WOS SCENARIUSZE LEKCJI WERSJA ROZSZERZONA WYDAWNICTWO KOSS rozdzial_3(1).pdf
(
686 KB
)
Pobierz
122038028 UNPDF
Rozdział III
ZASADY DEMOKRACJI
UCZNIOWIE UZYSKAJA˛ ODPOWIEDZI NA PYTANIA:
4
Jaki ustrj mo˙e mie pastwo?
4
Czy demokracja jest zawsze taka sama?
4
Czym si˛ r˙ni˛ od siebie demokracja, dyktatura i anarchia?
4
Czemu słu˙y trjpodział władzy w pastwie demokratycznym?
4
Czy decyzja wi˛kszoci jest zawsze słuszna?
4
Co to jest kompromis i jak si˛ go osi˛ga?
4
Czy wartoci demokratyczne mog˛ by ze sob˛ w konikcie?
4
Czym si˛ r˙ni˛ procedury demokratyczne od tych sprzecznych z zasadami demokracji?
4
Czy zespoły młodzie˙owe mog˛ piewa wszystko, co im si˛ podoba?
4
Jakie były „kamienie milowe” na drodze do demokracji konstytucyjnej?
4
Jakie tradycje demokratyczne ma Polska?
4
Co wynika z faktu, ˙e nard i pastwo to nie to samo?
4
Czym jest patriotyzm i jak rozumiej˛ go dzi młodzi ludzie?
Nauczycielu KOSS, pami˛taj o stronie
www.ceo.org.pl
À
znajdziesz tam nowe wiczenia i ciekawe materiały
À
je˙eli nie potrasz obsługiwa stron www, popro o pomoc uczniw ˙egluj˛cych po
Internecie – oni to uwielbiaj˛
À
nawi˛˙ wspłprac˛ z nauczycielem informatyki, ktry te˙ szuka ciekawych zada
dla uczniw
59
1. R
˙
NE OBLICZA PA
STWA
Ustroje pastw r˙ni˛ si˛ mi˛dzy sob˛ przede wszystkim zasadami sprawowania władzy, form˛ rz˛dw
oraz systemem ekonomicznym. Ze wzgl˛du na pierwsze kryterium mo˙emy mwi o ustroju demokra-
tycznym lub autorytarnym. Ze wzgl˛du na drugie – o monarchii lub republice, ze wzgl˛du na trzecie
– o r˙nych odmianach systemu wolnorynkowego. Na lekcji uczniowie zapoznaj˛ si˛ z elementarnymi
poj˛ciami politologicznymi umo˙liwiaj˛cymi dokonywanie klasykacji ustrojw politycznych.
CELE
Po zaj˛ciach uczniowie powinni umie:
– wymieni głwne cechy r˙ni˛ce
ustrj demokratyczny od niedemokra-
tycznego;
– poda przykłady r˙nych typw ustrojw po-
litycznych i ekonomicznych oraz form rz˛du.
RODKI DYDAKTYCZNE
uwag˛, okrelaj˛c ustrj pastwa, i wypisz propozy-
cje uczniw na tablicy.
4.
Popro kilku uczniw o przeczytanie na głos ko-
lejnych fragmentw tekstu „Jaki to ustrj?”, wszyst-
kich za pozostałych o zapisywanie pojawiaj˛cych
si˛ w nim podstawowych poj˛.
5.
Uczniowie w parach lub kilkuosobowych grupach
wykonuj˛ zadanie „Okrel ustrj”. Rozdaj encyklo-
pedie i inne rdła. Jeli dysponujesz tylko jedn˛
ksi˛˙k˛ – przed lekcj˛ odbij na ksero strony zawiera-
j˛ce informacje o wybranych pastwach..
6.
Rozwi˛˙ z uczniami – zapisuj˛c na tablicy udzie-
lane przez nich odpowiedzi – wiczenie „Czy to
jest do pogodzenia?”. Poniewa˙ wiczenie jest dosy
trudne, niezb˛dna b˛dzie twoja pomoc. Przedyskutuj
z uczniami ka˙d˛ odpowied i zilustruj przykładami.
