Badania fizykalne lub wyznaczniki chorób naczyniowych:
1.Diagnostyka-bad fizykalne, wyznaczniki badania naczyniowego:
-tętno- na tętnicy powierzchniowo grzbietowej stopy, 3 palce za kostką, połowa odległości między stawem skokowym a podkolanowym, pachwinowa, dół podkolanowy.
Zawsze od dołu do góry 3 palcami!
-ciśnienie-mankiet na udo, słuchawka do dołu podkolanowego. Ciśnienie powinno na kończynach dolnych być o 30-40mmHg mniejsze niż na kończynach górnych. A między kończynami 10-20mmHg.
-ucieplenie- sprawdzenie czy obie kończyny są prawidłowo ukrwione. Zawsze w tej samej pozycji, w tym samym czasie. zew.str. dłoni równolegle na obu kończynach.
-obwód kończyn dolnych-zawsze ta sama pozycja, ten sam czas. Ocena dotykiem, staw skokowy. Różnice nie powinny być inne niż 1-2cm. Obrzęki.
-owłosienie-twarde, mocne-nie będzie choroby naczyniowej; słabe, miękkie- ryzyko choroby.
-skóra-blada, pergaminowa, cienka, tendencja do złuszczania się naskórka.
-płytka paznokciowa-gruba, łatwo wrastająca w podłoże, ale łamliwa.
-wygląd skóry-czy nie blada czy nie sina
-zmiany na skórze-zmiany martwicze, grzybicze, surowicze, strupy, owrzodzenia.
-ból- spoczynkowy, charakter chromania przestankowego.
Ból nocny- zrywa się w ciągu nocy do pozycji siedzącej, pocierając kończyny dolne, siada i spuszcza nogi, kładzie je na łóżku podgina i czuwa tak do rana.
Chromania przestankowe- ból kończyn dolnych, który jest wynikiem podrażnienia zakończeń nerwowych kwaśnymi metabolitami beztlenowej przemiany materii. Ból występuje po przejściu określonego odcinka drogi po którym pacjent staje i oczekuje kilka chwil i idzie dalej.
Wyznaczniki chromania przestankowego: dystans, który pacjent przechodzi bez wystąpienia dolegliwości bólowych. Wyznacznik dla każdego jest inny.
Czynniki wpływające na chromanie:
-marsz pod górkę
-marsz pod górkę z obciążeniem
-nadczynność tarczycy
-nadczynność przytarczyc
-zdenerwowanie
-ch. Serca
Przyczyny nagłego przerwania przepływu krwi przez tętnice:
-zator
-ostra zakrzepica tętnic
-tętniak rozwarstwiający aorty
-obnażenie tętnic
OSTRE NIEDOKRWIENIE KOŃCZYN.
Nagła niedrożność tętnic wymaga szybkiego przywrócenia przepływu krwi przez niedrożną tętnicą. U większości chorych usuwa się skrzeplinę z tętnic za pomocą cewnika Fagartyego. Ponadto stosuje się udrażnianie otwarte, półzamknięte, przeszczep żylny omijający, przęsło z protezy, wstawkę z protezy i łaty naczyniowe poszerzające zwężone rozwidlenie tętnic.
ONK wywołane jest najczęściej zatorem lub ostrą zakrzepicą tętnic. W następstwie niedokrwienia rozwijają się zaburzenia metaboliczne oraz morfologiczne, które mogą doprowadzić do utraty kończyny a nawet do śmierci chorego. W niedokrwionej kończynie dochodzi do zmniejszenia się zasobów glukozy, ATP i ADP. Obniża się ilość i aktywność enzymów oddechowych. Wydzielają się wolne rodniki tlenu w komórkach zwiększa się stężenie sodu a obniża stężenie potasu i wapnia. Rozpad komórek mięśniowych powoduje zwiększenie mioglobiny, różnego rodzaju enzymów, kreatyny, kwasu mlekowego i pirogronowego oraz substancji histaminopodobnych. Powyższe zmiany powodują kwasicę metaboliczną, hiperpotasemię a mioglogbina zamykająca kanaliki nerkowe może spowodować ostrą niezapalną niewydolność nerek. Powyższe zmiany stanowią zespół niedokrwienia.
