Jesteśmy w temacie „Opis bytu jako bytu w aspekcie jego struktury”. Wiemy co to jest „byt jako byt” = coś konkretnego, jako istniejącego : byt istniejący nie jako jakiś określony byt, ale jako byt sam w sobie.
Jakie własności przysługują kategoriom bytu? Na szczęście ten problem mamy z głowy – w metafizyce podejmuje się problematykę bytową, a nie kategorialną.
Bezpośrednim zagadnieniem, którym się ostatnio zajmowaliśmy, były pewne cechy, przysługujące bytowi z pozycji, że jest nie czym innym, jak tylko bytem. Tymi cechami były oczywiście cechy transcedentalne. Przerastają wszelkie kategorie bytowe.
Każda nauka nie składa się tylko z poglądów, ale również z sądów – te pojęcia transcedentalne, wyrażone w sądach, przybierają kształt „pierwszych zasadach bytu”. To są sądy, wyrażające treści, konstytuujące transcedentalne pojęcie bytu, jako bytu. Pierwsze zasady nazywają się „pierwszymi” dlatego, że są wyrażeniami pierwszych, najważniejszych cech konstytuujących byt. Te zasady : „tożsamości, niesprzeczności” itd., są ujęciami pewnych realnych stanów rzeczy – one są w rzeczywistości. W ten sposób w rzeczywistości to, co istnieje, istnieje niezależnie od podmiotu poznającego. Do siedemnastego wieku aż, panował pogląd, że to podmiot nadaje rzeczywiste istnienie przedmiotowi poznawanemu – dziś się utrzymuje, że przedmiot sam z siebie posiada realne istnienie (jako byt).
Sięgniemy teraz do struktury bytu (jako takiego, realnie istniejącego jako bytu, a nie jakiegoś określonego innego bytu). Sięgamy do struktury metafizykalnej tegoż bytu. Na to, co istnieje, można patrzeć również z punktu widzenia nauk empirycznych, ale one nie zajmują się akurat tym aspektem struktury, które nas interesują – chcemy znaleźć takie elementy struktury metafizykalnej bytu, które ten byt uniesprzeczniają. Na przykład, człowiek to „anima rationale” – jeśli przekreślimy to, że jest „zwierzęciem”, zostanie sama rozumność – a że człowiek jest samą rozumnością, jest nieprawdą. Nie jest też tylko zwierzęciem.
Ten opis metafizykalny bytu jako bytu (w aspekcie jego struktury) zaprezentować można w dwóch pomniejszych aspektach : a) teoria tego typu opisu (to, co się rozumie przez „opis metafizykalny struktury bytu), b) faktycznie zachodzące procesy opisu (pokazać jak wygląda w rzeczywistości).
Teoria opisu.
Opisać strukturę przedmiotu x, w metafizyce klasycznej, z pozycji struktury tego x, znaczy tyle, co wskazać na takie czynniki strukturalne przedmiotu x, które konstytuują x jako byt, a nie jako przedmiot należący do takiej, czy innej kategorii przedmiotów (bytów). Uzyska się w ten sposób takie czynniki, które są najbardziej fundamentalne dla tego przedmiotu z racji tego, że nie jest tym przedmiotem (a więc czymś należącym do kategorii jakiejś), ale że jest bytem.
Inaczej mówiąc – opisać X, to znaczy tyle samo, co, przy zastosowaniu pewnej analizy, wskazać na takie czynniki strukturalne, które tworzą X jako byt.
Zależnie od tego jak interpretuje się sens wyrażenia „byt jako byt”, będziemy mieli także taki charakter tych czynników. Co to znaczy? Znaczy, że możemy dokonać dwie interpretacje struktury – bo mamy dwie wersje metafizyki klasycznej – esencjalna i egzystencjalna. W jednym przypadku będziemy nazywać czynnikiem strukturalnym TREŚĆ tego bytu, w drugim przypadku za bardzo ważny czynnik strukturalny będziemy uważać ISTNIENIE bytu.
