agro 2.doc

Przeciętnie na każde 100 m powyżej poziomu morza – obniżenie temperatury powietrza o 0,64oC; z 300 do 600 m n.p.m. – spadek plonu zbóż o 50%.

Warunki siedliskowe decydują o wysokości produkcji roślinnej w około 60%
Rola czynników agrotechnicznych w wysokości plonowania roślin uprawnych
Nawożenie 40-50%
Odmiana 15-20%
Zmianowanie 12-15%
Ochrona roślin 10-15%
Siew-sadzenie 10-12%
Zbiór i przechowywanie 10-15%
Uprawa roli 3-8%

Agroekosystem – zespół obejmujący uprawy rolnicze, stanowiący funkcjonalną całość, w której zachodzi wymiana związków chemicznych i przepływ energii między biocenozą (część żywa) i biotopem (część nieożywiona).
II Czynniki sztuczne (antropogeniczne) 1. Pozarolnicze
procesy cywilizacyjne (rozwój i rozbudowa przemysłu, miast i osiedli, komunikacji, ośrodków wypoczynkowych itp.); zjawiska towarzyszące: – ubytki powierzchni – dewastacja – rekultywacja – ochrona środowiska
melioracje (poprawa środowiska)
– melioracje techniczne (wodne)
– melioracje roślinne (fitomelioracje)
– melioracje agrotechncizne (agromelioracje)
– melioracje przeciwerozyjne
2. Rolnicze bezpośrednie i związane z rolnictwem
agrotechnika
pratotechnika
silwotechnika
zootechnika
(stwarzająca korzyści oraz zagrożenia ze strony hodowli i chowu zwierząt w stosunku do produkcji roślinnej, środowiska i człowieka)
2.1. Czynniki agrotechniczne (produkcja polowa)
agrotechnika
pratotechnika
silwotechnika
zootechnika
(stwarzająca korzyści oraz zagrożenia ze strony hodowli i chowu zwierząt w stosunku do produkcji roślinnej, środowiska i człowieka)
2.2.czynniki pratotechniczne (produkcja na użytkach zielonych)
zakładanie i odnawianie – dobór gatunków i odmian – nawożenie – pielęgnacja (ochrona) – użytkowanie – zbiór, konserwacja i przechowywanie biomasy
2.3.czynniki silwotechniczne (związane z gospodarką leśną) np.: – dobór sadzonek (gatunki, odmiany) – uprawa roli – nasadzenia – nawożenie – walka z chwastami, szkodnikami i chorobami – wyrąb – pozyskiwanie innych produktów (grzyby, owoce leśne) – gospodarka łowiecka itp.
Klimat – zespół zjawisk i procesów atmosferycznych charakterystycznych dla danego obszaru, kształtujący się pod wpływem jego (tego obszaru) właściwości fizycznych i geograficznych określany na podstawie wyników wieloletnich obserwacji.
Pogoda – stan atmosfery ziemskiej w danym miejscu i czasie określony przez zespół elementów meteorologicznych. Atmosfera (ziemska) – powłoka gazowa otaczająca Ziemię; składa się z mieszaniny gazów zwana powietrzem. Decydujący wpływ na pogodę i klimat wywiera warstwa zwana troposferą (7­18km).
Fenologia – nauka zajmująca się poznaniem rytmiki corocznego występowania zjawisk zachodzących w świecie roślinnym (fitofenologia) lub zwierzęcym (zoofenologia) pod wpływem okresowych wahań klimatycznych.
