrażać subiektywnemu zagrożeniu poczucia bezpieczeństwa.
Istotne jest to, że krewni i przyjaciele tej osoby dostrzegają, że stała się zupełnie innym człowiekiem. ZSP wywołuje ponowne przeżywanie.
Reakcja na wydarzenia zagrażające życiu jest modyfikowana przez:
§ Uwarunkowania genetyczne
§ Wczesne deprywacje (obniżona tolerancja na stres)
§ Uprzednie choroby psychiczne
§ Uprzednie stresy
§ Czynniki osobowościowe (niektórzy posiadają wysoką tolerancję na stres)
Historycznie uważano, że ZSP jest to normalna reakcja na trudną sytuację. Prawie wszystkie osoby w zetknięciu z traumą, ujawniają reakcję po tygodniu, z pewnym odroczeniem, nie zaraz po traumatycznym wydarzeniu.
Klientów od razu się uczy, żeby zapanowali nad ZSP, w przeciwnym razie on nad nimi zapanuje.
Nieleczony kryzys może doprowadzić do ZSP.
Objawy ZSP:
§ koszmary senne – najbardziej typowy objaw – w których pojawiają się traumatyczne doświadczenia
§ przeżywanie od nowa traumy we wspomnieniach, wyobrażeniach. Ze wspomnieniami – halucynacje i iluzje
§ nadwrażliwość na otoczenie i celowe unikanie bodźców, konkretnie lub symbolicznie związanych z urazem. Może temu towarzyszyć:
- poczucie alienacji
- zmniejszenie aktywności życiowej
- tendencje izolacyjne
§ doświadczenie lęków
§ spontaniczne i powtarzające się wspomnienia traumatycznego przeżycia, choć jednostka chciałaby uwolnić się
§ flashbacki wywołujące niepokój, wstręt
§ uczucie, że traumatyczne przeżycie powraca (iluzje, halucynacje)
§ intensywny dyskomfort psychiczny związany z ekspozycją błędów związanych z traumatycznym doświadczeniem. Wywołują lęk, niepokój, gniew – np. rocznica wydarzenia, przedmioty związane z przeżyciem
§ ekspozycja błędów związanych z traumatycznym doświadczeniem
- zimne ręce
- poty
- przyspieszone bicie serca
- uczucie wyczerpania
§ podejmowanie wysiłków, aby unikać myśli, uczuć i rozmów związanych z traumatycznym doświadczeniem (alkohol lub narkotyki aby uwolnić się od wspomnień, nadmierna praca)
§ unikanie miejsc i ludzi przypominających doświadczenie – nie pomaga w redukcji stresu
§ niemożność przypomnienia sobie ważnych faktów z traumatycznego doświadczenia (tzw. psychologiczna amnezja – częściowa lub całkowita)
§ wysoki poziom dyskomfortu psychicznego, który jednostka jest sobie w stanie przypomnieć
§ zmniejszenie zainteresowań oraz uczucie oddalenia od innych
§ ograniczony zasięg emocji
§ poczucie skróconej przyszłości – dziecko nie wierzy, że później zrealizuje swoje plany
§ trudności w zasypianiu
§ trudności w koncentracji uwagi (związek z natarczywymi wspomnieniami)
§ drażliwość, wybuchy gniewu
Osoby po traumatycznych doświadczeniach mają wrażenie braku kontroli nad swoim gniewem.
Dzieci bardzo często gorzej się uczą, nie są w stanie się angażować.
5
SABBLE