praca.odt

PODZIAŁ WSPÓŁCZESNEGO ŚWIATA NA ROZWINIĘTĄ PÓŁNOC I ZACOFANE POŁUDNIE. NA CZYM POLEGAJĄ GOSPODARCZE PROBLEMY?

KATARZYNA JASIAK

ZARZĄDZANIE SEMESTR I

             Podział Północ -Południe posiada większy sens ideologiczny, polityczny i ekonomiczny niż geograficzny. Strefa Północy to przede wszystkim Europa oraz kraje utworzone przez ludność o europejskim rodowodzie. Strefa Południa to kraje Trzeciego Świata.

Współczesną gospodarkę światową charakteryzuje podział na dwa współzależne lecz zdecydowanie nierówne części. Istnieje wiele opisów tego zjawiska. Bardzo dużą popularność zyskał podział na Północ i Południe, opisany w raporcie Brandta.

W literaturze pojawia się wiele opinii wskazujących na wielkie znaczenie we współczesnym świecie globalnego podziału na bogatą Północ i biedne Południe. Na przykład w 1993 roku brytyjski historyk Paul Kennedy zauważył, iż „przepaść między biednymi i bogatymi w dzisiejszym świecie budzi najwyższy niepokój”. W 2005 roku francuski dziennikarz Guy Sorman stwierdził z kolei, „czekamy aż stanie się oczywiste, że świat dzieli się na dwie części: z jednej strony kraje, które włączyły się w proces postępu, liberalnej i kapitalistycznej globalizacji, a z drugiej – kraje wbrew własnej woli z tego procesu wykluczone, znajdujące się w rozpaczliwym położeniu. Oto nowa żelazna kurtyna; tak przebiegać będzie linia znaczącego pęknięcia . Po której znajdziemy się stronie?”

Jak doszło do tego podziału? Na pewno kraje biedne same nie są odpowiedzialne za swój los. „Pomogły”im w tym kraje bogatej Północy. Kraje dobrze rozwinięte traktują kraje biedne jako swoją bazę surowcową, wykorzystując przy tym tanią siłę roboczą biednych państw. Już od czasów kolonizacji, kolonizatorzy grabili swoje kolonie, tak jak w dużym stopniu teraźniejsze kraje biednego południa z surowców takich jak: ropa naftowa, diamenty, złoto czy węgiel.

Ostateczny podział rewelacyjnie więc widoczny dla naszego społeczeństwa dokonał się w latach czterdziestych i pięćdziesiątych naszego stulecia.

Do bogatej północy zaliczamy między innymi państwa: USA, Niemcy, Francja, Rosja, Wielka Brytania, Nowa Zelandia, Kanada, Japonia, Argentyna. Są to państwa wysokorozwinięte czyli bogate.

Do biednego południa zalicz się między innymi państwa Ameryki Łacińskiej, Azja, Afryka – czyli wszystkie państwa słabo rozwinięte.

Teraz powiem o kilku państwach wysokorozwiniętych.

Gospodarcza dominacja Stanów Zjednoczonych w świecie wynikała z powstałej pomiędzy nimi a resztą świata po II wojnie światowej olbrzymiej luki technologicznej, organizacyjnej i strukturalnej. Byli najlepsi w zakresie:

●         poziomu techniki i technologii produkcji która wynikała z nagromadzonych doświadczeń technicznych od XIX wieku poczynając

●         sprawności organizacji gospodarki i jej nastawienia na rozwój nowoczesnych gałęzi wytwarzania ( przemysł atomowy, chemiczny, elektroniczny)

●         pełnego wykorzystania naukowych metod organizacji i zarządzania gospodarką

●                poziomu wykształcenia społeczeństwa i wysokich kwalifikacji kadr kierowniczych w gospodarce.

1

Po II wojnie światowej nastąpiła kumulacja wszystkich pozytywnych czynników rozwojowych w dziejach Stanów Zjednoczonych. Zdecydowały one o wielkiej ekspansji kapitałów amerykańskich na rynki zagraniczne i o dominacji politycznej Stanów Zjednoczonych w Europie.

W latach sześćdziesiątych  rozwinięte państwa Europy zaktywizowały się gospodarczo, co pozwoliło im przeciwstawić się dominacji gospodarczej Stanów Zjednoczonych. Powstało EWG i EFTA co przyczyniło się do zdynamizowania handlu zagranicznego. Z dnia na dzień unowocześniał się przemysł, który miał wyższą wydajność pracy niż w Stanach Zjednoczonych i począł wytwarzać nowoczesne dobra wysokiej jakości to jest:

●                samochody

●                sprzęt elektroniczny

Siłą napędową ekonomiki europejskich  rozwiniętych krajów gospodarki rynkowej była produkcja przemysłowa oraz eksport wyrobów przemysłowych.

W Europie dominowały tradycyjne, historycznie ukształtowane potęgi przemysłowe: RFN, Francja, Wielka Brytania i Włochy.

Republika Federalna Niemiec

Przez wejście do struktur NATO (1954) stała się ona główną siłą militarną i gospodarczą w Europie. W latach 1955-1980 armia RFN była nie tylko najliczniejszą ale i najlepiej technicznie wyposażoną armie wśród europejskich krajów NATO. Wielki rozwój odnotował handel zagraniczny, osiągając w 1980 roku prawie 10% światowego eksportu. Czynnikami ujemnymi dla gospodarki RFN były niekorzystne tendencje w strukturze demograficznej ludności. Liczba ludności bardzo zmniejszyła się co powodowało konieczność zatrudnienia obcokrajowców. 