7.
Zapytaj uczniw, czy znaj˛ przykład pastwa, kt-
rego ustrj oparty jest na zasadzie federacji. Je˙eli
nie, poka˙ w atlasie i krtko omw struktur˛ Nie-
miec, Szwajcarii, Stanw Zjednoczonych. Wymie
nazwy krajw, ktre tworz˛ tam federacj˛ (landy,
kantony, stany). Czy ustrj federacyjny jest realizo-
wany tylko w du˙ych krajach? Czy wszystkie du˙e
pastwa wiata maj˛ struktury federacyjne? Zwr
uwag˛, i˙ głwn˛ przyczyn˛ tworzenia takiej struk-
tury najcz˛ciej s˛ tradycje historyczne i o wiele
wi˛kszy ni˙ na przykład w Polsce stopie identyka-
cji mieszkacw ze swoim regionem.
ZAKO
CZENIE
8.
Popro z kolei uczniw, aby omwili terminy, ktre
pojawiły si˛ na lekcji. Zapisz na tablicy te, ktre
dotycz˛:
a) ustroju politycznego (demokracja, autorytaryzm,
totalitaryzm);
b) formy rz˛du (monarchia, republika);
c) ustroju ekonomicznego (gospodarka wolnoryn-
kowa, gospodarka centralnie sterowana).
Popro o sporz˛dzenie indywidualnie lub w pa-
rach „mapy mylowej” terminw i informacji pozna-
nych na lekcji. Po wykonaniu zadania popro ochot-
nika o narysowanie przygotowanego schematu na
tablicy i uzupełnienie go przez pozostałych uczniw.
Uwaga! Przykład takiej mapy zamieszczamy poni˙ej.
Jej zakres znacznie wykracza poza dotychczas po-
znane poj˛cia i terminy. Cz˛ z nich uczniowie do-
piero b˛d˛ omawia. Dlatego proponujemy umiesz-
czenie schematu w widocznym miejscu w klasie
i stopniowe uzupełnianie podczas kolejnych lekcji.
III
• Encyklopedia PWN lub inne wydawnic-
two o charakterze encyklopedycznym.
JAK PRZEPROWADZI
WPROWADZENIE
1.
Zaproponuj wiczenie, w trakcie kt-
rego uczniowie sprbuj˛ odpowiedzie na
pytanie „Co to jest pastwo?”. Podziel klas˛ na kil-
kuosobowe zespoły – ich zadaniem b˛dzie wypisanie
na du˙ych arkuszach papieru wszystkich elementw,
ktre składaj˛ si˛ na denicj˛ pastwa. W ka˙dym
zespole mo˙na wyznaczy lidera, sekretarza oraz
„wywiadowc˛”, czyli osob˛, ktra obserwuje prac˛
innych grup i informuje o tym kolegw. Mo˙na ko-
rzysta z pomysłw innych zespołw, ale nie nale˙y
ich przyjmowa bezkrytycznie. Wypisane elementy
uczniowie numeruj˛ w kolejnoci od najwa˙niej-
szych do mniej istotnych. Nast˛pnie wszystkie grupy
wywieszaj˛ swoje plakaty i uczniowie odszukuj˛ ele-
menty wsplne i rozbie˙ne – grupy mog˛ w tym mo-
mencie dopisa co do swoich zestawie! Uczniowie
porwnuj˛ swoje ustalenia z denicj˛ zamieszczon˛
w słownikach, leksykonach i encyklopediach (tak˙e
w „Słowniczku” zamieszczonym na kocu podr˛cz-
nika). Popro uczniw, aby zwrcili uwag˛ na poj˛cie
„suwerenno”, zapytaj, czy wiedz˛, co ono oznacza,
a w razie problemw wyjanij je.
2.