Optymalny czas powrotu przepływu krwi nie może przekraczać 6 godz.
Zmiany mające miejsce w wyniku niedokrwienia:
*po 2 godz- zmiany w ultrastrukturach komórek mięśniowych
*po 6 godz.
-nerwy-rozpoczyna się degeneracja zakończeń nerwowych i cylindrycznych oraz degradacja włókien mięśniowych
-mięśnie-rozpoczyna się ziarnisty rozpad włókien
-naczynia-rozpoczyna się uszkodzenie śródbłonka
*po 8 godz.
-nerwy- całkowita degeneracja włókien cylindrycznych
-mięśnie-50% włókien mięśniowych jest nieodwracalnie uszkodzonych
-naczynia-uogólnione uszkodzenie śródbłonka
*po 12 godz.
-nerwy-wtórna degeneracja z fragmentacją aksonów
-nięśnie-090% włókien mięśniowych jest nieodwracalnie uszkodzonych
-naczynia- obrzęk warstwy środkowej naczyń i złuszczenie nabłonka
-skóra-oddziela się warstwa podstawowa od brodawkowej.
Stopnie ONK:
1.Nagły, ostry ból, brak tętna obwodowo do przeszkody, bladość skóry, śladowa gra naczynioruchowa
2.Do powyższych zmian dochodzą porażenie czucia, ruchowe
3.Występuje stężenie mięśni
4.Pojawiają się plamy opadowe i pęcherze lub ogniska martwicy skóry.
Leczenie:
Natychmiast po rozpoznaniu należy podać dożylnie 100 mg heparyny, tj. 1,5 mg na kg masy ciała i przesłać chorego do szpitala. W szpitalu nagłe wskazanie do zabiegu, szybkie przygotowanie do operacji.
Przyczyny zmian: miażdżyca- zwężające stwardnienie tętnic
Objawy:
-blada sucha łuszcząca się skóra
-bóle wysiłkowe i spoczynkowe
-zblednięcie, ochłodzenie skóry kończyn
-zanika owłosienie kończyn, naskórek nie złuszcza się, grubieje na podeszwie,
-maleje napięcie tkanek opuszki palca, paznokcie stają się grube, wrastające, kruche i łamliwe i wolniej rosną
-zanik mięśni
-wymuszona pozycja kończyny, chromanie przestankowe trwające przez wiele lat.
Przyczyną pogorszenia ukrwienia jest postępująca miażdżyca zamykająca tętnice na wielu poziomach oraz zatory z blaszek miażdżycowych. Pogorszenie stanu pacjenta związane jest z reguły z wystąpieniem zranień lub zakażeń. W celu właściwego postępowania z chorym należy rozważyć umiejscowienie ran, stopień niedokrwienia kończyny, rokowanie co do długości życia i zagrożenia amputacją kończyny.
Stopnie PNK:
1.Brak lub nieznaczne objawy kliniczne pod postacią drętwienia, mrowienia, większej wrażliwości stóp na działanie zimna.
