Mierniki
rezultatów gospodarowania
Regina Suder
Grupa 1135
Wstęp 3
Podstawowe makrowielkości gospodarcze 3
Problemy makroekonomii 4
Produkt krajowy brutto (PKB) 6
Kategorie makroekonomiczne 6
Metoda sumowania produktów 8
Metoda sumowania dochodów 9
Metoda sumowania wydatków 10
Produkt narodowy brutto i dochód narodowy brutto 10
Miary poziomu rozwoju gospodarczego i dobrobytu 12
Kategorie produktu i dochodu narodowego 12
Zalety i wady metody obliczania dochodu narodowego 13
Bezrobocie jego rodzaje i skutki społeczne 14
Społeczne aspekty bezrobocia 15
Zjawisko inflacji - przyczyny i rodzaje 16
Podsumowanie 18
Bibliografia 20
Makroekonomia zajmuje się aktywnością gospodarczą w ujęciu zagregowanym, poziomem bezrobocia, stopami procentowymi, inflacją, płacami, kursem walutowym i bilansem płatniczym w obrotach z innymi krajami. W swej najbardziej skondensowanej postaci makroekonomia sprowadza się do podziału wszystkich zjawisk na dwie kategorie:
1). oddziałujące na popyt na dobra i usługi,
2). oddziałujące na podaż tych dóbr i usług.
To fundamentalne rozróżnienie koresponduje z ostrym podziałem na różne typy polityki, stosowane przez rządy w zależności od rodzaju zakłóceń środowiska gospodarczego.
Strona popytu odnosi się do decyzji o wydatkach podmiotów gospodarujących, tzn. podejmujących decyzje gospodarcze: gospodarstw domowych, firm, agencji rządowych krajowych i zagranicznych. Zasada polityki kierowania zagregowanym popytem głosi, że rząd może uzupełniać lub wygładzać wydatki prywatnych podmiotów, chcąc stłumić lub wyeliminować wahania wydatków firm i gospodarstw domowych. Pomysł polega na łagodzeniu zarówno recesji, jak i boomu. Dwoma tradycyjnymi instrumentami kierowania popytem są polityki – fiskalna i pieniężna. Polityka fiskalna operuje wydatkami rządowymi i podatkami, próbując oddziaływać na wielkość krajowych wydatków. Polityka pieniężna w zamierzeniu oddziałuje na stopy procentowe i kursy walutowe, a bardziej ogólnie na warunki na rynkach finansowych i ich powiązania z gospodarką realną.
Strona podaży odnosi się do możliwości produkcyjnych gospodarki. Decyzja o liczbie godzin przepracowanych przez gospodarstwa domowe, produktywność ich pracy i ogólnie efektywność, z jaką zasoby są wykorzystywane do wytwarzania produktu krajowego, wpływają w gospodarce na zagregowaną podaż. Przeto polityka strony podaży wyraża starania rządu o zwiększenie ogólnogospodarczej efektywności. Polityka przeciwdziałania bezrobociu, skierowana na zwalczanie tej plagi gospodarki rynkowej, odgrywa kluczową rolę po stronie podaży. Bezrobocie występuje nawet wówczas, gdy gospodarka szybko się rozwija. Aby zmierzyć bezrobocie, zwykle ustalamy je w odniesieniu do wielkości całego zasobu pracy. Stopa bezrobocia jest stosunkiem liczby nie zatrudnionych pracowników do wielkości zasobu pracy. W okresie ekspansji, kiedy PNB szybko rośnie, bezrobocie zmniejsza się, a zwiększa się w okresach powolnego wzrostu. Ta odwrotna zależność między wzrostem PNB a bezrobociem jest nazywana prawem Okuna. Jest wiele powodów, dla których powinniśmy interesować się bezrobociem. Po pierwsze, przedstawia ono straty produktu i dochodu, gdy pracujący pozostają bezczynni. Po drugie, nawet przy dobrze rozwiniętych i skutecznych programach pomocy bezrobotnym, mogą oni przeżywać stresy, a ich kwalifikacje mogą obniżyć się. Jeśli nawet społeczne i psychologiczne koszty bezrobocia nie dają się mierzyć, są one na pewno wysokie dla dotkniętych nimi ludzi i społeczeństwa jako całości. Równocześnie bezrobocie wywiera presję na obniżenie kosztów pracy, co może ostatecznie zachęcać firmy do zatrudnienia dodatkowych osób. W ten sposób działa mechanizm równowagi, który prowadzi od bezrobocia do powstrzymania wzrostu płac i do tworzenia nowych miejsc pracy.
