36 Część I. Podstawy finansów
Ponadto ludzie i rynki nie są „linearni", np. kiedy oczekują zysku, są tolerancyjni na ryzyko, a unikają ryzyka, kiedy spodziewają się straty, co również wpływać może na trendy cenowe. Zaobserwować można też trend nie tyle w ruchach cen, ile w samej ich zmienności.
Teoria rynku efektywnego, mimo pewnych niekonsekwencji i niewyjaśnionych paradoksów (anomalii), stanowi jednak teoretyczną podstawę funkcjonowania rozwiniętych rynków kapitałowych. Zakłada, iż zachowanie rynku można przewidzieć jedynie, jeśli jest on zdominowany przez ograniczoną ilość typów reakcji, np. zmonopolizowany. Wolny rynek, na którym działa dużo podmiotów, koszt transakcji jest niski, a dostęp do informacji powszechny, jest z zasady rynkiem efektywnym, czyli nieprzewidywalnym i niedającym się manipulować, na którym z równym powodzeniem działać może każdy inwestor.
2. Związek między zyskiem i ryzykiem - model równowagi rynku kapitałowego (CAPM)
Na bazie teorii rynku efektywnego opracowano wiele teorii i modeli finansowych, z których najważniejsze to model równowagi rynku kapitałowego: CAPM - Capital Asset Pricing Model oraz teoria wyboru optymalnego portfela inwestycyjnego, przynoszącego największy zwrot przy danym poziomie ryzyka. Teoretyczne podstawy modelu sformułował na początku lat pięćdziesiątych H. Markowitz, a rozwinął W. Sharpe w modelu równowagi rynku kapitałowego CAPM. Jest to model wyceny aktywów, służący do analizy ryzyka i zysku związanego z inwestowaniem w papiery wartościowe na rynku efektywnym.
CAPM - model wyceny aktywów finansowych określa związek między zyskiem a ryzykiem14. Dowodzi, iż jedynym sposobem, aby otrzymać większy zysk zdanego portfela inwestycyjnego, jest zaakceptowanie większego ryzyka - wyższa cena akcji jest możliwa tylko wówczas, gdy dyskontujemy ryzyko, a większy niż przeciętny zysk tylko wtedy, gdy bardziej ryzykowny czy niepewny jest nasz portfel inwestycyjny. Ryzyko związane z posiadaniem papierów wartościowych dzielimy na dwie kategorie:
14 Szerzej na temat modelu w: J. Czekaj, Z. Dresler, Zarządzanie finansami pr.ed-siębiorstw, PWN, Warszawa 2002, s: 43.
tekno-inez