2.a chromianie przestankowe powyżej 200m
3.b chromanie przestankowe poniżej 200m
4.Ból spoczynkowy
5.Martwica, owrzodzenie, zgorzel
Chorych w 1 i 2 stopniu można prowadzić zachowawczo z wykluczeniem czynników ryzyka tj. palenia papierosów, nadciśnienia tętniczego, hipercholesterolemia, nadwaga, siedzący tryb życia. Pacjentom należy udzielić wskazówek dotyczących zakazu palenia , systematycznych spacerów, ochrony stóp przed urazami, zakażeniami, działaniem zimna, dotyczących stosowania leków rozszerzających naczynia. Leczenie operacyjne dotyczy ludzi młodych, u których zakres chromania przestankowego jest mniejszy niż 200m
Postępowanie pielęgnacyjne w niedokrwieniu kończyn dolnych:
1.Stosowanie ciepła- rozszerza n. Krwionośne, poprawia krążenie, bezpośrednio nagrzewa, podwyższa przemianę materii, należy pamiętać aby nie doszło do poparzenia. Stosuje się ciepło pośrednie- butelka z gorącą wodą na brzuch lub kąpiel w wodzie do 37 st. Nie wolno stosować miejscowo ciepła na stopy, pod postacią butelki z wodą, termoforem, moczenie się w gorącej wodzie, stosowanie grzejników. Zaleca się ogrzewanie całego ciała, unikanie sytuacji działania zimna. W zimne dni pacjent powinien się ciepło ubierać, nosić kalesony, ciepłe buty i ubranie. Przy oziębieniu organizmu wypijać ogrzane płyny i jak najszybciej znajdować się w ogrzanym pomieszczeniu. Na noc zaleca się pacjentowi ubranie luźnej wełnianej odzieży , przebywać w pomieszczeniach o temp. co najmniej 21st. Chory powinien czuć, że jest mu ciepło. Zapobieganie urazom i działaniu ucisku:
-Pacjent nie powinien chodzić boso, drapać śladów po ukąszeniu komarów lub insektów, w przypadkach świądu będącego wynikiem zastoju żylnego nie drapać tylko unosić kończynę ku górze na kilka kilkanaście min. Co 1-2 godz.
-Powinien codziennie prać pończochy, skarpety, regularnie zmieniać, chodzić co najmniej w dwóch parach butów w przypadku przemoczenia szybko osuszać.
-Obuwie powinno być płócienne lub sztucznie obdziurkowane o skórzanej podeszwie. Nie wskazane obuwie gumowe, bo przegrzewa stopy. Powinno ono być o 1cm dłuższe od długości stopy, szerokie w palcach, dokładnie dobrane, wew. Krawędź buta musi być prosta, a podłużny łuk podeszwy po stronie przyśrodkowej powinien podpierać podłużny łuk stopy.
Obuwie gimnastyczne nie daję stopie podparcia. Chory powinien spać pod lekką kołdrą najlepiej rozwieszoną na ramkach.
2.Żywienie chorego- wystrzeganie się nadwagi, wypijanie dużej ilości ( 10-15 szklanek dziennie) co zmniejsza lepkość i możliwość tworzenia zakrzepów
3.Stosowanie leków- leki rozszerzające naczynia, obniżające krzepliwość, przeciwbólowe, przeciwuczuleniowe, rozpuszczające powstałe zakrzepy.
4. Stosowanie alkoholu- 3-4 razy dziennie po 30 ml. Polecanie alkoholu jako środek uspokajający na noc w podwójnej dawce. Kofeina w kawie, herbacie oraz tlobromina w czekoladzie i kakao ma działanie rozszerzające naczynia.
5. Palenia tytoniu- bezwzględny zakaz, rzucie tytoniu i tabaki kurczy n. Krwionośne.
6. Ubieranie się- wystrzeganie się odzieży upośledzającej krążenie krwi. Nie wolno nosić okrągłych podwiązek, zaciskających gumek, obcisłych staników. Zaleca się noszenie spodni na szelkach, nie powinno się używać pasków do spodni, skarpety bez gumek. Luźne wiązanie sznurowadeł.
7. Odpoczynek, ćwiczenia fiz. postawa ciała- zbyt forsowne ćwiczenia przyspieszają przemianę materii, są przeciwwskazaniem. Nie należy przyjmować zbyt długo jednej pozycji stania. Pacjent powinien spać na twardym podłożu, zginać kończyny, w stawach biodrowych, układać je wyżej, unikać ucisku na dół podkolanowy, unikanie zakładania nogi na nogę, wykształcenia nawyku kręcenia stopami w stawach skokowych, zginanie stóp w górę i w dół, prostowanie okresowe stóp.
