Prawo.doc

WYKŁAD 1

Temat: POJĘCIE PRAWA

1. Pierwsza koncepcja ujmuje prawo jako zespół norm.

PRAWO- szczególne normy postępowania wyodrębnione z ogółu norm społecznych czyli moralnych, religijnych i obyczajowych.

2. Druga koncepcja

PRAWO- są to nienormatywne fakty społeczne takie jak zachowania, przeżycia lub wartości. Norma prawna jest jedynie odzwierciedleniem tych faktów społecznych.

3. W pierwszej koncepcji wyróżniamy 2 teorie prawa:

a)      Prawno-naturalna teoria prawa

Normy prawne pochodzą od istoty nadprzyrodzonej lub uzasadnione są nadrzędnymi cechami ludzkimi lub uzasadnione są istotą życia społecznego, nie pochodzą od ustawodawcy

b)      Pozytywistyczna teoria prawa

Normy prawne pochodzą jedynie od ustawodawcy i są zagwarantowane przymusem państwowym

4. PRAWO

1)      Jest to ogół swoistych norm postępowania ukształtowanych w ramach organizacji państwowej i pochodzących bądź uznanych przez odpowiednie organy państwowe

2)      Jako zjawisko kulturowe- w tym ujęciu prawo jest zespołem wypowiedzi językowych służących do komunikowania się jednostek organizacji czy instytucji, który tworzy dany rodzaj więzi społecznych

5. Rodzaje wypowiedzi:

v      Opisowe- dotyczące danego fragmentu rzeczywistości wypowiadane na podstawie obserwacji, są wypowiedziami obiektywnymi, podlegają weryfikacji poprzez doświadczenie, mogą być prawdziwe albo fałszywe

v      Ocenne- określają stosunek emocjonalny do zjawiska, są subiektywne

v      Normatywne- formułowanie określonych wzorów zachowań na podstawie pewnych wypowiedzi ocennych

6. Normy zasadnicze- to takie, które odwołują się do wartości

Normy instrumentalne (celowościowe)- są konstruowane po to, żeby osiągnąć jakiś cel

7. Wypowiedzi dokonawcze dostarczają informacji ale równocześnie kreują bądź zmieniają określone zjawiska lub relacje społeczne, itd. „daruję ci ten dom”
8. Norma prawna- zawiera wskazanie wzoru zachowania w charakterze zakazu, nakazu bądź zezwolenia  podmiotu, który jest adresatem wzoru tego zachowania oraz okoliczności, których wystąpienie aktualizuje obowiązek bądź uprawnienie.
9. Ujęcie prawa: prawo jako element systemu kontroli społecznej : za pomocą przepisów prawnych państwo utrzymuje ład i porządek. System prawny jest jedynym systemem kontroli społecznej, który jest wsparty w swoim działaniu wyodrębniony przymusem państwowym
10. Źródła prawa zależą od typów systemów prawa:

a)      System prawa kontynentalnego (ustawowe, stanowione)

b)      System prawa powszechnego (precedensowego)

• Stanowione przez parlament , każdy przepis musi być zgodny z konstytucją i innymi ustawami (konstytucyjny, legalny). System musi być kompletny  i spójny
• Prawo oparte na orzeczeniach sądowych (USA)

11. Porządek prawny:

a)      Prawo krajowe (obowiązuje na terytorium państwa i obowiązuje obywateli)

b)      Porządek organizacji międzynarodowych

c)       Międzynarodowy porządek prawny (umowy bilatelarne, multitelarne)

12. Realizowanie prawa- postępowanie zgodnie ze wzorem zachowania zawarte w normie prawnej

Świadome realizowanie prawa- przestrzeganie prawa albo jeżeli  chodzi o uprawnienia- wykonywanie prawa

Stosowanie prawa- odpowiednie organy stosują prawo. Polega to na podejmowaniu decyzji w konkretnych indywidualnych przypadkach przez upoważnione organy władzy publicznej na podstawie obowiązujących przepisów prawnych

13. Funkcje prawa

• Nadrzędna (utrzymanie ładu społecznego)
• Stabilizacyjna (regulacja życia społecznego, zapewnia bezpieczeństwo w państwie)
• Innowacyjna (dynamizująca- prawo jest narzędziem zmiany różnych dziedzin życia)
• Motywacyjna (ułatwienia, zniesienia zbędnych formalności)
• Wychowawcza (kształtuje pozytywne zachowania wobec przepisów prawa)
• Dystrybucyjna (prawo ma ingerować w zachowania społeczeństwa)
• Resocjalizacyjna (zastosowana kara działa tak, że osoba której to dotyczy nie jest skłonna pogwałcić istniejące normy prawne)
• Represywna (działa odstraszająco na sprawców- określa wymiar kary)