Corocznie powtarzające się w określonych warunkach pogodowych fenofazy gatunków roślin dziko rosnących, drzew owocowych, czy ziemiopłodów, wyznaczają  zaranie wiosny (przedwiośnie) – zakwitanie podbiału i·fenologiczne pory roku:   wczesna wiosna (pierwiośnie) –·leszczyny, ruszenie wegetacji żyta ozimego;  zakwitanie mniszka lekarskiego, brzozy, klonu, gruszy, jabłoni, gruszy, czereśni, wiśni;
wiosna - zazielenienie się lasów liściastych,  wczesne·kwitnienie bzu (lilak), kasztanowca, głogu, żarnowca, kłoszenie żyta;  ·lato – kwitnienie żyta, bzu czarnego, wilczej jagody, dojrzewanie poziomki;  ·lato – kwitnienie lipy drobnolistnej, cykorii podróżnik, ostrożenia polnego;  późne lato (wczesna jesień) – dojrzewanie owoców bzu czarnego, borówki  jesień – początek zanikania asymilacji, zmiany barwy liści i ich·brusznicy;   zima – utrata turgoru przez żyto.·opadanie; 
przedwiośnie – średnia· ·); °15³ lato – (·); ° wiosna – (5-15·C; °dobowa temperatura powietrza od 0 do 5  zima – (·); ° przedzimie – (5-0·); °jesień – (15-5<).°0
Okres gospodarczy (polowy) – ograniczony datami rozpoczęcia i zakończenia prac C°polowych; zbiega się ze średnią dobową temperaturą powietrza wynoszącą +2,5 (połowa przedwiośnia i przedzimia); w Polsce od 220 do 250 dni. Okres wegetacyjny – czasookres zawarty pomiędzy terminem ruszenia i ukończenia wegetacji roślin, warunkowany reżimem termicznym; na ogół przyjmuje się jako C; w Polsce°krytyczna ciepłotę dla wiosny oraz jesieni, średnią dobową +5 długość okresu wegetacji waha się w granicach 190-230 dni.

Obserwacje fenologiczne mają szczególne znaczenie w badaniach zmienności klimatycznej Polski położonej na pograniczu klimatu morskiego i kontynentalnego Izofeny, krzywe łączące na mapie punkty pomiarowe o tej samej dacie wystąpienia danego zjawiska, informują o terytorialnym zróżnicowaniu fenologicznym i o kierunku przesuwania się zjawiska
Sezonowe zmiany w rytmie życiowym roślin i zwierząt, związane z wystąpieniem periodycznych zjawisk klimatycznych i pogodowych są ważne dla podejmowania trafnych decyzji (agrotechnicznych) Okres rozwoju roślin – czas, w którym zachodzą zmiany w budowie i czynnościach fizjologicznych organizmu roślinnego; wegetatywny, generatywny.
Gleba – naturalny twór wierzchniej warstwy skorupy ziemskiej powstały ze zwietrzeliny skalnej w wyniku oddziaływania na nią zmiennych w czasie i przestrzeni czynników glebotwórczych. Gleba jest tworem przyrody, w którym zachodzą ciągłe procesy rozkładu i syntezy związków mineralnych i organicznych, ich przemieszczanie i mineralizacja. Gleba to najbardziej zewnętrzna część skorupy charakteryzująca się żyznością i biorąca udział w produkcji biomasy roślinnej, a pośrednio także zwierzęcej.
Zasobność gleb jest to sumaryczna zawartość w glebie składników mineralnych zarówno makro-, jak i mikroelementów oraz próchnicy i szczątków organicznych w różnym stopniu rozkładu. Rodzaje zasobności w zależności od czynników ją kształtujących: Zasobność naturalna - określony zapas składników pokarmowych o różnym stopniu rozpuszczalności i przyswajalności wytworzony przez naturę. Zasobność agrotechniczna (antropogeniczna) - obejmuje zasobność naturalną i tę, która nagromadziła się w wyniku działalności człowieka.
Żyzność gleby jest to zdolność do przekazywania bytującym na niej roślinom składników pokarmowych, wody, powietrza, ciepła itp. oraz w uczestnictwa w wymianie gazowej. 1. Żyzność gleby pierwotna - naturalna zdolność gleby do zaspokajania potrzeb roślin. 2. Żyzność gleby nabyta (naniesiona) - zdolność gleby do optymalnego zaspokajania fizjologicznych potrzeb roślin uzyskana na skutek długoletniego, racjonalnego stosowania przez rolnika zabiegów: fitobiologicznych, agrochemicznych i agrotechnicznych. 3. Żyzność antropogeniczna - występuje tam, gdzie człowiek przez różne zabiegi od początku wpływa na wytworzenie się gleb albo też z materiału macierzystego o bardzo niskim stopniu zasobności i żyzności formuje całkiem inną glebę (rekultywacja).