Wzrost gospodarczy jest jedną z najbardziej interesujących kwestii w makroekonomii. Występuje wiele przyczyn wzrostu. Jedną z nich jest zwiększanie populacji, gdyż większa liczba ludzi może wytwarzać większy produkt. Inną jest akumulacja czynników wytwórczych – fabryki i urządzenia techniczne, drogi, sieci komunikacyjne i inne formy infrastruktury przyczyniają się do wzrostu produktywności pracowników. Najważniejsze są rozwój i wykorzystanie wiedzy do celów gospodarczych, np. gwałtowne przyspieszenie odkryć naukowych pod koniec XVIII w. czasem kojarzy się z początkiem rewolucji przemysłowej. Całkowity dochód narodowy jest wytwarzany przez pracę połączoną z urządzeniami (ziemia i inne nakłady także mają w tym swój udział, ale w mniejszym zakresie. Praca i kapitał są nazwami technicznymi dwóch głównych czynników wytwórczych , czyli nakładów niezbędnych do wytworzenia dóbr i usług. Podział całkowitego dochodu między te dwa czynniki jest oczywiście kwestią polityczną, ma jednak także istotny aspekt ekonomiczny. Analiza funkcjonowania i rozwoju gospodarki narodowej wymaga zapoznania się z podstawowymi kategoriami ekonomicznymi dotyczącymi produktu społecznego i dochodu narodowego. Są to wielkości powszechnie stosowane zarówno w analizach teoretycznych, jak i badaniach empirycznych. Obejmują one z jednej strony strumienie dóbr i usług wytwarzane w ciągu roku, z drugiej zaś towarzyszą temu strumienie różnego rodzaju dochodów pieniężnych. Ważnym zadaniem polityki gospodarczej państwa oraz banków jest zapewnienie zbieżności, czy – może lepiej powiedzieć – równowagi między tymi strumieniami, aby dzięki temu utrzymać względnie stabilne ceny i umacniać zaufanie społeczeństwa do siły nabywczej pieniądza krajowego.
Zabieg łączenia wielkości mikroekonomicznych w celu otrzymania makrowielkości gospodarczych nazywa się agregacją. Choć na pierwszy rzut oka procedura agregacji wydaje się dosyć prosta, w praktyce mogą pojawić się różne komplikacje, trudności i uchybienia, gdy nie są przestrzegane odpowiednie zasady. Zwrócimy uwagę na niektóre z nich:
Wielkości gospodarcze można podzielić na dwie grupy:
— występujące w postaci zasobów,
— występujące w postaci strumieni.
Zasoby określają nagromadzony stan danej wielkości w określonym momencie. Natomiast strumienie określają tempo, w jakim zmieniają się określone zasoby; stąd też trzeba odnosić je do określonego okresu, aby zawarta w nich informacja miała sens. Przykładami makrowielkości występujących w postaci zasobów są: zatrudnienie, bezrobocie i majątek produkcyjny, z kolei przykładami makrowielkości w postaci strumieni są: produkcja, dochód, wydatki, sprzedaż, inwestycje. Podawanie rozmiarów strumieni bez określenia wymiaru czasowego byłoby bezsensowne. Jest bowiem sprawą zasadniczą, czy np. produkcja o wartości 1 mld zł odnosi się do jednego miesiąca, czy też do całego roku. Również zasoby należy datować, tzn. odnosić do określonego momentu, bowiem mogą się one zmieniać wraz z upływem czasu. Rozróżnianie obu rodzajów wielkości ekonomicznych może komplikować to, że między zasobami a strumieniami występują ścisłe związki. Tak jak zasób wody w zbiorniku zależy od strumienia napływu i strumienia odpływu wody ze zbiornika, tak samo zmiany wielkości ekonomicznych w postaci zasobów są uzależnione od rozmiarów ich strumieni ekonomicznych. Na przykład rozmiary zatrudnienia (zasób) zmieniają się w określonym kierunku w zależności od relacji między strumieniami przyjęć do pracy i odejść z pracy, natomiast zmiany wielkości bezrobocia (zasób) zależą od strumieni napływu osób do stanu bezrobocia i odpływu ze stanu bezrobocia.