14. Świadomość prawna

• Wiedza
• Stosunek do obowiązujących przepisów

15. Czynniki kształtujące przestrzeganie prawa:

-        Znajomość prawa przez adresatów

-        Motywy przestrzegania prawa

ü      Bezinteresowne

ü      Interesowne

-        Postawy wobec prawa (są to pewne trwałe dyspozycje psychiczne określające stosunek adresata do obowiązującego prawa)

• Legalistyczna- uważa, że należy przestrzegać prawa
• Konformistyczna- inni przestrzegają, to ja też
• Oportunistyczna- jak ma korzyści, chce uniknąć kary

-stopień zbieżności regulacji prawnej z innymi normami

WYKŁAD 2

1. Przepis prawny- podstawowa jednostka z jakiej zbudowane są akty normatywne
2. Norma prawna- określa wzór zachowania o charakterze generalno-abstrakcyjnym

Składa się z następujących elementów:

ü      Określenie adresata

ü      Określenie wzoru zachowania (zakaz, nakaz, dozwolenie)

ü      Określenie okoliczności  w których ma nastąpić realizacja obowiązku lub uprawnienia

3. Normy:

a)      Bezwzględnie obowiązujące- to takich, których strony nie mogą zmienić w drodze umowy

b)      Względnie obowiązujące- to takie, które strony mogą uregulować w umowie inaczej

4. Wykładnia- ogół rozumowań zmierzających do odkodowania norm prawnych zawartych w obowiązujących przepisach i ustalenia ich znaczenia

Itd. 14 par. 1 Czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych  jest nieważna

Par2. Jednakże gdy osoba niezdolna do czynności prawnych zawarła umowę należącą do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach  życia codziennego, umowa ta staję się ważna z chwilą jej wykonania chyba, że pociąga za sobą rażące pokrzywdzenie osoby niezdolnej do czynności prawnych

Interpretować przepisy może KAŻDY.

Wykładnie dzielimy na:

a)      Wykładnie wiążącą- jest dokonywana głównie w procesie stosowania prawa przez  organy państwowe wyposażone w odpowiednie kompetencje.

b)      Wykładnia niewiążąca- dokonywana przez każdego, jest to wykładnia doktrynalna

-wykładnia praktyczna- dokonywana przez sądy powszechne i administracyjne. Podmioty prawa są zobowiązane do podporządkować się tej wykładni

-wykładnia autentyczna- dokonywana przez organy władzy publicznej, które ustanowiły dany akt prawny

-wykładnia legalna- dokonywana przez Trybunał Konstytucyjny

5.  Sposoby dokonywania wykładni:

• Wykładnia językowa- analiza języka przepisów, analizujemy składnie, znaczenie, gramatykę
• Wykładnia systemowa- próbuje rozszyfrować przepis na tle pozostałych przepisów (przepisy powinny być spójne)
• Wykładnia funkcjonalna- stosuje się tylko wyjątkowo- odwołuję się do wartości i ocen pozaprawnych

• Ilara non sunt interpretanda- jasnych rzeczy nie interpretujemy

• Argumentum a fortiori- wnioskowanie stopniujące

• Argumentum a maiori ad minus- z większego  do mniejszego (nie wolno mi mniej, to tym bardziej nie wolno mi więcej)

• Argumentum a contrario- wnioskowanie z przeciwieństw (jeśli nie zakazuje ustawa)

• Argumentum per analogian- sytuacje podobne do regulowanych wcześniej

• Argumentum analogian legis- z przepisów

• Argumentum a iuris- (rzadko stosowane) – z prawa

5. Klauzule generalne- zwroty niedookreślane, które są stosowane w przepisach prawnych w celu ich uelastycznienia itd. zasady współżycia społecznego

WYKŁAD 3

Temat: Kultury prawne

1.Kultury prawne- zespół cech przypisywanych porządkom prawnym zwykle występujących naw  miarę wyodrębnionym terenie ale przekraczającym granice poszczególnych państw i systemów prawnych. Chodzi o sposób pojmowania prawa, jego źródeł, konstrukcji prawnych a także o kształtowanie się procesów powstania i stosowania prawa.

2.Kontynentalna kultura prawa (prawo stanowione)- panuje na terenie Europy (poza Anglią), a także w Ameryce Łacińskiej, Szkocji i w stanie Luizjana

Występuje odłam romański i germański, czasami wyróżnia się też podkulturę skandynawską.