Analiza jako element strukturalny opisu struktury metafizycznej bytu jako bytu – jest to proces o charakterze dyskursywnym, jest najczęściej pośrednim procesem poznawczym. Dyskursywny – znaczy tyle, że jest złożony. Nie dokonuje się od razu, ale poprzez szereg innych procesów poznawczych. Zaznaczyć należy, że w metafizyce, przy opisie struktury bytu, nie odwołujemy się w analizie (szukającej i uzasadniającej istnienie tych elementów, które szuka) do takich środków poznawczych jak obserwacja, eksperyment, nie wysuwa się też stawianie hipotez (jak w naukach empirycznych, na przykład), ani sprawdzanie hipotez. Jest natomiast tak, ze na tę analizę bytu składa się taki proces poznawczy, w którym korzysta się obficie z pojęć i zasad metafizykalnych, które się już do tego czasu uzyskało (pojęcia i zasady pierwsze, moim zdaniem...). Analiza, prowadząca do wynajdywania i uzasadniania wartości poznawczych znalezionych elementów, posługuje się innymi narzędziami (nie zmysłowymi, nie przypuszczającymi), ale materiałem, zdobytym z analizy bytu w aspekcie istoty, bądź istnienia bytu (Pierwsze Zasady Bytu oraz pojęcia transcedentalne bytu już mamy, więc i wykorzystujemy).
Jest jeszcze jeden proces, który wchodzi w strukturę analizy – redukcja. Rozumowanie redukcyjne, jeśli chcemy się trzymać prawdy.
Całość procesu analizy można nazwać „wyjaśnianiem”. Dlaczego? Ponieważ znajduje podstawowe czynniki struktury bytu, oraz znajduje racje ich istnienia – czyli wyjaśnia, dlaczego one MUSZĄ istnieć.
Jeszcze jedna rzecz, co do analizy – w procesie analizy warto wyróżnić następujące elementy, konstytuujące ten proces. Mianowicie – korzystanie z pojęć transcedentalnych, i zasad pierwszych, następnie korzystanie z rozumowania redukcyjnego.
Skończyliśmy, chyba, definicję opisu metafizykalnego – ponieważ ten opis jest pewną operacją wiedzotwórczą, można bliżej ją przedstawić na płaszczyźnie naukotwórczych czynności w ogóle w nauce. Wyróżnia się w każdej nauce (jako czynności naukotwórczą, wiedzotwórczą) podobne procesy, bezpośrednie i pośrednie.
Zawierają się dwa momenty w każdym z tych procesów – odkrywczy i uzasadniający. Trzeba podać argumenty na to, że jest tak, jak jest. Co to znaczy „odkryć twierdzenie”? Znaczy to tyle, co ujawnić to, co to twierdzenie wyraża, wydobyć je z ukrycia, jako dotąd nieznane, i wyrazić je w twierdzeniu. Co to znaczy „uzasadnić”? Znaczy to tyle, co ujawnić rację jego istnienia.
Zastanówmy się, jakie są te bezpośrednie procesy poznawcze, występujące w każdej nauce. Spostrzeżenie zmysłowe. Analiza pojęć. Spostrzeżenie mowy lub pisma. Rozumienie.
Spostrzeżenie zmysłowe. Jako proces poznawczy rozumie się poprzez spostrzeżenie zmysłowe taki proces, w którym naocznie, jako coś transcendentnego, jako coś w sobie realnie określonego, niezależne od podmiotu poznającego i jego spostrzeżenia istniejącego. Jest to taki proces, w którym ujmuje się coś poznawczo, w sposób naoczny.
Nazywa się go spostrzeżeniem „zewnętrznym”.
Przedmiotem spostrzeżenia „wewnętrznego” są akty psychiczne, stany świadomości, własności podmiotu poznającego. Wiem, zdanie jest nieco oderwane z kontekstu, ale wystarczyła chwilowa nieuwaga, żeby się zapędzić w kozi róg.
Analiza pojęć. Jest wówczas racją, motywem uznania twierdzenia za prawdziwe, gdy jest tak, że to, co znajduje się w orzeczeniu twierdzenia zostało uzyskane na podstawie analizy treści podmiotu tego twierdzenia. Takie zdania, które mają taką genezę nie mają nic wspólnego z doświadczeniem, tylko z czystym rozumowaniem. Nazywają się zdaniami analitycznymi. No nigdy by się nie domyślił, naprawdę. Uważa się je za wiarygodne, na podstawie właściwego poczucia, że tak, a nie inaczej, musi być, jak w twierdzeniu. W metafizyce nawet niektóre twierdzenia nazywa się analitycznymi.
XMedzik30