Psychologia postaci (Gestalt)
Inspiracje:
· Immanuel Kant – umysł w procesie spostrzegania kształtuje / tworzy całe doświadczenie. Percepcja nie jest biernym odbiorem wrażeń, ale ich aktywnym organizowaniem.
· Franz Brentano – badanie aktów świadomości zamiast poszczególnych wrażeń-atomów. Metoda bezpośredniej obserwacji doświadczenia zamiast introspekcji.
· Ernest Mach – wzory przestrzenne (figury geometryczne) oraz wzory czasowe (melodie) wrażeniami niezależnymi od zmian pojedynczych elementów, jak i od zmian ich postrzegania.
· Christian von Ehrenfels – jakości postaciowe (np. melodia) są czymś większym od sumy wrażeń.
· William James – elementy / atomy świadomości sztucznymi abstrakcjami. Ludzie spostrzegają przedmioty jako całości, a nie jako wiązki wrażeń.
· Fenomenologia – bezzałożeniowy opis bezpośredniego doświadczenia, tak jak ono jest dane w całości.
Przedstawiciele:
· Max Wertheimer – dowodzi zjawiska φ; prawa organizacji spostrzeżeń (bliskość, ciągłość, podobieństwo, domknięcie, figura/tło etc.); myślenie produktywne = kontekstowe / całościowe.
· Kurt Koffka – badał uszkodzenia mózgu oraz afazję.
· Wolfgang Köhler – Gestalt ogólnym prawem przyrody (postacie/wzory występują we wszystkich naukach); szympansy: wgląd w sytuację = uzmysłowienie sobie nowej relacji.
· Kurt Lewin – psychiczne czynności zachodzą w tzw. przestrzeni życiowej obejmującej wszystkie zdarzenia z przeszłości, przyszłości i teraźniejszości, które mogą na nas oddziaływać determinując zachowanie.
Istnieje stan równowagi między organizmem a środowiskiem. Zburzenie równowagi powoduje napięcie / potrzebę -> łagodzenie napięcia / zaspokojenie potrzeby -> stan równowagi.
Jednostka + środowisko = pole psychologiczne || grupa + środowisko = pole społeczne.
Poglądy i pojęcia:
1. Zainteresowanie percepcją, procesami poznawczymi, myślenia, uczenia się, emocjami, zachowaniem…
2. Postrzegamy przedmioty jako jednolite całości, a nie wiązki pojedynczych wrażeń:
a) percepcja jest całością i każda próba rozłożenia jej na elementy powoduje zniszczenie spostrzeżenia,
b) organizacja spostrzeżeń dokonuje się bezustannie i spontanicznie (molarne spostrzeganie i zachowanie),
c) elementarne wrażenia są wytworami refleksji i abstrakcji.
3. Całość jest czymś różnym od sumy jej części (nowa konfiguracja nieredukowalna do sumy elementów):
a) stałość postrzeżeniowa – cecha całościowa, która nie ulega zmianie nawet modyfikując elementy.
4. Teoria polowa – pole sił w fizyce analogiczne do pola psychicznego, czyli tzw. przestrzeni życiowej.
5. Zjawisko φ – dwa kolejno zapalane nieruchome światła poruszają się (dowód na postrzeganie całościowe).
6. Izomorfizm – zgodność między doświadczeniem psychicznym i aktywnością mózgową.
7. Efekt Zeigarnik: łatwiej przypominamy sobie zadania niedokończone niż zakończone.
Adwersarze:
a) introspekcyjna psychologia; redukcjonizm do atomów psychicznych (Wundt);
b) behawioryzm – Köhler vs Thorndike & Pawłow; redukcjonizm do jednostek warunkowania (Watson).
Krytyka Gestaltu:
a) brak ścisłości w definiowanych pojęciach;
b) wyniki jakościowe nie mogą być poddane analizie statystycznej.
sysq