Po krtkim wyjanieniu, jakie zagadnienia obej-
muje ten rozdział, zapytaj uczniw, czy pastwo jest
naprawd˛ potrzebne, czy nie mo˙na byłoby si˛ bez
niego obej. Popro kilku uczniw o uzasadnienie
swoich opinii. Skomentuj dyskusj˛, odwołuj˛c si˛ do
tekstu „Pastwo – potrzebne czy nie?”.
ROZWINI˛CIE
3.
Zapytaj uczniw, czy wszystkie kraje wiata
maj˛ podobne ustroje. Mo˙esz poda przykłady nie-
ktrych pastw o podobnych ustrojach (Francja,
Niemcy) i pastw o wyranie odmiennych ustro-
jach (Japonia, Koreaska Republika Ludowo-Demo-
kratyczna). Zapytaj, jakie elementy nale˙y bra pod
ZAJE˛CIA?
60
Zasady demokracji
9.
Zapisz na tablicy pytanie „Jakich poj˛ nale˙a-
łoby u˙y do okrelenia ustroju dzisiejszej Polski?”.
Popro uczniw o krtk˛ pisemn˛ odpowied wraz
z uzasadnieniem.
UWAGI
Podczas lekcji wyst˛puje wiele poj˛ u˙ywanych do
opisu ustrojw politycznych, ktre b˛d˛ przydatne
w kolejnych zaj˛ciach. Nale˙y zatem skoncentrowa
si˛ na zrozumieniu tych poj˛ i przed przyst˛pieniem
do nast˛pnych tematw upewni si˛, czy uczniowie
prawidłowo posługuj˛ si˛ tymi terminami.
III
2. DEMOKRACJA A DYKTATURA
I ANARCHIA
Systemy organizacji społeczestwa r˙ni˛ si˛ mi˛dzy innymi pochodzeniem władzy i mechanizmami
podejmowania decyzji. Na czym polegaj˛ te r˙nice oraz jakie s˛ wady i zalety demokracji, dyktatury
i anarchii – oto pytania, na ktre uczniowie b˛d˛ poszukiwa odpowiedzi.
CELE
2.
Pole uczniom przeczytanie tekstu „Dyktatura
i anarchia”. Na jego podstawie mog˛ oni uporz˛d-
kowa i uzupełni informacje wypisane wczeniej na
tablicy.
Po zaj˛ciach uczniowie powinni umie:
– opisa modele sprawowania władzy
oraz poda głwne r˙nice mi˛dzy
nimi;
– wyjani charakterystyczne cechy podejmowania
decyzji w pastwie demokratycznym, rz˛dzonym
przez dyktatora oraz w opanowanym przez anar-
chi˛;
– oceni zalety i wady procedury podejmowania
decyzji w ustroju demokratycznym.
ROZWINI˛CIE
3.
Podziel uczniw na trzy zespoły i ka˙demu pole
przeczytanie cz˛ci wiczenia opisuj˛cej zasady or-
ganizuj˛ce ˙ycie społeczne w ich pastwie. Popro
o wykonanie polece zawartych w materiałach.
4.
Pole, aby ka˙da grupa wymyliła hasło, ktre
odda istot˛ ustroju obowi˛zuj˛cego w ich pastwie.
Grupy mog˛ rozwiesi plakaty przed siedzib˛ swego
przywdcy, a hasła wypisa na transparentach lub
małych plakietkach przypinanych do ubra.
Popro nowo wybranych przywdcw grup
o prezentacj˛ swoich systemw i o informacj˛, w jaki
sposb wykonali grupowe zadania.
5.
Ka˙dy zespł zapoznaje si˛ z zestawem sytu-
acji krytycznych, z ktrymi maj˛ zmierzy si˛ po-
szczeglne pastwa. Wyjanij, ˙e wszystkie grupy
b˛d˛ miały do rozwi˛zania takie same problemy. Po
przeanalizowaniu ka˙dej sytuacji i podj˛ciu odpo-
wiedniej decyzji popro przywdcw grup lub inne
wyznaczone przez grup˛ osoby o informacj˛, jakie
decyzje zostały podj˛te w ich pastwie.