OPARZENIEM nazywamy skutki zadziałania wysokiej temp na ustrój najczęściej na skórę i błony śluzowe. Czynniki przyczyniające się do oparzenia to:
-wysoka temperatura
-substancje chemiczne (kwasy i ługi)
-energia elektryczna
-promieniowanie jonizujące
Inna definicja: działanie czynnika parzącego na ustrój
Oparzenia dzielimy na:
-termiczne
-chemiczne
-spowodowane energią elektryczną i promieniowaniem
GŁĘBOKOŚĆ OPARZENIA OKREŚLANA JEST STOPNIAMI:
-I - obejmuje tylko naskórek.
Głównym objawem jest ból,
zaczerwienienie skóry i obrzęk.
Objawy ustępują po kilku dniach bez pozostawiania blizn.
-IIa – jest to oparzenie powierzchnio
we. Obejmuje całą grubość naskórka
i część skóry właściwej. Stwierdza się
kliniczne zaczerwienienie, ból, znaczne
obrzęki i pęcherze z surowiczym płynem.
Goi się w ciągu 10-14 dni, pozostają nie
wielkie blizny.
-IIb- jest to oparzenie głębokie.
Obejmuje naskórek i skórę właściwą
bez elementów naskórka, przydatków skóry. Może wyglądem przypominać oparzenie trzeciego stopnia, z tym że zaczerwienie
nie jest zazwyczaj czerwone lub różowe.
Także występują zaczerwienienia, ból,
obrzęk oraz pęcherze. Goi się przez kilka tygodni, pozostawia blizny.
-III- martwica obejmująca wszystkie
warstwy skóry (upośledzone gojenie). Charakteryzuje się twardą powierzchnią o zabarwieniu czarnym, brunatnym, białym a czasem czerwonym, skóra jest niebolesna ponieważ została złuszczona na całej
grubości wraz z receptorami bólowymi
(brak wrażliwości na ból). Przy ucisku powierzchnia oparzona nie blednie,
a następnie naczynia nie wypełniają
się krwią ( tkanka jest martwa).
Goi się długo pozostawia widoczne blizny.
PODZIAŁ ZE WZGLĘDU NA GŁĘBOKOŚĆ I ROZLEGŁOŚĆ:
a.Oparzenia ciężkie
-oparzenia II st powyżej 25%
powierzchni ciała u dorosłych-
-oparzenia II st powyżej 20%
powierzchni ciała u dzieci
-oparzenia III st powyżej 10%
powierzchni ciała
-oparzenia obejmują ręce,
twarz, oczy, uszy, stopy i krocze
do tej grupy należą również
wszyscy chorzy z oparzeniami dróg oddechowych, elektrycznymi i powikłanymi dużym urazem.
b.Oparzenia średnie
-oparzenia II st od 15-25%
powierzchni ciała u dorosłych
-oparzenia II st od 10-20%
-oparzenia III st od 2-10%
c.Oparzenia lekkie
-oparzenia II st powyżej 15%
-oparzenia II st powyżej 10%
-oparzenia III st powyżej 2%
*obecnie każdy pacjent oparzony
powinien być przewieziony do
izby przyjęć
*Obejrzeć powinien lekarz każde
oparzenie
*Różne pojęcie co to jest o
parzenie ciężkie (mniej niż 20%
powierzchni ciała oparzonego
niezależnie od stopnia)
REGUŁA DZIEWIĄTEK
(BERKOWA- WALLESA)(
ocena rozległości oparzenia
procentowo)
1%- narządy płciowe
9%-głowa
9%-kończyny różne jedna strona kończyny i druga
18%-klatka piersiowa
18%-plecy
-wstępna ocena głębokości i rozle
głości oparzenia ma bardzo ważne
znaczenie dla dalszego trybu postępowania z poszkodowanym. Obowiązkowej
hospitalizacji powinni podlegać
wszyscy pacjenci z oparzeniami
II st. przekraczającymi 10% po
wierzchni ciała, wszyscy pacjenci,
u których stwierdzono III st. oparzenia przekraczający 2% powierzchni ciała, z oparzeniem twarzy, oczu, obu rąk lub stóp, krocza. Hospitalizacji podlegają również oparzeni prądem elektrycznym oraz poszkodowani, którzy przebywali w strefie zadymienia nawet bez lub z niewielkimi oparzeniami
-poza głębokością i rozległością oparzenia na jego ciężkość oraz rokowanie maja wpływ inne czynniki. Zaliczamy do nich wiek chorego, lokalizację oparzenia, rodzaj czynnika parzącego. Wynik leczenia pogarszają współistniejące wraz z oparzeniem urazy innych narządów oraz stwierdzenie oparzenia dróg odd. Na wynik leczenia doraźnego i ostatecznego mają wpływ również czynniki organizacyjne. Do nich należą:
-szybkość udzielania pierwszej pomocy
-jej zakres i prawidłowość wykonania
-właściwa kwalifikacja do dalszego leczenia i transportu
-transport chorego w czasie którego należy zabezpieczyć chorego przed dodatkowymi urazami i niebezpieczeństwem wystąpienia stanów bezpośrednio zagrażających życiu
-możliwości techniczne i doświadczenie zespołu ośrodka do którego trafią poszkodowani.
