3.04.2006
PROCESY EOLICZNE
1). Akumulacja eoliczna
odsypy eoliczne- wydmy
2). Procesy eologlacjalne( na przedpolu lodowca)
-erozja
-akumulacja(less)
3). Erozja eoliczna
-deflacja
-korazja: wywiewanie, szlifowanie.
Procesy eoliczne zachodzą na pustyniach, lub na przedpolach wielkich lądolodów (zwane procesami eologlacjalnymi). Bo by procesy eoliczne zachodziły materiał musi być suchy ( no właśnie J).
Koniec procesów deflacyjnych
Bruk deflacyjny- pancerz pustynny, on jest szlifowany przez wiatr z drobniejszymi frakcjami. Korazja- ścieranie przez wiatr z drobniejszymi frakcjami.
Pustynia żwirowa- serir
Są sytuacje, że serir jest zrobiony z samych skamieniałości-, ale ich jakość jest niska, bo były długo narażone na działanie słońca(eksfoliacja).
DEFLACJA
Bolson- rozległa, bezodpływowa kotlina śródgórska w strefie pustynnej, ma dno przykryte aluwiami.
Deflacja działa do momentu osiągnięcia zwierciadła wód gruntowych wtedy robi się oaza.
Baharya- Bardzo duże 100 x kilkadziesiąt kilometrów.
Egipt
Ued(ang wad, wadi) – doliny na pustyniach którymi czasami jest odprowadzana woda. (Pozostałości po rzekach plejstoceńskich – wedle hipotezy, w tym czasie, gdy na wyższych szerokościach geograficznych była epoka glacjalna, to na niższych była epoka pluwialna (epoka z dużymi opadami))
Qena- 100, 150km długości, gdy płynie nią woda nie ma szans na ucieczkę, to są koryta rzek z plejstocenu. Wtedy było wiecej opadów.
W oazach do dziś żyją krokodyle, są one reliktem epoki pluwialnej
Pustynia aluwialna- Reg( aluwia niesione z uedów, widać tam ślady rzek roztokowych, toczeńce...)
OBSZARY PÓŁPUSTYNNE
Bolson - stoki inselbergów są gładkie, bo materiał z wietrzenia dokonuje korazji stoków.
Fanglomerat - skała osadowa składająca się ze słabo obtoczonego, gruboziarnistego materiału, który został zdeponowany w sposób nagły, najczęściej na przedpolu gór lub lądolodu. Taki fanglomerat może utworzyć pojedynczy stożek u stóp inselbergu. Gdy takie stożki się połączą, to powstaje bajada.
Bajada - rozległa, słabo nachylona równina podgórska w strefie suchej i półsuchej, złożona z bocznie zazębiających się stożków napływowych zbudowanych z ostrokrawędzistego materiału okruchowego znoszonego przez okresowe rzeki. Bajada otacza dolinę śródgórską przechodząc w jej centrum w plaję, ku górze zaś w cienką pokrywę zwietrzelinową występującą na pedymencie.
Pedyment - rozległa, płaska, nieco nachylona powierzchnia erozyjna u podnóża stromych stoków górskich (na powierzchniach pustynnych pedyment ma stoki trochę wklęsłe - efekt korazji). Powierzchnię zrównania utworzoną w wyniku połączenia się pedymentów nazywamy pedypleną.
Playa - płaski obszar pokryty iłem, mułem, lub piaskiem, stanowiący gno bezodpływowego, okresowego jeziora w suchym klimacie (dochodzi tam do wytrącania się soli i gipsu - jak w sebkach).
u nas tworzą się kanciaki(graniaki, wentifakty), są to formy dowodzące działalności wiatru na danym terenie.
Gdy jest przewaga bolsonów pustynia staje się skalista, czyli hamada.
Playa szybko bardz wysycha, a po niej zostają osady, one wysychając pękają w charakterystyczny sposób- mud –cracks(zwitki błotne – ważna struktura mówiąca nam o umiejscowieniu stropu/spągu warstwy). Czasami mogą powstawać idealne sześciokąty. Bardzo szybka lityfikacja osadu. Gdy playa pęka i wysycha zawija się do góry, mogą się nawet zakręcić i często w stanie kopalnym takie osady playi są uznawane za pazury dinozaurów.
(Ślady deszczu na playi – raindrops, gradu – hailstone drops)
Czasami głazy, które odłupią się z inselbergu ześlizgują się po jego brzegach, gdy playa jest wilgotna i lekko zmrożona mogą naglę znaleźć się na jej środku( prześliznąć się jak po lodowisku).
Ewolucja obszaru pustynnego
· inselbergi są niszczone
· playa rośnie, powstają grube formacje osadów pustynnych
to się składa na zmniejszanie gradientu geomorfologicznego.
AKUMULACJA (DO KILKUDZIESIĘCIU METRÓW WYSKOŚCI)
pustynia piaszczysta = erg
Pustynia barchanowa
quasi- przejście pomiędzy wydmami?
Barchanowy efekt z różnych stron- wiatr wieje z różnych kierunków(F). Wydmy podłużne(B). Barchany mogą się na siebie nakładać i powstaje wtedy wydma gwiaździsta (F). Wydma paraboliczna(e) jest to wydma nie pustynna, do jej powstania potrzebna jest roślinność, która trzyma ramiona wydmy (roślinność bierze się z wywiewania, gdyż tam gdzie występują, odsłania się wywiane zwierciadło wód powierzchniowych). Występują głównie przy brzegach. Oprócz tego są wydmy podłużne i poprzeczne.
KOPALNE FORMACJE EOLICZNE:
· eolianity - osady eoliczne(T1 pstry piaskowiec)
· fanglomeraty – playe(P1- czerwony spągowiec)
· riplemarki (nagromadzenia ziarnistego materiału transportowanego przez saltację lub wleczenie) eoliczne
· bruk deflacyjny
szkielety dinozaurów dinozaurów Mongolii znajdowane są w playi.
Less(nasz)- niewyraźny cios. Który powoduje, że ściany wąwozów są pionowe. Występuje głównie w Ukrainie na Podolu. (pochodzi z wywiewania z sandrów najdrobniejszego materiału)
Lessu nie ma w Karpatach. W czwartorzędzie wiatry wiały na zachód. Wiemy to stąd, że:
· ostańce
· jaskinie z zachodu są zasypane lessem
· płaty lessowe tworzą się na obszarach silnie zawilgoconych lub w cieniu ostańców korozyjnych.
Lessy poza europejskie:
USA adobe 0,08- 0,1mm
Chiny 100m miąższości
Deflacja- ubywanie materiału skalnego
Pustynia Błędowska- antropogeniczna od wyrębu sosen- podobno tam była fatamorgana(?u mnie nic na ten temat nie ma, więc się nie wypowiadam). Znajdowane są tam fulguryty (strzałki piorunowe - piasek się topi i zostaje rurka ze szkliwa do kilku metrów długości).
(co do ostańców...co miałaś na myśli? bo nie zrozumiałam....)
DiamondPol