JAK PRZEPROWADZI
ZAJE˛CIA?
WPROWADZENIE
1.
Zapisz na tablicy umieszczone w tytule
systemy organizacji społeczestwa i za-
pytaj uczniw, z czym im si˛ one kojarz˛. Popro
o podawanie zarwno historycznych przykładw
poszczeglnych systemw rz˛dzenia, jak te˙ lunych
skojarze na ich temat. Zapisz je na tablicy i wyja-
nij, ˙e podczas zaj˛ takie lune i nie zawsze trafne
skojarzenia zostan˛ wzbogacone (zast˛pione) wiedz˛
na temat wad i zalet tych form organizacji społecze-
stwa.
Zasady demokracji
61
6.
Zach˛ wszystkich uczniw do oceny podj˛tych
decyzji. Ktra z nich jest najlepsza i dlaczego? Popro
grupy, aby przedstawiły rwnie˙ tryb podejmowania
decyzji, tzn. jak długo je wypracowywano, kto miał
decyduj˛cy głos, jakie s˛ odczucia poszczeglnych
grup społecznych na temat ostatecznej decyzji. Za-
ch˛caj uczniw – obywateli poszczeglnych pastw –
do zadawania pyta dotycz˛cych panuj˛cego u nich
systemu sprawowania władzy.
Bardziej szczegłowo omawiaj problem sukce-
sji we wszystkich pastwach. Rozwi˛zania przyj˛te
przez grupy zapisuj na tablicy. Zapytaj, jak reagowali
obywatele na wiadomo o nieuleczalnej chorobie
przywdcy. Czy ktra z grup wykorzystała chorob˛
przywdcy jako okazj˛ do zmiany formy rz˛dw?
ZAKO
CZENIE
7.
Zaproponuj, ˙eby uczniowie wsplnie przeanalizo-
wali zalety i wady poszczeglnych sposobw spra-
wowania władzy z punktu widzenia r˙nych kryte-
riw, ktre sami uznaj˛ za wa˙ne. S˛ to m.in.: czas
podejmowania decyzji, odczucia obywateli, uto˙sa-
mianie si˛ z podj˛t˛ decyzj˛, przekonanie, ˙e jest
ona sprawiedliwa, skuteczno, koszty ekonomiczne
decyzji.
Wnioski warto zapisa w tabeli, ktrej wzr znaj-
duje si˛ w podr˛czniku.
8.
Popro uczniw o rozwi˛zanie krzy˙wki „Jaki
to ustrj?”. Je˙eli b˛d˛ mieli problemy z wpisywa-
niem odpowiednich poj˛, przypomnij, jakie terminy
u˙ywane do opisu ustrojw politycznych poznali na
poprzedniej lekcji.
9.
Jako prac˛ domow˛ pole, aby ka˙dy z nich na-
pisał, w jakim systemie chciałby ˙y i uzasadnił swj
wybr.
UWAGI
Scenariusz lekcji powstał na podstawie projektu za-
j˛ napisanego przez Philipa Panaritisa w:
Demokra-
cje i dyktatury. Sposoby podejmowania decyzji
, Fundacja
Edukacja dla Demokracji, Warszawa 1991.
Dzi˛ki zastosowaniu gry symulacyjnej uczniowie
na podstawie własnych dowiadcze zdobywaj˛ wie-
dz˛ na temat r˙nych sposobw sprawowania wła-
dzy.
Mo˙e si˛ przy tym zdarzy, ˙e gra – ze wzgl˛du
na zawarte w niej uproszczenia, krtki czas trwania
oraz inne czynniki sytuacyjne – wcale nie przekona
uczniw ostatecznie, ˙e najlepszym z ustrojw jest
demokracja. Warto wtedy wyjani, i˙ w realnym
˙yciu przewaga tego sposobu sprawowania władzy
jest niepodwa˙alna, i poprosi uczniw o argumenty
na rzecz tej tezy.