PERSONEL MEDYCZNY POWINIEN SIĘ STOSOWAĆ DO STANDARDÓW POSTĘPOWANIA: dotyczącego udzielenia pierwszej pomocy oraz przygotowania ofiary oparzenia do transportu, a także samego transportu.
1.Jak najszybciej wynieść oparzonego z miejsca zagrożenia
Poszkodowanego należy wynieść z miejsca wypadku pod kontrolą straży pożarnej przy zapewnieniu bezpieczeństwa personelowi ratowniczemu tak aby zapewnić oparzonemu dostęp do świeżego powietrza i stworzyć warunki w których można przystąpić do udzielania pierwszej pomocy
2.Stłumić palącą się lub tlącą się odzież poprzez szczelne owinięcie oparzonego kocem, płaszczem
3.Jak najszybciej należy przystąpić do oziębienia pod strumieniem zimnej wody lub jeśli to możliwe umieścić poszkodowanego w wannie
Temperatura wody powinna wynosić ok. 20 st. Jeżeli to możliwe obłożyć oparzone powierzchnie kompresami nasączonymi wodą , solą fizjologiczną lub np.specjalnymi opatrunkami typu cold wrap. Oziębienie stosuje się, aż do ustąpienia bólu, przeciętnie 30 min, a rozpoczęte nawet do 60 minut od momentu oparzenia ma działanie p/bólowe, p/obrzękowe oraz zmniejsza głębokość oparzenia. Należy pamiętać jednak, że nadmierne wychłodzenie oparzonego jest bardzo niekorzystne, a ponowne ocieplenie szczególnie trudne. W związku z tym miejscowe oziębienie może być prowadzone tylko, gdy oparzenie II st nie przekracza 15% powierzchni ciała. Nadmierną utratę ciepła niwelujemy poprzez stosowanie foli aluminiowej. Aby zapobiec zakażeniu należy przykryć oparzone powierzchnie jałowymi opatrunkami lub prześcieradłem w zależności od rozległości oparzenia. Najlepiej do tego celu użyć specjalnych opatrunków p/oparzeniowych – pakietów z jałowym materiałem przeznaczonym do pokrycia różnych okolic ciała. Nie należy stosować opatrunków na okolicę twarzy. Przylepiony do skóry materiał opatrunkowy utrudnia późniejsze leczenie chirurgiczne oraz przy zakryciu okolicy nosa i ust może być przyczyną niewydolności odd. Jeżeli jest to konieczne do mycia rany oparzeniowej powinno używać się roztworów antyseptyków (chlorheksydyna, powidon)
oraz stosować opatrunki zawierające azotan srebra co zmniejsza możliwość kolonizacji bakterii i chroni przed zakażeniami. Uważa się, że profilaktycznie podawany antybiotyk poza penicyliną nie jest celowe i późniejsze stosowanie antybiotyków powinno być poprzedzone oceną bakteriologiczną.