Urodzajność oznacza zdolność gleby do zaspokojenia potrzeb roślin w celu wytworzenia plonów. 1. Urodzajność potencjalna - wyraża możliwość maksymalnego plonowania wartościowych odmian roślin uprawnych w określonych warunkach ekologicznych przy zastosowaniu optymalnych zabiegów odpowiadających współczesnym osiągnięciom nauk rolniczych. 2. Urodzajność aktualna gleby oznacza plonowanie roślin w określonych warunkach siedliska i w danym czasie przy zastosowaniu niezbędnych zabiegów agrotechnicznych. Urodzajność gleby ma charakter dynamiczny, uwarunkowany działaniem wszystkich czynników wpływających na rośliny. Wysoka urodzajność zależy od dostatecznego współdziałania ze sobą wszystkich grup czynników w optymalnym stosunku.
Produkcyjność jest to zdolność gleby do wytwarzania plonów roślin z uwzględnieniem zarówno jakości i składu gleby oraz jej położenie w rzeźbie jak i warunków makro- oraz mikroklimatycznych. Wartość gleby jest to jej zdolność produkcyjna określana za pomocą systemu bonitacyjnego lub jej cena sprzedażna za jednostkę powierzchni.
Substancja organiczna
W glebach mineralnych jej zawartość wynosi
3-5%.
Składa się ona z:
świeżych i częściowo rozłożonych tkanek roślinnych, nawozów organicznych oraz obumarłych organizmów glebowych,
próchnicy.
Zawartość próchnicy w glebie zmienia się w stosunkowo szerokich granicach, zależnie od gleby, panujących w niej stosunków wodnych i powietrznych, odczynu oraz sposobu użytkowania.
Masa wszystkich organizmów w przeliczeniu na 1 ha wynosi 15320 kg, w tym 6750 kg stanowią bakterie i 6750 kg –grzyby.
Klasa gleby (gruntu) – jednostka określająca rolniczą przydatność gleb; określa się ją według aktualnej lub potencjalnej ich produkcyjności przy odpowiednim użytkowaniu i zagospodarowaniu.
W obrębie gruntów ornych wydziela się 9 klas bonitacyjnych, o symbolach: I – gleby orne najlepsze (najlepsze mady, czarnoziemy, czarne ziemie, rędziny i gleby brunatne) II – gleby orne bardzo dobre. Zalicza się tu gleby nieco trudniejsze w uprawie, o nieco gorszych właściwościach fizycznych niż w klasie I.
IIIa – gleby orne dobre (dobre gleby brunatne i zbielicowane, czarnoziemy niecałkowite, czarne ziemie i mady wytworzone ze skał średniej jakości, rędziny kredowe, gleby lessowe).
IIIb – gleby orne średnio dobre. Należą tu wszystkie gleby zaszeregowane do poprzedniej klasy, lecz o nieco gorszych właściwościach oraz gleby wytworzone z torfów o korzystnych właściwościach wilgotnościowych.
IVa – gleby orne średniej jakości, lepsze (gleby brunatne ciężkie, gleby bielicowe wytworzone ze spiaszczonej gliny, gorsze czarne ziemie, mady lekkie, podmokłe czarnoziemy, średnie rędziny oraz niektóre gleby górskie)
IVb – gleby orne średniej jakości, gorsze. Należą do niej podobne gleby jak w klasie IVa, lecz o gorszych warunkach wodnych, bardziej zwięzłe lub luźniejsze.
V – gleby orne słabe (bardzo płytkie rędziny, luźne i podmokłe czarne ziemie, piaski słabo gliniaste, przesuszone najgorsze torfy, mady piaszczyste bardzo lekkie, mady bardzo ciężkie)
VI – gleby orne najsłabsze (piaski luźne, żwiry, najgorsze torfy, zbyt ciężkie mady, najsłabsze rędziny, gleby górskie)
VI Rz – gleby pod zalesienia.

Gleby bardzo dobre i dobre (kl. I i II); 3,3%. Gleby dobre (kl. III); 22,7%. Gleby średnie (kl. IV); 39,9%. Gleby słabe i złe (kl. V i VI); 34,0%. Bonitacyjna klasyfikacja gleb pod trwałymi użytkami zielonymi (klasy): I, II, III, IV, V, VI.