Przy dokonywaniu agregacji należy przestrzegać kilku zasad:
- po pierwsze: należy agregować wielkości jednorodne, tj. albo konkretne wielkości w postaci zasobów, albo też wielkości w postaci strumieni.
- po drugie: przy agregowaniu zasobów jest ważne, aby wielkości ekonomiczne dotyczyły tego samego momentu.
- po trzecie: przy agregowaniu strumieni należy brać pod uwagę wielkości dotyczące tego samego okresu.
Agregacja wielkości ekonomicznych wymaga przyjęcia odpowiednich jednostek pomiaru. Mierzenie makrowielkości gospodarczych w jednostkach naturalnych ma wysoce ograniczony zakres. Jest to możliwe tylko w odniesieniu do niektórych kategorii, np. zatrudnienia i bezrobocia, które można mierzyć w osobach. W przypadku pomiaru zdecydowanej większości agregatów należy stosować jednostki wartościowo-pieniężne.
Mierzenie wielkości agregatowych w jednostkach pieniężnych nie eliminuje jednakże wszystkich problemów. Pojawia się m.in. kwestia wyodrębnienia nominalnej (pieniężnej) i realnej wartości agregatów. Rozważmy ten problem na przykładzie produkcji. Załóżmy, że dokonujemy agregacji strumienia produkcji wytwarzanej w gospodarce w ciągu jednego roku. W tym celu sumujemy iloczyny ilości produktów wytworzonych w ciągu roku i ich cen (załóżmy, że ceny produktów są takie same w ciągu całego roku). W rezultacie otrzymujemy pieniężną (nominalną) wartość produkcji w tym roku. Jest ona określona przez rozmiary produkcji w wyrażeniu realnym oraz poziom cen produktów. W analizach ekonomicznych, zwłaszcza gdy badamy zmiany produkcji w pewnym okresie, jesteśmy jednak zainteresowani produkcją w wyrażeniu realnym. Porównywanie nominalnej wartości produkcji z różnych lat nie jest miarodajne, bowiem jej zmiany mogą być wynikiem nie zmian wielkości produkcji w ujęciu fizycznym, lecz zmian cen produktów. Dlatego też niezbędne jest wyodrębnienie ze zmian nominalnej wartości produkcji zmian produkcji w wyrażeniu realnym.
W celu wyizolowania zmian produkcji w wyrażeniu fizycznym należy obliczyć nominalną wartość produkcji w porównywanych momentach w tzw. cenach stałych. Cenami tymi są najczęściej ceny obowiązujące w początkowym roku badanego okresu. Na przykład w celu określenia wzrostu realnej produkcji w latach 1990-1992 mierzymy wartość produkcji z 1992 r. w cenach obowiązujących w 1990 r. i tak otrzymany wynik porównujemy z pieniężną wartością produkcji z 1990 r. Metoda ta jest równoważna z metodą „deflowania" nominalnej produkcji w cenach bieżących. „Deflowanie" polega na podzieleniu nominalnej produkcji w cenach bieżących, wytworzonej w końcowym roku badanego okresu przez indeks ogólnego poziomu cen, wyrażający wzrost cen w okresie badanym(indeks ten pełni rolę deflatora). Biorąc pod uwagę wcześniejszy przykład należałoby więc podzielić wartość produkcji w cenach bieżących z 1992 r. przez indeks wzrostu poziomu cen (odpowiadający okresowi 1990-1992) i otrzymany w ten sposób wynik porównać z nominalną produkcją w 1990 r. Uzyskana różnica wskazuje zmiany produkcji w wyrażeniu realnym.