Włochy 

O powojennym ich rozwoju zadecydował napływ kapitałów i techniki amerykańskiej oraz przebudowa aparatu wytwórczego przemysłu w kierunku proeksportowym. Czynnikiem osłabiającym rozwój Włoch było duże zróżnicowanie regionalne pomiędzy północą i południem kraju oraz słabo rozwinięte rolnictwo.

Wielka Brytania

W okresie 1955-1980  pozycja gospodarcza Wielkiej Brytanii uległa poważnemu osłabieniu. Skutków należy dopatrywać się w historycznie ukształtowanej strukturze  jej gospodarki. W okresie rozbudowy swojego imperium kolonialnego Wielka Brytania uzależniona była od importu, nie rozwijał się eksport a deficyt pokrywano lokatami zagranicznymi kapitału. Po II wojnie światowej i utraceniu tych lokat oraz w wyniku rozluźnienia kontaktów z byłymi koloniami Wielka Brytania popadła w trudności płatnicze. Dopiero w latach siedemdziesiątych, po kryzysie naftowym, który dotkliwie uderzył w gospodarkę, Wielka Brytania rozpoczęła bardzo intensywne wydobywanie ropy naftowej.

Japonia

W 1953 roku zakończyła okres odbudowy państwa po wojnie i wkroczyła w okres wzrostu gospodarczego. Przyczyn szybkiego wzrostu gospodarczego możemy upatrywać w uwarunkowaniach:

●         bodźcem wzrostu produkcji był popyt wywołany wojną koreańską (1950-1953) i wietnamską (1964-1973) w której przemysł japoński pełnił rolę

2

●         niewiele dziedzin przemysłu lecz doprowadzano je do najwyższego poziomu jakościowego

●         narodowy charakter gospodarki – nie dopuszczanie do wykupywania przez obce korporacje

●         stabilizacja polityczna Japonii dostawcy wyrobów przemysłowych

●         przez długi czas utrzymywano w gospodarce japońskiej bardzo wysoką stopę inwestycji

●         dzięki ograniczeniu zatrudnienia w rolnictwie, Japonia dysponowała dużymi zasobami siły roboczej

●         polityka edukacyjna polegała na wyszkoleniu osób zgodnie z potrzebami i to dawało wysoko wykwalifikowaną kadrę

●         wysoka dyscyplina społeczna dawała wysoki wzrost wydajności pracy

●         intensywny import nowej techniki

●         umiejętne połączenie japońskiej tradycji z nowoczesnością, odwołanie się do nawyków i zachowań ludzkich w celu wykorzystania ich w nowoczesnej organizacji produkcji

●         rozwijało się

Podstawą rozwoju Japonii był przemysł motoryzacyjny. Dobrze rozwijała się produkcja w dziedzinie produkcji zegarków, sprzętu RTV, wyposażenia biur.

Teraz omówię pokrótce kraje słabo rozwinięte tzw. Kraje III Świata

Kraje III Świata są to kraje słabo rozwinięte gospodarczo. Większość z nich niedawno uzyskała niepodległość w wyniku procesów dekolonizacji. Podstawowym czynnikiem różnicujący kraje rozwijające się jest wysokość Produktu Krajowego Brutto na 1 mieszkańca. W latach 1955-1960 średni dochód na 1 mieszkańca w krajach rozwijających się – biednych wynosił 120 dolarów USA zaś w krajach      rozwiniętych - bogatych zaś 1000 dolarów USA czyli rozpiętość wynosiła 1:8, w 1970 roku rozpiętość ta zmieniła się na 1:12 a na początku lat osiemdziesiątych na 1:19. Oznacza to, że biedni stają się coraz biedniejsi.

Po upadku kolonializmu, nowo powstałe państwa afrykańskie znajdowały się na bardzo niskim poziomie rozwoju cywilizacyjnego. W ich strukturze ekonomicznej przeważało:

●                     prymitywne rolnictwo

●                     brak przemysłu i kapitału

●                     brak wykwalifikowanej siły roboczej

●                     brak szkolnictwa, służby zdrowia

Początkowo liczono na pomoc byłych metropolii. Lecz niestety bariery były zbyt duże i państwa rozwijające się zostawały w tyle. Najważniejszymi barierami wzrostu  były:

●                     ogromnie zacofane rolnictwo, które nie gwarantowało samowystarczalności w dziedzinie wyżywienia ludności

●                     brak kapitałów na inwestycje produkcyjne, na budowę i rozbudowę dróg

●                     brak wykwalifikowanych ludzi do pracy

●                     niskie dochody z handlu zagranicznego

3

Kraje rozwijające się eksportują surowce energetyczne, specyficzne artykuły żywnościowe to jest banany, orzeszki ziemne. Importują drogą żywność- zboże, artykuły luksusowe, uzbrojenie.

Cecha charakterystyczną gospodarki światowej końca XX wieku jest narastanie różnic w rozwoju gospodarczym, cywilizacyjnym między bogatą  północą a biednym południem. Miernikiem, który wskazuje nam, które z państw było najbogatsze w 1990 roku jest PKB na 1 mieszkańca w dolarach USA.

Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca w krajach najbogatszych w 1990 roku.