Jeli nauczyciel uzna to za stosowne, to na zako-
czenie zaj˛ mo˙e zaproponowa, aby ka˙da grupa
przygotowała na podstawie literatury historyczny
przykład „swojego” ustroju, np. grupa zajmuj˛ca si˛
dyktatur˛ mo˙e opisa faszystowskie Niemcy.
III
3. DEMOKRACJA – CO TO TAKIEGO?
Demokracja zakłada wspłistnienie kilku fundamentalnych idei: rz˛du ograniczonego, pastwa prawa
i ochrony uprawnie jednostek. Jest to specyczna forma demokracji – zwana demokracj˛ konstytucyjn˛
czy liberaln˛. Na zaj˛ciach uczniowie ucz˛ si˛ rozr˙nia podstawowe odmiany demokracji – np.
demokracj˛ bezporedni˛ i przedstawicielsk˛, demokracj˛ elektoraln˛ i liberaln˛.
CELE
Po zaj˛ciach uczniowie powinni umie:
– wskaza r˙nic˛ pomi˛dzy demokra-
cj˛ bezporedni˛ i demokracj˛ przed-
stawicielsk˛;
– wytłumaczy, czemu we wspłczesnych wielo-
milionowych społeczestwach demokracja bez-
porednia mo˙e by wykorzystywana jedynie
w ograniczonym zakresie;
– porwna zasady obowi˛zuj˛ce w demokracji wy-
borczej i demokracji liberalnej (konstytucyjnej);
– wyjani, dlaczego nawet najlepiej zorganizo-
wane pastwo nie mo˙e dobrze funkcjonowa
bez troski obywateli o dobro wsplne.
terminw: demokracja, autorytaryzm, totalitaryzm,
monarchia, republika. Powiedz, ˙e teraz b˛d˛ mieli
okazj˛ dokładniej zapozna si˛ z ustrojem demokra-
tycznym. Jest to tym bardziej uzasadnione, ˙e Polska
jest krajem demokratycznym, a we wspłczesnym
wiecie to włanie demokracja uchodzi za rozwi˛za-
nie ustrojowe szczeglnie godne polecenia.
ROZWINI˛CIE
2.
Zaproponuj, by uczniowie wyobrazili sobie, ˙e do
ich klasy przylecieli przybysze z kosmosu z prob˛
o wskazwki, ktre pomogłyby im w zbudowaniu
demokracji na ich odległej planecie. Przeprowad
„burz˛ mzgw”, wypisuj˛c na tablicy zasady i in-
stytucje, ktre uczniowie uznaj˛ za najwa˙niejsze
(koryguj tylko najbardziej oczywiste bł˛dy).
3.
Pole przeczytanie tekstu „Termorianie buduj˛ de-
mokracj˛” – w trakcie lektury uczniowie podkrelaj˛
lub wypisuj˛ na kartkach te elementy, ktre Termo-
JAK PRZEPROWADZI
ZAJE˛CIA?
WPROWADZENIE
1.
Nawi˛zuj˛c do poprzedniej lekcji, po-
pro uczniw o przypomnienie znaczenia
Plik z chomika:
graczz124
Inne pliki z tego folderu:
plik 1.jpg
(5 KB)
a(1).jpg
(5 KB)
a.jpg
(5 KB)
Ściągi i wypracowania dla gimnazjalistów ( kl. I,II,III - wszystkie przedmioty)(1).rar
(5105 KB)
WOS SCENARIUSZE LEKCJI CZĘŚC PIEWSZA I DRUGA WERSJA ROZSZERZONA WYDAWNICTWO KOSS(3).rar
(3260 KB)
Inne foldery tego chomika:
¶==Podręczniki dla nauczycieli KSIĄŻKA NAUCZYCIELA
1995
2005
2006
2007
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin