Kontrola...Reykowski II.doc

Motywacja Reykowski 59-114

-     Problem: Mechanizmy, dzięki którym człowiek gospodaruje swoja energią przy podejmowaniu i wykonywaniu czynności.
Potencjalne rozwiązanie: jest to mechanizm regulacyjny zwany motywacją. Dzięki niemu tworzą się w umyśle człowiek dążenia, czyli tendencje do podejmowania ukierunkowanych na cel czynności. Cel to stan rzeczy, którego projekt tworzy się w umyśle człowieka i uzyskuje zdolność do sterowania jego czynnościami (jako intencją).

Czynność i jej parametry:

Efekty czynności:

-     Czynności mogą mieć różny kierunek. Efekty można charakteryzować pod względem jakościowym i ilościowym – chodzi tu o cechy efektu: jego rozmiary, poziom trudności, rzadkość oraz odpowiedniość.

-     Wymogi zadania – materialne i społeczne okoliczności, w których czynność jest realizowana określają, co człowiek musi uwzględnić. Ten sam wynik może być różnie oceniony w zależności od zastosowanych kryteriów.

-     Odpowiedniość wobec intencji osoby działającej. O każdej czynności człowieka można powiedzieć, że kierowana jest pewna intuicją znajdującą wyraz subiektywny w formie pewnego projektu. Projekt wyznacza kierunek dążeń.

-     Intencja dot. wyniku to poziom aspiracji. Poziom aspiracji można porównać z poziomem wykonania (który charakteryzuje efekt czynności pod względem ilościowym)

Wyznaczniki poziomu wykonania

-     Organizacja czynności – proces składania różnych operacji praktycznych w pewne całości. Ilość czasu poświeconego na wykonanie czynności ma wpływ przede wszystkim na ilościowe cechy wyniku.

-     Wytrwałość – zdolność do długotrwałego wykonywania czynności.

-     Energia czynności wyrażająca się w szybkości, a także w sile i w stanowczości podejmowanych działań. Jest uzależniona od stopnia emocjonalnego pobudzenia oraz od właściwości temperamentalnych i stopnia zaktywizowania motywacji. Organizacja, wytrwałość, intensywność zależą od jednego mechanizmu wspólnego – od motywacji.

-     Kierunek czynności – uzależniony od procesów poznawczych, dzięki którym pojawia się idea oraz od motywacji.

-     Poziom wykonania – uzależniony jest od umiejętności (od stopnia zaktywizowania odpowiednich) oraz od wiadomości.

-     Wytrwałość – zależy od stopnia zaangażowania w daną aktywność (od motywacji).

-     Motywacja – specyficzna zdolność aparatu psychicznego człowieka do formowania w umyśle projektu określonego stanu rzeczy, który ukierunkowuje czynność i wpływa na ilość energii, jaką człowiek zużywa dla realizacji danego kierunku – warunkuje realizacje czynności tj. zachowań ukierunkowujących na cel.

-     W pewnych przypadkach ukierunkowanie czynności odbywa się bez pośrednictwa celu. Rolę sterującą przejmują utrwalone poprzednio nawyki bądź bodźce afektywne. Mechanizmy tego rodzaju określa się jako popędy.

Sposoby ujmowania motywacji – krótki przegląd historyczny

Psychologia klasyczna

-     „W woli podmiot dostrzega bezpośrednio swoją czynność” – Wilhelm Wundt.

-     James wyrażał pogląd, że impuls do wykonania czynności zawarty jest w każdym wyobrażeniu. Wola może sprawiać że słabszy impuls zdobędzie przewagę nad silniejszym, instynktownym.

Ujęcie dynamiczne

-     Instynkt wg wersji mechanistycznej – łańcuch odruchów uruchamiany przez jakiś bodziec zewnętrzny.

-     Wg wersji naturalistycznej instynkt to celowa siła tkwiąca w naturze żywych organizmów (McDougall) – to psychologia hormiczna. Celowa siła sprawia, że zachowania mogą być zmienne.

-     Psychoanalityczne ujęcie motywacji (oczywiście Freud). Główną siłą napędową czynności ludzi są impulsy powstające jako rezultat napięć w różnych okolicach ciała. Najbardziej znaczące w sferach erogenicznych. Impuls, aby był zaspokojony musi znaleźć odpowiedni przedmiot i odpowiednią wyładowującą czynność. Przedmioty służące do wyładowania pierwotnych impulsów to przedmioty kataktyczne.

-     Motywy mogą powstawać jako rezultat uwewnętrznienia wymagań, stawianych dziecku przez otoczenie.

-     McDougall twierdził że instynkt to odziedziczona lub wrodzona dyspozycja, która składa się z trzech głównych składników:
- poznawczego – wrażliwość na pewne cechy otoczenia,
- wzruszeniowego – napniecie emocjonalne skłaniające do działania
- motorycznego – wrodzone motoryczne koordynacje.

-     Koncepcja McDougalla zakłada, że istnieje pewna skończona liczba sił napędowych, człowiek ma pewna liczbę potrzeb podstawowych które sterują jego zachowaniem.

Teoria uczenia się

-     Ujęcie behawiorystyczne odrzuca idee celu i założenie, że istnieją wrodzone tendencje czy wewnętrzne siły. Składniki mechanizmu uruchamiającego:
- popęd – bodźce, które pojawiają się w organizmie, gdy następują w nim zmiany niekorzystne dla jego wewnętrznej równowagi. Popęd nie ukierunkowuje zachowania, lecz podnosi poziom aktywności. Sytuacje skojarzone z popędami pierwotnymi mogą stawać się popędami wtórnymi.
- nawyk.

Powyższe 3 ujęcia traktują źródło motywacji jako tkwiące w biologicznej naturze człowieka.

Ujęcia poznawcze

-     Levin. Analiza zachowania ukierunkowanego na cel. Celem jest pewien stan rzeczywistości mający pozytywna lub negatywną walencję. Zachowanie się można określić jako ruch od jednego obszaru aktywności do drugiego. Natężenie sił psychicznych zależy od wielkości Walencji oraz od dystansu od regionu mającego Walencje. Zależy także od stanu podmiotu – przede wszystkim od jego potrzeb.

-     Quasi-potrzeba – system napięć wywołanych przez zadanie (np. zagadki).
Zadanie może być źródłem napięcia, czyli funkcjonować tak jak i inne potrzeby, implikuje, że źródła motywacji nie muszą tkwić w biologicznej naturze człowieka. Można ich upatrywać w sposobie ujmowania sytuacji przez jednostkę.

-     Teorie motywacyjnych efektów tzw. niezgodności poznawczej – teoria dysonansu poznawczego Festingera i teoria poznawczego konfliktu Berlyne’a.
- Festinger. Niezgodność miedzy treściami poznawczymi może wywoływać napięcie i że różne zachowania się ludzi mogą być interpretowane jako dążenie do redukcji tej niezgodności. Zjawisko niezgodności – dwa przekonania są w stosunku dysonansu, jeżeli z jednego z nich wynika psychologiczne zaprzeczenie drugiego.

- Berlyne. Źródłem napędu jest zderzenie (niespójność) pewnych treści poznawczych. Aktywność człowieka nie zależy od działania jakichkolwiek sił. Aktywność jest naturalną niezbywalna właściwością organizmów żywych. Funkcje ukierunkowania aktywności pełnią struktury poznawcze.

- Kelly. Człowiek organizuje swoje doświadczenie w formie konstruktów. Konstrukty to abstrakcyjne formy poznawcze, dwubiegunowe, za pomocą których człowiek organizuje swoje doświadczenie. Dzięki konstruktor człowiek konstruuje przewidywania, które sprawdza w działaniu.

Stanowisko psychologów radzieckich.

-     Motywacja reguluje czynność i kształtuje się w toku czynności.

-     Rubinsztejn. Potrzeba to odczuwany przez człowieka brak rejestrowany dzięki wrażliwość sensorycznej i uczuciowej, która stanowi pierwotne odzwierciedlenie potrzeb. Odzwierciedlenie to zawiera składnik napięcia dynamicznego – dążenie, które może występować w 3 formach:
- popędu – nieświadomy i bezprzedmiotowy (potrzeby organiczne)
- potrzeba – gdy człowiek znajduje przedmiot mogący zaspokoić popęd. To wstępny proces uświadomienia motywacji.
- chęć – kiedy do znajomości celu dołącza się nastawienie na jego realizacje.

-     Gdy potrzeba dzięki zetknięciu z przedmiotem nabiera przedmiotowych treści, wtedy dopiero staje się zdolna do ukierunkowania działań – staje się motywem. Motyw i cel nie muszą sobie odpowiadać.

Czynniki określające rodzaj i siłę motywacji.

Ogólna charakterystyka procesu motywacyjnego

-     Proces motywacyjny – proces regulacji, który steruje czynnościami człowieka tak, aby doprowadziły one do określonego efektu tj.:
- zmiana w fizycznym lub społecznym stanie (np. wykonać przedmiot),
- zmiana w sobie (nauczyć się czegoś),
- zmiana położenia fizycznego (np. pójść gdzieś)
- zmiana położenia społecznego (np. awansować).

-     Efekt często należy rozumieć jako obszar stanów rzeczy a nie pojedynczy punkt.