-Uraz termiczny à uszkodzenie naczyń krwionośnych, uszkodzenie śródbłonka naczyń i włosowatych
-Stan ostrej oligowolemii à
-Biały krwotok ( ucieczka osocza)
-diagnostyka (morfologia, mocz)
-cewnik
-karta bilansu płynów
-antybiotyki
-żywienie (umiejętność przetaczania płynów wg określonych reguł)
REGUŁY PRZETACZANIA PŁYNÓW:
0,5 -----AB------ + 2000
1--------AB------+ 2000
1,5------AB------- + 2000
A- masa ciała oparzonego
B- procentowe wartości rozległości oparzenia
REGUŁA EVANSA- krystaloidy i koloidy po 1 ml/kg m.c./% i 2000 ml glukozy. Druga doba-krystaloidy i koloidy po 0,5 ml/kg m.c./% oparzenia i 2000 ml glukozy
REGUŁA BROOKA- mleczanowy roztwór Ringera- 1,5 ml/kg m.c./% oparzenia koloidy- 0,5 ml/kg m.c./% oparzenia i 2000ml glukozy. Połowa powinna być podana w ciągu 8 godz a reszta do końca doby. W drugiej dobie połowa ilości krystaloidów i koloidów oraz 2000 ml glukozy. Przedstawione wyżej kalkulacje dotyczą oparzenia obejmującego max 50 % powierzchni ciała
REGUŁA PARKLANDA- mleczanowy roztwór Ringera 4 ml/kg m.c./% oparzenia w ciągu pierwszych 20 godz. Połowa tej objętości powinna być przetoczona w czasie pierwszych 8 godz reszta w pozostałych 16 godz po 25% przez kolejne 8 godz. Druga doba glukoza i białko
ROZTWORY HIPERTONICZNE Na Cl- używa się roztworu o stężeniu sodu 240-300 mmol/l w dawce 2 ml/kg m.c./% należy go przetaczać z taką szybkością, aby diureza wynosiła co najmniej 30 ml/h
ROZTWORY HIPERTONICZNE W POŁĄCZENIU Z ALBUMINĄ – 1 litr roztworu zawiera 12,5 g albumin. Przetaczanie powinno odbywać się z szybkością, która utrzymuje średnie ciśnienie tętnicze od 60 do 110 mmHg a diurezę 30-50 ml/h
W leczeniu doraźnym we wczesnym okresie choroby oparzeniowej przydatna jest reguła mówiąca o ilości płynów wymaganych do przetaczania w ciągu pierwszych 4 godz po oparzeniu
Ilość płynów= % oparzonej powierzchni ciała * ciężar ciała/2
W pierwszej kolejności należy przetaczać 500 ml 0,9 % NaCl. Jeżeli zastosujemy płyny koloidowe (albuminy, Dextran) wtedy objętość potrzebną do przetoczenia otrzymujemy mnożąc procent powierzchni oparzonej przez wagę ciała (kg) i wynik dzieląc przez 2. Jeżeli używamy krystaloidów otrzymany wynik podwajamy
CHOROBA OPARZENIOWA- odpowiedź organizmu ze strony poszczególnych układów na zadziałanie czynnika parzącego
Ze strony układu:
a)krążenia : dochodzi do centralizacji krążenia uszkodzenia naczyń włosowatych, krwionośnych, zwiększonego przepływu krwi przez narządy zymiąższowe ( serce, mózg, nerki), wzrosty i spadki ciśnienia tętniczego krwi, przyspieszenie i zwolnienie tętna
b)pokarmowego: uszkodzenie struktury wątroby (zrazika) (hepatocyty)
-wzrasta bilans azotowy
-zatorowość żyły wrotnej
-rozpad białek
-powikłania żołądkowo jelitowe
c)moczowego: spadek diurezy godzinowej (poniżej 30-40 ml) i uszkodzenie kłębuszkówà niewydolność nerek
d)oddechowego: obrzęk płuc (niewydolność odd)
ariadna291