Kompleksy przydatności rolniczej gleb (kompleksy glebowo-rolnicze) – zespoły różnych jednostek taksonomicznych gleb, które wykazują zbliżone właściwości rolnicze i mogą być podobnie użytkowane. Kompleksy gruntów ornych: 1 – pszenny bardzo dobry (klasy I, II); 3,7% 2 – pszenny dobry (IIIa, IIIb); 18,7% 3 – pszenny wadliwy (IIIb, IVa, IVb); 3,6% 4 – żytni b. dobry (pszenno-żytni), (IIIb, IIIa, IVa); 15,3%
5 – żytni dobry (kl. IVa, IVb); 16,4% 6 – żytni słaby (IVb, V); 18,1% 7 – żytni b. słaby (żytnio-łubinowy) – kl. VI; 11,3% 8 – zbożowo-pastewny mocny (IVa, IVb, IIIb, V; 4,5%) 9 – zbożowo pastewny słaby; 3,5% 10 – pszenny górski; 1,6% 11 – zbożowy górski; 1,9% 12 – owsiano-ziemniaczany górski; 1,1% 13 – owsiano-pastewny górski; 0,4% 14 – gleby orne przydatne pod użytki zielone
Kompleksy trwałych użytków zielonych: 1z. K.u.z. bardzo dobrych i dobrych; 1,7% 2z. K.u.z. średnich; 56,6% 3z. K.u.z. słabych i bardzo słabych; 41,7%.
Naturalne zasoby środowiska przyrodniczego (gleba, klimat, rzeźba terenu i warunki wodne) z punktu widzenia ich jakości i przydatności do produkcji rolniczej wyraża się syntetycznym wskaźnikiem waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej (wrpp), opracowanym przez Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa (Puławy).
Wycena czynników w punktach: > jakość i przydatność gleb – 0-100 > agroklimat – 0-15 > rzeźba terenu – 0-5 > warunki wodne – 0-5
Waloryzacji dokonano poprzez dodanie punktów za poszczególne czynniki; ostateczną ocenę wyraża się w skali 100 punktowej. Ogólny wskaźnik jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej Polski wynosi 66,6 punktów (gleba – 49,5; agroklimat – 9,9; rzeźba terenu – 3,9; warunki wodne – 3,3).
Wartość wskaźnika dla województw: Opolskie - 81,4 Dolnośląskie - 74,9 Lubelskie - 74,1 Kujawsko-pomorskie - 71,0 Podkarpackie - 70,4 Małopolskie i Świętokrzyskie - 69,3 Zachodniopomorskie - 67,5 Pomorskie - 66,2 Warmińsko-mazurskie - 66,0 Wielkopolskie - 64,8 Śląskie - 64,2 Lubuskie - 62,3 Łódzkie - 61,9 Mazowieckie - 59,9 Podlaskie - 55,0
Powierzchnia ogólna Polski - 312,7 tys. km²
Użytki rolne - blisko 16mln ha, w tym:
grunty orne – 76,8% (39,0% powierzchni kraju).
trwałe użytki zielone - 21,3% (10,8% powierzchni), z czego
łąki – 15,9%, pastwiska – 5,4%.
sady - 1,9% ogólnej powierzchni użytków rolnych (0,95% powierzchni Polski).
Lasy i grunty leśne - około 9 mln ha (29% powierzchni kraju).
Współczesne systemy rolniczego gospodarowania (systemy rolnictw
System rolniczy
sposób zagospodarowania przestrzeni rolniczej w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej oraz metod przetwarzania pozyskiwanej biomasy, wyceniony kryteriami ekologicznymi i ekonomicznymi.
