PODSTAWA ROZWOJOWA POLSKIEGO SYSTEMU FONOLOGICZNEGO
A. SYSTEM FONOLOGICZNY JĘZYKA PRAINDOEUROPEJSKIEGO
I. Wokalizm (system samogłoskowy)
a/ monoftongi (jednodźwięki) zróżnicowane iloczasowo na długie i krótkie:
ĩ, ī, ĕ, ē, ă, ā, ŏ, ō, ŭ, ū, ə (tzw. szwa – samogłoska zredukowana)
b/ dyftongi (dwudźwięki) zróżnicowane iloczasowo
ei, oi, ai, eu, ou, au
c/ połączenia dyftongiczne (niekiedy zwane dyftongoidami), tj. połączenia samogłosek z półotwartymi N i M przed innymi spółgłoskami:
im, in, em, en, am, an, om, on, um, un,
d/ sonanty (z łac. sonans, -tis ‘brzmiący’) – spółgłoski półotwarte, które miały właściwości sylabotwórcze, tzn. tak, jak samogłoski były ośrodkiem sylaby
ustne: r, l, !!!!!!!!
nosowe: m, n
Prozodia (tj. z grec.) melodia mowy: akcent – swobodny, iloczas – wszystkie pie. samogłoski i dyftongi mogły być długie lub krótkie, intonacja – akutowa (rosnąca) lub cyrkumfleksowa (opadająca)
II. Konsonantyzm (system konsonantyczny)
a/ spółgłoski wargowe
- czyste: p, b, m,
- przydechowe (aspirowane): ph, bh,
(luźno z systemem konsonantycznym związane [u] niezgłoskotwórcze)
b/ przedniojęzykowo-zębowe: t, th, d, dh, z, zh, s, sh, n, r, l,
c/ tylnojęzykowe:
rozbudowane szeregi:
- twarde: k, g, kh, gh
- palatalne: k’, g’, k’h, g’h > w j. satemowych ulegają spirantyzacji, np.
s, z, sz, ż itp., szereg zanika w językach kentumowych (peryferycznych)
-labio-welarne: ku, gu, kuh, guh – zanikają w j. satemowych, zachowane w kentumowych
B. SYSTEM FONOLOGICZNY JĘZYKA WCZESNOPRASŁOWIAŃSKIEGO
I. Wokalizm:
a/ monoftongi
i1, Ь, e, ę, ě1, a, o, ọ u, Ъ, y
b/ dyftongi: [ai, oi] – najdłużej zachowane,
najwcześniej zanikły [ou, au,] następnie – [ei]
c/ sonanty: r’, l’, r, l
(w epoce bałtosłowiańskiej zanikły sonanty nosowe, z nich powstały w odpowiednim otoczeniu fonetycznym m.in. samogłoski nosowe, np. dąć, wydma z pie. dm+T,
vy-dm+A)
Akcent – swobodny i ruchomy, intonacyjny
II. Konsonantyzm
a/ wargowe: p, b, m, v (z pie. u niezgłoskotwórczego); zanikają spółgł. przydechowe
b/ przedniojęzykowo-zębowe: t, d, s // s (z pie. k’), z //z (z pie. g’), n, r, l
c/ tylnojęzykowe: k, g, x
+ [j]
z systemem luźno związane [i] niezgłoskotwórcze, niektórzy nie uznają tej głoski
za samodzielny składnik systemu
SYSTEM FONOLOGICZNY JĘZYKA PÓŹNOPRASŁOWIAŃSKIEGO
a/ monoftongi: i1, 2 , Ь, ę, e, ě 1, 2, a, o, ọ, Ъ, u, y (z wyjątkiem zredukowanych jerów - zróżnicowane iloczasowo na długie i krótkie)
b/ sonanty r’, l’, r, l
Akcent – swobodny i ruchomy, stopniowy wzrost roli akcentu dynamicznego (przyciskowego)
a/ wargowe twarde: p, b, m, v
b/wargowe palatalne: p’//pl, b’//bl, m’//ml, v’//vl
c/ przedniojęzykowo-zębowe twarde: t, d, s, z, n, r, ł
c/ przedniojęzykowe palatalne: c’, dz’, s’ (w jęz. płd. i wsch. słow.)
d/ przedniojęzykowo-dziąsłowe palatalne: č’ š’, ž’ [dż’] – tylko w grupach
spółgłoskowych
e/ środkowojęzykowe: ń, r’, l’, j
f/ tylnojęzykowe: k, g, x
Rozwój polskiego systemu fonologicznego
Przełom XI/XII wieku
I. Wokalizm
samogłoski długie: ī, ē, ę, ā, ō, ọ ū, y
samogłoski krótkie: ĩ, ī, ĕ, ē, ă, ā, ŏ, ō, ŭ, ū, əỹ
2
barabell