3.Cechy charakterystycznej kontynentalnej kultury prawnej:

v      Pochodzenie konstrukcji prawnych od prawa rzymskiego

v      Od czasów średniowiecza na rozwiązania prawne duży wpływ miała religia chrześcijańska

v      Mała rola zwyczajów społecznych

v      Ukształtowanie szerokich kompetencji prawodawczych władcy będące wynikiem silnej władzy monarszej i ograniczenie roli sądownictwa , któremu co do zasady nie przypisywano funkcji prawodawczych

v      Hierarchiczne uformowanie systemu aktów prawnych  na czele z konstytucją pisaną i zgodnymi z nią ustawami

v      Występowanie kodyfikacji w dziedzinie prawa sądowego tj. kompleksowych aktów regulujących stosunki z danej dziedziny rzeczywistości społecznej.

v      Traktowanie prawa jako systemu norm powiązanych logicznie, niesprzecznych i zupełnych, dodatkowo opartych na jednakowych kryteriach

v      Teoretyczne i praktyczne rozdzielenie procesów tworzenia i stosowania prawa co do podmiotów podejmujących decyzje  a także co do kształtu tych decyzji

v      Przebieg rozumowań prawnych podmiotów stosujących prawo oparty jest o schemat „od ogółu do szczegółu” i polega na konkretyzacji ogólnych elementów normy prawnej

v      Zapewnienie swobody decyzyjnej podmiotom stosującym prawo (sądy, organy administracyjne) w drodze umieszczania klauzul generalnych i zwrotów niedookreślonych, których podstawową funkcją jest zapewnienie elastyczności prawa

ü      Nauka prawa ma mocną podbudowę filozoficzną, pełna jest konstrukcji teoretycznych

ü      Nauka prawa nie ma charakteru normatywnego ani  nie tworzy wiążących reguł interpretacji tekstu prawnego

ü      Nauczanie odbywa się na uniwersytetach

4.Anglosaska kultura prawna(Common-low, case-low- prawo precedensowe) –Pochodzi z Anglii, w Stanach Zjednoczonych (za wyjątkiem Luizjany), w Kanadzie, Australii, w Nowej Zelandii, w RPA, w Egipcie i w Indiach

5.Cechy charakterystyczne anglosaskiej kultury prawnej

• Negacja kultury kontynentalnej (główna cecha)
• Brak wpływu prawa rzymskiego
• Mniejsza rola religii w procesie tworzenia prawa
• Głównym źródłem kształtowania prawa były zwyczaje, które stanowiły podstawę  treściową decyzji sądowych
• Kultura anglosaska prawna ukształtowana była poprzez decentralizacje zarzadzania państwem  od czasów Wilhema Zdobywcy w XI wieku i późniejszych  reform , itd. wydania „Wielkiej Karty Swobód”
• Zhierarchizowany system aktów prawnych , ale konstytucja nie zawsze jest zbiorem spraw spisanych i wydanych jako jeden dokument
• Akty normatywne nie wyczerpują jednak całego systemu źródeł prawa, dominująca rola przypada decyzjom sądowym w postaci precedensów

Precedensy-  są to decyzję stanowiące podstawę innych decyzji sądowych w podobnych sprawach, brak jest wyraźnego podziału na gałęzie prawa, brak jest także podziału na  procesy tworzenia i stosowania prawa. Reguły postępowania budowane są na podstawie przepisów, ale także na podstawie uzasadnienia precedensu, zatem rozumowanie prawnicze przebiega z regułą „od szczegółu do ogółu” a następnie „do szczegółów”

• W XVI wieku w Anglii wyodrębniło się orzecznictwo sądów kancelarskich, które odrzuciło zarówno nasze prawo stanowione jak i prawo precedensowe.  Wprowadziło nowe zasady orzekania oparte na zasadach słuszności (quity low)

6.ADR-alternatywne sposoby rozwiązywania sporów (alternative dispute resolution)

7.Sposoby rozwiązywania sporów (w Polsce)

1)      Droga sądowa (proces długotrwały i kosztowny, nie ma ławy przysięgłych , orzeczenia  wydaje sędzia)

2)      Postępowanie arbitrażowe (strony same wskazują osobę, która rozstrzygnie spór, istnieją najczęściej przy izbach gospodarczych, domenach internetowych, orzeczenie wydane przez arbitra, tańsze i szybsze)

3)      Postępowanie mediacyjne (postępowanie pozasądowe, polubowne, strony starają się same rozstrzygnąć sprawę)

8. Prawo zorientowane na praktyczne rozwiązywanie problemów, przeważa funkcjonalne podejście do prawa, rozróżnia prawo w książkach i prawo w działaniu.

Nauczanie prawa: nauka prawa skupia się na spisywaniu i komentowaniu orzeczeń i przebiega głównie w szkołach prawa, ale także w tzw. Klinikach prawniczych, które nastawione są na rozwiązywanie konkretnych przypadków, a nie na analizie prawo jako takiego.