Do tej pory mówiliśmy o agregacji wielkości mikroekonomicznych w celu otrzymania makrowielkości gospodarczych. Agregacja dotyczy również wyprowadzania zależności między wielkościami agregatowymi na podstawie analogicznych zależności między wielkościami mikroekonomicznymi. Także w tym przypadku procedury agregacji wymagają ostrożności, bowiem nie zawsze zależności charakterystyczne dla szczebla mikroekonomicznego mogą być przenoszone na szczebel makroekonomiczny. Przy przenoszeniu zależności mikroekonomicznych na całą gospodarkę należy zachować dużą ostrożność, zwłaszcza wówczas, gdy następują poważne zmiany w strukturze podziału badanego agregatu, a między podmiotami występują istotne różnice w zakresie rozważanej zależności.
Do podstawowych kategorii makroekonomicznych należy produkt krajowy brutto (PKB), będący syntetyczną miarą wartości produkcji wytworzonej w gospodarce w ciągu roku.
Gospodarka narodowa składa się z olbrzymiej ilości podmiotów gospodarczych: gospodarstw domowych, przedsiębiorstw, a także jednostek aparatu państwa szczebla centralnego i lokalnego. Dzięki ich decyzjom uruchamiane są różnorodne procesy gospodarcze. Przyjrzyjmy się obecnie bliżej niektórym z tych procesów, zwłaszcza tym, które bezpośrednio dotyczą współzależności przedsiębiorstw, gospodarstw domowych i państwa.
W celu łatwiejszego zrozumienia problemu, przyjmijmy na razie w analizie kilka założeń upraszczających. Załóżmy,
- po pierwsze, że rozpatrujemy gospodarkę zamkniętą (bez eksportu i importu), w której nie funkcjonuje państwo. W gospodarce występują więc jedynie gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa
- po drugie, gospodarstwa domowe, które, z jednej strony, są właścicielami czynników produkcji, a z drugiej, nabywcami produktów i usług, przeznaczają całe swoje dochody na bieżące wydatki
- po trzecie, przedsiębiorstwa pełniące funkcje
pracodawców i producentów przeznaczają całe swoje dochody na zakup czynników
produkcji.
Rys 1. Ruch okrężny między przedsiębiorstwami i gospodarstwami domowymi
Rysunek nr 1. pokazuje kierunki przepływów strumieni rzeczowych oraz pieniężnych między przedsiębiorstwami i gospodarstwami domowymi w naszej uproszczonej gospodarce. Rozpocznijmy analizę od gospodarstw domowych. Są one właścicielami czynników produkcji (pracy, kapitału, ziemi). Te czynniki produkcji są potrzebne przedsiębiorstwom do uruchomienia procesu produkcji.
Przedsiębiorstwa zgłaszają więc zapotrzebowanie na czynniki produkcji, a gospodarstwa domowe udostępniają je. świadcząc określone usługi. Strumień tych usług na rysunku to dolna, wewnętrzna pętla. Za usługi czynników produkcji przedsiębiorstwa wypłacają gospodarstwom domowym wynagrodzenia płace, zyski, renty, czynsze dzierżawne) — na rysunku dolna, zewnętrzna pętla (dochody czynników produkcji). Dzięki tym dochodom gospodarstwa domowe mogą kupować produkty i usługi wytwarzane przez przedsiębiorstwa. Strumień produktów i usług przepływa więc od przedsiębiorstw do gospodarstw domowych (górna, wewnętrzna pętla), a strumień wydatków na produkty i usługi przepływa od gospodarstw domowych do przedsiębiorstw (górna zewnętrzna pętla). Wydatki te tworzą dochody przedsiębiorstw, dzięki którym mogą one płacić gospodarstwom domowym za usługi czynników produkcji.
Z przedstawionego modelu gospodarki można wysnuć pouczające wnioski:
Po pierwsze, pokazuje on, że obydwie analizowane grupy podmiotów są od siebie ściśle uzależnione. Położenie ekonomiczne gospodarstw domowych zależy od sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstw i vice versa. Z jednej strony, wysokość wydatków gospodarstw domowych na produkty i usługi zależy od ich dochodów, a te z kolei uzależnione są od zapotrzebowania przedsiębiorstw na usługi czynników produkcji oraz wynagrodzeń tych czynników. Z drugiej strony, wydatki na produkty i usługi decydują o rozmiarach produkcji oraz zapotrzebowaniu przedsiębiorstw na usługi czynników produkcji. Po drugie, rozmiary działalności można mierzyć w różny sposób: albo mierzyć strumienie pieniężne występujące w gospodarce (tj. strumienie wydatków na produkty i usługi oraz strumienie dochodów czynników produkcji), albo mierzyć strumienie rzeczowe (w tym przypadku strumienie wytwarzanych produktów i usług). Można więc mówić o trzech sposobach pomiaru działalności gospodarczej (tj. mierzenia strumieni wydatków, dochodów i produktów). Po trzecie, wszystkie metody pomiaru muszą dać jednakowy rezultat. Wynika to ze ścisłego powiązania przepływających strumieni: strumienie pieniężne są po prostu odpowiednikami transferu strumieni rzeczowych. Wydatki na produkty i usługi są równe dochodom czynników produkcji bowiem założyliśmy, że gospodarstwa domowe przeznaczają całe swoje dochody na zakup towarów. Dochody czynników produkcji są równe wartości wyprodukowanych produktów i usług, ponieważ założyliśmy, że przedsiębiorstwa przeznaczają całe swoje dochody na zakup czynników produkcji. Wydatki na produkty
i usługi są równe wartości wyprodukowanych produktów i usług, bowiem przy-jęliśmy, że gospodarstwa domowe kupują produkty i usługi wytwarzane przez krajowe przedsiębiorstwa.
Przedstawiony model ruchu okrężnego jest dużym uproszczeniem rzeczywistości gospodarczej, bowiem:
l. nie uwzględnia roli (wpływu) państwa
2. nie bierze pod uwagę wymiany handlowej z zagranicą
3. pomija to, że gospodarstwa domowe nie muszą całości swoich dochodów przeznaczać na
zakup produktów i usług, a przedsiębiorstwa — na zakupy usług czynników produkcji. Uwzględnienie tych trzech czynników w analizie przybliża znacznie model do rzeczywistości.
Powstaje jednak pytanie, jakie są konsekwencje uwzględnienia tych czynników dla przebiegu ruchu okrężnego w gospodarce i dla obliczania PKB? Aby odpowiedzieć na to pytanie, trzeba do wcześniejszego modelu wprowadzić dwie zmiany dotyczące ruchu okrężnego strumieni pieniężnych. Po pierwsze, ponieważ gospodarstwa domowe tylko część dochodów przeznaczają na zakup krajowych produktów i usług, a przedsiębiorstwa tylko część dochodów przeznaczają na zakup czynników produkcji, mamy pewne odpływy z dotychczasowego ruchu okrężnego strumieni pieniężnych. Po drugie, ponieważ tylko część dochodów gospodarstw domowych pochodzi z krajowych przedsiębiorstw oraz tylko część dochodów przedsiębiorstw pochodzi z zakupów przez gospodarstwa domowe, mamy dodatkowe źródła dochodów, czyli dopływy do dotychczasowych strumieni pieniężnych. Odpływy obejmują: oszczędności, wszelkiego rodzaju podatki oraz wydatki na import. Natomiast dopływy obejmują: wydatki inwestycyjne, wydatki rządowe oraz dochody z eksportu.
Warto podkreślić, że przybliżenie naszego modelu do rzeczywistości nie narusza wcześniejszych wniosków dotyczących metod pomiaru działalności gospodarczej. W szczególności nie zmienia wniosku, że trzy metody mierzenia działalności gospodarczej powinny dać taki sam rezultat. W dalszej części rozdziału zwrócimy uwagę na czynniki, które powinny być wzięte pod uwagę przy dokonywaniu pomiarów, aby uniknąć błędów i zapewnić dokładne obliczenia.
Z przeprowadzonych rozważań wynika, że produkt krajowy brutto (PKB) można obliczać trzema metodami:
§ Po pierwsze, sumując wartości produktów i usług wytworzonych w kraju; metodę tę nazwiemy metodą sumowania produktów.
§ Po drugie, sumując dochody powstające przy jego wytwarzaniu; metodę tę nazwiemy metodą sumowania dochodów.
§ Po trzecie, sumując wydatki ponoszone na zakup wytworzonych produktów i usług; metodę tę nazwiemy metodą sumowania wydatków.
Pierwsza z ww. metod obliczania PKB polega na sumowaniu wartości produktów i usług wytworzonych w danej gospodarce w ciągu roku. Ze względu na olbrzymią ilość wytwarzanych produktów i usług lista pozycji, które trzeba dodawać. jest oczywiście bardzo długa. W praktyce obliczeniami tymi zajmują się specjalnie do tych celów powołane instytucje statystyczne (w Polsce: Główny Urząd Statystyczny i Wojewódzkie Urzędy Statystyczne). Zebrane dane statystyczne dotyczące wartości wytworzonych produktów i usług najczęściej grupuje się według działów gospodarki.
Przy obliczaniu PKB metodą sumowania produktów trzeba uważać, aby nie dodawać wielokrotnie tych samych elementów. Takie wielokrotne liczenie wystąpiłoby wówczas, gdybyśmy dodawali do siebie wartość wszystkich produktów i usług wytworzonych w gospodarce w ciągu roku. Niektóre produkty wytwarzane w danym roku są bowiem w całości zużywane przy wytwarzaniu innych produktów w tym samym roku. Wyjaśnijmy to na przykładzie. Przy produkcji chleba zużywa się pewną ilość mąki, a przy produkcji mąki zużywa się pewną ilość zboża. Gdybyśmy dodali do siebie wartość produkcji zboża, mąki i chleba, to trzykrotnie policzylibyśmy wartość zboża i dwukrotnie wartość mąki, bowiem w cenie mąki mieści się wartość zużytego przy jej produkcji zboża, a w cenie chleba mieści się wartość zużytej mąki. Przy obliczaniu PKB należy liczyć wyprodukowane produkty i usługi tylko jeden raz.
Są dwa sposoby uniknięcia wielokrotnego liczenia tych samych elementów. Pierwszy polega na sumowaniu wartości tzw. dóbr finalnych, drugi zaś — na sumowaniu tzw. wartości dodanej. Dobra finalne to dobra (czyli produkty i usługi) nabywane przez ostatecznego użytkownika. W ich skład wchodzą produkty i usługi konsumpcyjne nabywane przez gospodarstwa domowe oraz produkty i usługi inwestycyjne (np. maszyny) nabywane przez przedsiębiorstwa. Charakterystyczną cechą dóbr inwestycyjnych jest to, że nie zużywają się w całości w jednym cyklu wytwórczym. Natomiast dobra, które są w całości zużywane przez przedsiębiorstwa przy wytwarzaniu innych produktów, noszą nazwę dóbr pośrednich. W omawianym wcześniej przykładzie zboże i mąka są dobrami pośrednimi, a chleb jest dobrem finalnym. Warto jednak zwrócić uwagę na to, że takie samo dobro, np. mąka, może być albo dobrem finalnym, gdy jest zużywane przez ostatecznego użytkownika (w tym przypadku, gospodarstwo domowe), albo dobrem pośrednim, gdy jest zużywane w procesie produkcji innych dóbr (np. przy wypieku chleba). Aby uniknąć wielokrotnego liczenia tych samych elementów, przy obliczaniu PKB należy dodawać wartość wyprodukowanych w danym roku dóbr finalnych.