-     Ukierunkowanie czynności na efekt dochodzi do skutku dzięki wytworzeniu w umyśle jego projektu, czyli sformułowania celu.

-     Aktywność człowieka wykazuje ukierunkowanie, mimo nie powstania projektu w umyśle (czynności rutynowe). Sformułowanie celu nie jest konieczne w wypadku czynności sterowanych przez wymagania i polecenia zewnętrzne.

-     Czynności motywowane w odróżnieniu od czynności nawykowych i zewnętrznie sterowanych są intencjonalne (sterowane przez chęć – intencje).

-     O zjawiskach motywacji możemy mówić, gdy wyobrażony efekt uzyskuje walencję – staje atrakcyjny lub awersyjny.

-     Tendencja motywacyjna powstaje, gdy pojawi się przeświadczenie o możliwość zrealizowania efektu. Jest funkcją wartości celu i rozpoznania możliwości jego osiągnięcia.

-     Von Neumann i Morgenstern. Wybór jest funkcją subiektywnie oczekiwanej użyteczności. Rozumianej jako iloczyn oczekiwanej użyteczności danego kierunku aktywności i subiektywnego prawdopodobieństwa osiągnięcia danego efektu.

-     Motywacja może być charakteryzowana przez 2 główne właściwości:
- kierunek dążeń – wskazanie celu, do których zmierza czynność lub wskazanie stanu podmiotu ze względu, na który dane cele były wybierane.
- siła dążenia – zdolność do wyłączania konkurencyjnych dążeń – to stopień, w jakim dane dążenie kontroluje zachowanie. Im silniejsze dążenie tym większa zdolność do wysiłku.

-     Rezultatem procesu motywacyjnego jest powstawanie dążeń, czyli tendencji do osiągnięcia określonych celów. Kierunek i siłą dążeń zależą od atrakcyjności celu i od przekonania o możliwości osiągnięcia tego celu.
Wi - atrakcyjność celu i
Pi – możliwość osiągnięcia celu

Mi = f (Wi, Pi)

-     Jeżeli atrakcyjność celu bądź przekonanie o możliwości jego osiągnięciu są równe zeru to i motywacja jest równa zeru, cechy ilościowe motywacji, czyli jej natężenie zmieniają się wraz ze zmianą atrakcyjności i przekonania o możliwości.

-     Atrakcyjność celu zależy od:
- motywu - stanu wew. charakteryzującego się poczuciem napełnienia – gotowość do podjęcia aktywności. Jego pobudzenie to napięcie motywacyjne (N).
- wartości gratyfikacyjnej – stopnia zdolności celu do redukcji napięcia motywacyjnego.

-     Gi – antycypowana wartość gratyfikacyjna.

-     Kierunek i siłę motywacji wyjaśniamy za pomocą trzech głównych czynników:
- motywu,
- antycypowanej wartości gratyfikacyjnej,
- przekonania o możliwości osiągnięcia celu.

Motyw i napięcie motywacyjne

-     Napięcie motywacyjne uwrażliwia jednostkę na określoną klasę czynników. Redukcja napięcia nie jest tym samym, co zmniejszenie pobudzenia. W wielu wypadkach redukcja napięcia wymaga zwiększenia pobudzenia.

-     Dodatnia charakterystyka motywu – pobudza do zwiększenia kontaktów.

-     Ujemna charakterystyka motywu – pobudza do unikania kontaktów.

-     Przeciwieństwem stanu pobudzenia motywów jest apatia lub błogostan.

Źródła motywów
 

              - niezaspokojenie potrzeb organicznych – brak tego co dla życia potrzebne,

              - niezaspokojenie potrzeb psychicznych – przykrość, niepokój, niespełnione warunki dla
                            funkcjonowania i rozwoju osobowości (np. osamotnienie),

              - pobudzenie wzorców afektywnych

              - działania czynników zakłócających czynności praktyczne i umysłowe: frustracja, stres                             konflikt.

              - sformułowanie zadań – zadanie – stan otoczenia odbiegający od standardów. Zdolność do                             stawiania sobie zadań – utworzeni w umyśle systemu wartości i norm.

              - zaktywizowanie zainteresowań,

              - zaktywizowanie wartości.

-     Stopień uświadamiania motywów.
- niewielki – uczucie niepokoju, czegoś człowiekowi brakuje,
- zaawansowany – uświadomienie co jest źródłem stanu.

-     Istnieje związek między wielkością napięcia motywacyjnego a siłą dążeń (motywacji). Jeżeli deprywacja trwa zbyt długo siła motywacji dalej nie wzrasta, może nawet spadać.

Redukcja napięcia motywacyjnego
 

-     Redukcja napięcia motywacyjnego następuje pod wpływem:
...