FOSFOR, P, phosphorus, pierwiastek chem. o liczbie atom. 15, masie atom. 30,9738; należy do grupy azotowców; niemetal; tworzy odmiany alotropowe: fosfor biały, biała substancja krystal.; temp. topn. 44°C, gęstość 1,824 g/cm3; w powietrzu dymi; rozdrobniony ulega samozapaleniu tworząc tlenek P2O5; świeci w ciemności; silnie trujący; nietrwały; ogrzewany w obecności śladów jodu, działającego jako katalizator, przechodzi w fosfor czerwony, który jest bezpostaciową, czerwoną masą, nietrujący; fosfor fioletowy, otrzymywany przez długotrwałe ogrzewanie fosforu w temp. powyżej 500°C, jest substancją krystal. o temp. topn. 593°C i gęstości 2,34 g/cm3; nietrujący, bierny chemicznie; fosfor czarny, zw. metalicznym — błyszczące, podobne do grafitu ciało krystal. o temp. topn. 587,5°C, gęstości 2,7 g/cm3; powstaje przez ogrzewanie białego fosforu pod wysokim ciśnieniem; niepalny, bierny chemicznie, półprzewodnik. Fosfor występuje na stopniach utlenienia: –III, I, IV, V; jest aktywny chemicznie, bezpośrednio łączy się z tlenem, fluorowcami, siarką i wieloma metalami (tworząc odpowiednio tlenki, halogenki, siarczki i fosforki); bezpośrednio reaguje z wodorem dając fosforowodory (np. fosforiak); znane są liczne kwasy tlenowe (fosforu kwasy) i ich sole (fosforany) oraz duża liczba związków fosforoorganicznych. W przyrodzie dość rozpowszechniony; występuje gł. w postaci minerałów, zw. apatytami; jest ważnym składnikiem organizmów żywych (m.in. występuje w kościach, białku zwierzęcym i roślinnym). Duże znaczenie mają związki fosforu, stosowane gł. do wyrobu nawozów sztucznych oraz w syntezach org.; syntet. fosforki są stosowane w przemyśle elektron.; fosfor czerwony jest używany do wyrobu zapałek, świec dymnych, ogni sztucznych, jako dodatek do brązów fosforanowych; fosfor biały stosowany w przemyśle farm. i do wyrobu trutek na gryzonie. Otrzymany 1669 przez H. Brandta.
Ponadto związki f. stosowane są do produkcji środków piorących i nawozów sztucznych.
Azotowce, pierwiastki chemiczne tworzące 15. grupę układu okresowego. Należą do nich: azot N, fosfor P, arsen As, antymon Sb i bizmut Bi. Atomy a. mają 5 elektronów walencyjnych na ostatniej powłoce i są stosunkowo mało aktywne chemicznie. Charakter pierwiastków w grupie zmienia się od niemetalicznego (azot i fosfor), poprzez przejściowy (arsen) do metalicznego (antymon i bizmut). Z wyjątkiem azotu łatwo reagują z tlenem.
Apatyt, Ca5(F,Cl)(PO4)3, minerał fosforanowy. W zależności od przewagi F lub Cl rozróżnia się fluoroapatyt i chloroapatyt. Stanowi gł. źródło uzyskiwania fosforu i jego związków i jest surowcem do produkcji nawozów sztucznych. Atrakcyjnie zabarwione odmiany a. są wykorzystywane w jubilerstwie jako kamienie ozdobne. A. bywa przezroczysty, biały, częściej zielony, niebieski, szary, brązowy i fioletowy.
Związki organiczne, związki węgla, w skład których oprócz węgla i wodoru wchodzą głównie: tlen, azot, siarka, fosfor i fluorowce. Ze względu na strukturę cząsteczki dzielimy je na: alifatyczne (nasycone i nienasycone) o budowie łańcuchowej oraz cykliczne i policykliczne (nasycone i nienasycone) o budowie pierścieniowej. Mają one niskie temp. topnienia, przeważnie są słabo rozpuszczalne w wodzie, palne i lotne.
patataj8