Wartość dodana to przyrost wartości dóbr będący rezultatem danego procesu produkcji. Oblicza się ją przez odjęcie od wartości dóbr wytwarzanych w danym przedsiębiorstwie sumy kosztów rzeczowych czynników produkcji zużytych przy wytwarzaniu tych dóbr. We współczesnym świecie praktycznie każde dobro przechodzi przez wiele stadiów produkcji w wielu przedsiębiorstwach zanim stanie się dobrem finalnym. We wszystkich tych stadiach dobro to przybiera na wartości (powiększa swoją wartość) dzięki działalności poszczególnych przedsiębiorstw. Chodzi o to, aby dodawać do siebie tylko tę nową wartość, która powstaje w poszczególnych stadiach wytwarzania produktów i usług. Uniknie się wówczas wielokrotnego liczenia tych samych wielkości.
Przedstawimy teraz przykład, w którym analizowane dobro przechodzi przez trzy stadia produkcji. Załóżmy, że w stadium I przedsiębiorstwo A wytwarza surowce i sprzedaje je za 100 min zł przedsiębiorstwu B. W stadium II przedsiębiorstwo B przetwarza te surowce na wyroby gotowe i sprzedaje je za 180 min zł przedsiębiorstwu handlowemu C. W stadium III przedsiębiorstwo C sprzedaje te wyroby gospodarstwom domowym za 250 min zł. Powstaje pytanie, o ile zwiększa się PKB w wyniku analizowanych tu procesów produkcji? Odpowiadając na to pytanie moglibyśmy po prostu wziąć pod uwagę wartość finalną analizowanych dóbr i stwierdzić, że PKB wzrośnie o 250 min zł. Ale możemy również odpowiedzieć na to pytanie dodając do siebie wartości dodane, które powstają we wszystkich stadiach produkcji. Przedsiębiorstwo A nie dokonuje zakupów od innych przedsiębiorstw, stąd też jego wartość dodana jest równa wartości sprzedaży i wynosi 100 min zł. Przedsiębiorstwo B kupuje surowce za 100 min zł i sprzedaje wyroby gotowe za 180 min zł, więc dodaje do wartości dóbr 80 min zł.
Przedsiębiorstwo C kupuje wyroby gotowe za 180 min zł, a sprzedaje je gospodarstwom domowym za 250 min zł, więc jego wartość dodana wynosi 70 min zł. Łączna wartość dodana wynosi zatem:
100 mln zł + 80 mln zł + 70 mln zł = 250 mln zł.
Na dochody czynników produkcji składają się: płace, renty, procenty i zyski. Obliczanie PKB metodą sumowania dochodów polega na dodawaniu ww. dochodów, powstających w procesie wytwarzania produktów i usług w danym roku. Suma tych dochodów musi być równa ogólnej sumie wartości dodanej, bowiem wartość dodana składa się z dochodów otrzymywanych przez uczestników procesu produkcji.
Przy obliczaniu PKB metodą sumowania dochodów należy pamiętać o tym, aby uwzględniać jedynie te dochody, które powstają w związku z wytwarzaniem produktów i usług. Jeśli ktoś otrzymuje od wujka 100 zł w charakterze podarunku, to tego dochodu nie możemy włączyć do naszego rachunku, gdyż dochód ten nie powstał w procesie produkcji. Podobnie jest ze wszystkimi tzw. płatnościami transferowymi, tj. emeryturami, rentami, różnego rodzaju zasiłkami, stypendiami i innymi płatnościami z budżetu. Płatności te nie wiążą się z koniecznością świadczenia w zamian jakiejś usługi, nie są dochodami z tytułu udziału w procesie produkcji. Z tego powodu nie powinny być uwzględnione w rachunku PKB.
Obliczanie PKB tą metodą polega na sumowaniu wydatków na dobra finalne wytworzone przez przedsiębiorstwa krajowe. Wydatki te obejmują:
a) wydatki na dobra konsumpcyjne (czyli pro...
tekno-inez