Podziały współczesnych systemów rolniczych proponowane przez autorów krajowych
System rolnictwa konwencjonalnego
r. ekstensywne
r. intensywne
r. integrowane
System rolnictwa ekologicznego
r. biologiczne
r. biodynamiczne
Wg najwyższych krajowych autorytetów nauk rolniczych (członków Polskiej Akademii Nauk) – Profesorów: Witolda Niewiadomskiego, Stanisława Nawrockiego i Leszka Malickiego
System rolnictwa „konwencjonalnego” (synonimy)
uprzemysłowione
utechnicznione
klasyczne
tradycyjne
zindustrializowane
System rolnictwa ekologicznego (synonimy -dalszy podział)
biodynamiczne
organiczne
biologiczne
alternatywne
znaturalizowane
biologiczno- organiczne

System rolnictwa integrowanego (synonimy)
zintegrowane
harmonijne
zrównoważone
ekologiczno- ekonomiczne
Rolnictwo intensywne – jako wysokonakładowe, ukierunkowane na maksymalizację wytwórczości rolniczej, głównie poprzez intensywne wykorzystanie przemysłowych środków produkcji. W systemie tym funkcjonują gospodarstwa wyspecjalizowane w uprawie określonych gatunków bądź grup roślin (włącznie z monokulturami), w produkcji ogrodniczej oraz w fermowym – przemysłowym chowie zwierząt.
Rolnictwo ekstensywne – typ gospodarowania występujący od wielu lat na obszarach wiejskich o rozdrobnionych gospodarstwach, słabej infrastrukturze technicznej oraz w małym stopniu wykorzystujący osiągnięcia wiedzy i techniki. Charakteryzują go niskie nakłady finansowe oraz niska wydajność jednostkowa zarówno produkcji roślinnej jak i zwierzęcej. Wytwórczości tej często towarzyszy naruszanie zasad poszanowania i ochrony środowiska; z reguły produkcja towarowa stanowi tu niewielką część, a jest raczej nastawiona na zaspokajanie potrzeb właściciela gospodarstwa i jego rodziny.
Znaczenie pojęciowe systemów rolniczych i ich główne wyróżniki
3.1. Rolnictwo konwencjonalne
Sposób gospodarowania ukierunkowany na maksymalizację zysku, osiąganego dzięki dużej wydajności roślin i zwierząt. Wydajność tę uzyskuje się w wyspecjalizowanych gospodarstwach, stosujących technologie produkcji oparte na dużym zużyciu przemysłowych środków produkcji i małych nakładach robocizny.
Rolnictwo ekologiczne
System oparty o gospodarkę naturalną, wykorzystujący zdobycze wiedzy w zakresie uwarunkowań ekologicznych i biologicznych produkcji rolniczej, wykluczający stosowanie przemysłowych (syntetycznych) środków podstawowych i wspomagających; chodzi o pestycydy oraz nawozy mineralne w produkcji roślinnej oraz pasze przemysłowe, antybiotyki i inne dodatki – w chowie i hodowli zwierząt.
Gospodarstwa są tu traktowane jako „organizmy” zamknięte pod względem obiegu materii i energii. Ich struktura organizacyjna i produkcyjna jest wielokierunkowa t.j. obejmująca uprawę roślin polowych i ogrodniczych oraz chów (hodowlę) kilku gatunków zwierząt użytkowych. System ten charakteryzuje się stosunkowo dużą pracochłonnością i oszczędną gospodarką energetyczną. W krajach Europy zachodniej bywa on określany mianem rolnictwa organicznego lub biologicznego, z wyodrębnieniem swoistego sposobu gospodarowania na roli – zwanego biodynamicznym.
Rolnictwo integrowane
System prowadzenia gospodarstwa rolniczego oparty o zasadę zintegrowanej produkcji roślinnej i zwierzęcej, charakteryzującej się optymalizacją oraz równowagą nakładów i efektów. Przemysłowe środki produkcji (nawozy mineralne i pestycydy) są stosowane tu w umiarkowanych ilościach, wspomagając całokształt poczynań i przedsięwzięć agrotechnicznych.
System ten w harmonijny sposób wykorzystuje postęp techniczny i biologiczny w uprawie roślin i chowie zwierząt, chroniąc jednocześnie środowisko przed skażeniami i zanieczyszczeniami pochodzenia chemicznego, gospodarczego itp. Odmianą systemu integrowanego jest system zachowawczy (sustainable), zapobiegający degradacji gleby i wód oraz zapewniający zachowanie naturalnego i kulturowego krajobrazu obszarów wiejskich.
