ETOLOGIA XIIa.doc

Biologiczne Podstawy Zachowania – 12a -

„Zachowania prospołeczne”

Zachowanie prospołeczne:

·         każde działanie ukierunkowane na niesienie korzyści innej osobie,

·         czynności zorganizowane tak, by podtrzymać, chronić lub rozwijać interes innych obiektów społecznych (osób, grup, społeczności, instytucji).

Zachowanie altruistyczne:

·         zachowanie przynoszące istotną korzyść biorcy, wymagające znacznego poświęcenia dawcy i zamiaru przysporzenia korzyści tylko biorcy,

·         każde działanie ukierunkowane na niesienie korzyści drugiej osobie z pominięciem własnego interesu; często wiąże się z poniesieniem kosztów.

Altruizm z perspektywy ewolucyjnej:

·         zachowanie podnoszące dostosowanie innego osobnika kosztem własnego ,

·         działanie zwiększające całkowitą liczbę potomstwa w życiu innego osobnika, kosztem własnej przeżywalności i reprodukcji.

Zachowania altruistyczne zwierząt:

·         pomoc w zdobyciu pokarmu lub partnera seksualnego,

·         dzielenie się zasobami,

·         obrona ofensywna,

·         okrzyki ostrzegawcze,

·         adopcja,

·         opieka nad cudzym potomstwem.

Problem ewolucji altruizmu:

·         W jaki sposób mogą rozpowszechnić się geny altruizmu, skoro przynoszą stratę ich posiadaczom (altruiści z definicji osiągają mniejszy sukces reprodukcyjny)?

Rozwiązanie problemu:

·         Geny altruizmu mogą rozpowszechnić się wtedy, gdy altruiści będą udzielali pomocy odpowiednio częściej innym altruistom, niż nie altruistom (wówczas egoiści zostaną pozbawieni pomocy).

Problem rozpoznania altruisty:

·         Efekt zielonej brody – gdyby każdy altruista miał charakterystyczną cechę morfologiczną to odróżnienie altruisty od egoisty nie stanowiłoby problemu,

·         Allele rozpoznawcze – geny determinujące zachowanie altruistyczne, cechę rozpoznawczą i wrażliwość na występowanie tej cechy u innych,

·         Istnienie takich alleli uważane jest za bardzo mało prawdopodobne,

·         Mechanizm właściwego adresowania pomocy opisuje teoria altruizmu krewniaczego i teoria altruizmu zwrotnego.

Teoria altruizmu krewniaczego W. Hamiltona:

·         Ograniczając udzielanie pomocy do krewnych altruista zwiększa szansę, że pomaga innemu altruiście,

·         Krewny altruisty posiada gen altruizmu z prawdopodobieństwem odpowiadającym współczynnikowi pokrewieństwa.

Współczynnik pokrewieństwa „r” :

·         „r” to prawdopodobieństwo, że dwa osobniki posiadają ten sam gen w wyniku odziedziczenia go po wspólnym przodku,

·         Przykładowe wartości współczynnika:

§         rodzice-potomstwo              r=0.5,

§         pełne rodzeństwo              r=0.5,

Obliczanie r:

§         r = (1/2)do potęgi g + n,

§         g – odległość pokoleniowa,

§         n – liczba najbliższych wspólnych przodków.

Dobór bezpośredni i pośredni:

·         Osobnik może propagować swoje geny:

§         bezpośrednio               – osobiście uczestnicząc w reprodukcji,

§         pośrednio               – poprzez reprodukcję krewnych.

Reguła Hamiltona:

·         Geny altruizmu będą się rozpowszechniać, gdy

§         koszt altruisty < zysk beneficjenta x r.

Mechanizmy rozpoznawania krewnych:

·         rozpoznawanie przestrzenne,

·         znajomość,

·         dopasowanie fenotypu (fenotypowe dobieranie się).

Hipotezy:

·         Zachowania altruistyczne powinny występować u gatunków filopatrycznych lub żyjących w grupach rodzinnych,

·         Poziom altruizmu powinien być pozytywnie skorelowany ze stopniem pokrewieństwa.

Teoria altruizmu zwrotnego R. Triversa:

·         Altruizm może wyewoluować, gdy:

§         koszt udzielenia pomocy przez altruistę jest niższy od korzyści odniesionych przez beneficjenta,

§         prawdopodobieństwo ponownego spotkania dwóch osobników jest wysokie,

§         altruista jest pamiętliwy - zdolność do zapamiętywania innych połączona z oczekiwaniem i chęcią rewanżu,

§         podsumowując: altruizm zwrotny może rozwinąć się w procesie ewolucji, gdy koszt zaniechania pomocy, mierzony w jednostkach dostosowania, przewyższa koszt jej udzielenia.

Dylemat więźnia:

·         Hipoteza - Zachowania altruistyczne powinny występować u gatunków żyjących w grupach o stałym składzie osobniczym.