WYKŁAD 4

Temat: Kultura prawna (część 2)

1.Judaistyczna kultura prawna- odmiana zachodniej kultury prawnej, która odwołuje się tak do prawa stanowionego jak i do kultury anglosaskiej z tym, że zachowuje daleko idące odrębności wynikające z faktu, iż powstała pod wpływem religii żydowskiej.

v      Jednym z podstawowych założeń tej religii jest tożsamość prawa boskiego w formie przykazań oraz prawa państwowego. Jest to pierwszy porządek prawny o różnych aspektach: boskim, naturalnym i narodowym. Uzasadnieniem porządku prawnego jest przymierze Boga z narodem żydowskim, z którego wynika nakaz podporządkowania się prawu.

v      Podstawą tej kultury prawnej jest dekalog znajdujący się w Księdze Powtórzonego Prawa, stanowiąca trzon Talmudu. Talmud zaś ukształtowany od II do VI w.n.e. jest to skarbnica tradycji prawnej i religii, która zawiera ogólne nakazy i zakazy dotyczące pożądanych zachowań jednostki. Na to nakłada się działalność rabinów. Rabin: uczony w prawie, którego działalność podobna jest do działalności prawotwórczej sądów w systemie common-low.

v      Kolejnym źródłem prawa jest Tora, która powstała w III i IV w.n.e. i na przestrzenie wieków wykształciła 613 przykazań wiążących każdego żyda tj. mężczyzn od 13 roku życia i kobiet od 12 roku życia.

v      Kodyfikacja praw narodu żydowskiego z XVI w. pt.: „nakryty stół”. Zawiera ona normy postępowania zarówno cywilno-prawne jak i karno-prawne

v      Wyodrębniono 4 grupy:

1 grupa- zachowania zgodne z przykazaniami w dekalogu

2 grupa- zachowanie w czasie świąt i szabatu

3 grupa- nakazy czystości i diety

4 grupa- reguluje małżeństwa, funkcjonowanie rodziny i rozwód .

2. Kultura prawna islamu (Shari’a)- panuje w krajach arabskich, bliskiego wschodu, w Pakistanie, Bangladeszu, w części byłych Republik Radzieckich, a także w niektórych państwach afrykańskich.

v      Jest najmłodszą  z 3 głównych religii monoteistycznych ale najbardziej wpływa na życie jej wyznawców

v      Normy religijne splatają się w tej kulturze prawnej z oddziaływaniem norm prawnych

v      4  źródła prawa: Koran, Sunna,  Igma, Giyas

a)      Koran- podstawowy dokument religijny i prawny, składa się na niego spis objawień Mahometa ogłoszony po jego śmierci. Jest to nie tyle system norm, co opis rytuałów, zachowań lub pielgrzymek

b)      Sunna- uzupełniające źródło prawa, ponieważ stanowi reinterpretacje i wyjaśnienie Koranu, zbiór przypowieści i uczynków przypisywanych Mahometowi i jego bezpośrednim uczniom. Reguluje on nie tylko zewnętrzne zachowania, ale także uczucia.

v      Za nieprzestrzeganie norm grożą dwie sankcję: zarówno prawne jak i religijne.

v      Dwie tendencje:

• Modernizacja systemów prawnych i politycznych kultury islamu i przejęcie idei zachodnich
• Powrót do źródeł odchodzenia od wzorców zachodu, a zwłaszcza sprzeciw wobec naturalizacji religijnej państwa

3. Kultura prawna Hindu- łączy się nie tyle z poszczególnymi państwami, co ze społeczeństwem akceptującym zespól religijnych, filozoficznych i społecznych idei Hinduizmu (około 100 milionów wyznawców).

ü      Cechuje się różnorodnością rytuałów i kultów, nie wymaga akceptacji jednej religijnej doktryny ani nawet idei Boga

ü      Doktryna wędrówki dusz, karma- przekonanie, że wszystko co się czyni na ziemi jest podstawą przyszłego istnienia danej osoby

ü      Normy prawne pochodzą ze 6 źródeł:

-        Veda- tradycyjne przekazy religijne pochodzące z III w.p.n.e. w postaci pieśni i hymnów

-        Smiritis- księgi prawne oparte na Vedze, które zawierają przekazy księży i uczonych z początków naszej ery

-        Dharmasutras- mieszanka reguł religijnych, moralnych i zwyczajowych dla członków poszczególnych kast w odniesieniu co do bogów, władców, krewnych, sąsiadów, zwierząt, itd.

-        Zbiory i komentarze do  księgi Smiritis, które przystosowują ją do potrzeb praktyki

-        Zwyczaje- stanowią samodzielne źródło prawa są charakterystyczne dla danej rodziny, kasty

-        Prawo nie jest ani prawem pisanym ani precedensowym. Jest to system prawny oparty na pracach prywatnych uczonych interpretujących i uzupełniających stałe przepisy religijne, w których dodatkową rolę odgrywają zwyczaje grupowe.

4. Dalekowschodnia kultura prawna- obejmuje obszar Azji północno-wschodniej

v...