1 - Konwencjonalny 2 - Ekologiczny 3 - Interowany
Obiekt rolniczy (gospodarstwo – farma)
1 Wyspecjalizowany w produkcji roślinnej (często bez inwentarza żywego), bądź nastawiony na intensywny (przemysłowy) chów jednego gatunku zwierząt
2 Traktowany jako układ zamknięty.Produkcja wielokierunkowa (roślinna – polowa, ogrodnicza i na użytkach zielonych, połączona z chowem kilku gatunków zwierząt).
3 Umiarkowanie wyspecjalizowany (zrównoważona produkcja roślinna i zwierzęca; ta ostatnia złożona z 1 – 2 gatunków inwentarza).
Zmiowanie (dobór i następstwo roślin)
1 Specjalistyczne, uproszczone – złożone z 2-3 gatunków, z udziałem w strukturze zasiewów 70-80% wybranej grupy roślin (głównie zbóż).
2 Tradycyjne – wielopolowe z udziałem roślin motylkowatych bez wyraźnej przewagi określonej grupy; częsta uprawa mieszanek.
3 Uproszczone, ograniczone do 3-5 gatunków z udziałem roślin motylkowatych; może dominować określona grupa ziemiopłodów.
Międzyplony
1 Uprawiany sporadycznie – „niechętnie”; głównie ze względów organizacyjnych i produkcyjnych.
2 Trwały element płodozmianu (ca 50% zasiewów); najczęściej mieszanki z udziałem roślin motylkowatych.
3 Wykorzystywane jako czynnik tzw. „sanitarny” (regenerujący) i dla celów paszowych; rośliny krzyżowe, trawy i motylkowate; często pozostawiane w postaci mulczu.
Formy nawożenia
1 Przewaga mineralnego. Organiczne często w formie plonów ubocznych (słoma, liście), a w przypadku przemysłowych ferm – gnojowica i gnojówka.
2 Tylko organiczne w postaci kompostu; ewentualne dodatki minerałów naturalnych.
3 Organiczne i mineralne, w zależności od zasobności gleby i wymagań uprawianych roślin.
Dawki składników mineralnych
fosfor i potas
1 Równe pobraniu przez rośliny lub większe (dla poprawy zasobności gleby).
2 Dodatki naturalnych minerałów do kompostu lub bezpośrednio do gleby.
3 Równe lub o 20% mniejsze od pobrania przez rośliny.
azot
E1 konomicznie uzasadnione; także z nadmiarem bądź niedoborem
2 Nie stosuje się
3 Jak w konwencjonalnym z uwzględnieniem warunków ekologicznych
Dobór materiału siewnego
Kwalifikowany z zakupu, zaprawiany, często otoczkowany i preparowany.
Własny lub z innych gospodarstw ekologicznych; nie zaprawiany.
Jak w systemie konwencjonalnym.
Pielęgnacja i ochrona zasiewów
1 Intensywna ochrona chemiczna przeciwko chwastom, chorobom i szkodnikom, włącznie z zabiegami „wyprzedzającymi” (doglebowe stosowanie pestycydów przed siewem roślin); nikły udział zabiegów mechanicznych.
2 Pielęgnacja roślin głównie mechaniczna, stosowanie preparatów tylko naturalnych (głównie wyciągów roślinnych); podstawowe znaczenie – profilaktyki.
3 Integrowana ochrona i pielęgnacja mechaniczno – chemiczna; stosowanie środków chemicznych przy respektowaniu tzw. progów szkodliwości (biologicznych i ekonomicznych).
Chów i hodowla zwierząt
1 Skoncentrowany i wyspecjalizowany (zwykle ograniczony do 1 gatunku), oparty głównie o pasze przemysłowe i przy dużym zagęszczeniu zwierząt (fermowy, bateryjny); nastawiony na wysokie wydajności i zyski.
2 Zapewniający przede wszystkim tzw. „dobrostan” zwierząt (spełnienie podstawowych potrzeb bytowych, fizjologicznych i behawioralnych); jednoczesny chów kilku gatunków, żywionych głównie paszami z własnego gospodarstwa lub w ramach wymiany (zakupu) z innymi gospodarstwami ekologicznymi.
3 Pośrednie formy i technologie